Rong nho: Lợi ích sức khỏe, cách dùng và lưu ý khi sử dụng

Rong nho là dược liệu quý giá với nhiều lợi ích sức khỏe, bao gồm hỗ trợ tim mạch, làm đẹp da, và tăng cường xương. Với thành phần dinh dưỡng giàu protein, amino acid, và khoáng chất, rong nho có thể được sử dụng như một thực phẩm chức năng để cải thiện sức khỏe tổng thể. Bài viết này sẽ cung cấp thông tin chi tiết về công dụng, cách dùng, và lưu ý khi sử dụng rong nho.

Tìm hiểu chung về Rong nho

Tên gọi, danh pháp

• Tên Việt: Rong nho.
• Tên gọi khác: Trứng cá muối xanh, nho biển, côn bố.
• Danh pháp khoa học: Caulerpa lentillifera J. Agardh. Thuộc họ Caulerpaceae.

Đặc điểm tự nhiên

• Rong nho là loài tảo đa bào, có hình thái giống hạt trứng cá nhưng mang màu xanh đặc trưng, mọc thành từng chùm dày đặc trong môi trường nước biển, tạo nên hình ảnh giống như những chùm nho tự nhiên.
• Cấu trúc hình thái của rong nho bao gồm phần thân và nhánh được gắn chặt vào chất nền (đá, cát hoặc các cơ chất khác) thông qua hệ thống sợi rễ mảnh manh có màu trắng. Từ phần thân và nhánh chính, các lá nhỏ hình tròn mọc ra, mỗi lá có đường kính khoảng 2mm. Bên trong các lá được chứa đầy dịch nội bào dạng gel.
• Điều kiện nhiệt độ tối ưu cho sự phát triển của rong nho nằm trong khoảng 22°C – 28°C; khi nhiệt độ giảm dưới 22°C, rong nho sẽ dừng quá trình sinh trưởng.
• Độ mặn thích hợp: từ 30‰ trở lên; độ pH: 7,5 – 8; cần tránh tiếp xúc với ánh sáng mặt trời trực tiếp.
• Rong nho có tốc độ sinh trưởng nhanh chóng, sau khoảng 25 – 30 ngày từ lúc trồng đã có thể tiến hành thu hoạch. Sản phẩm thương mại đạt tiêu chuẩn từ kích thước 5cm trở lên.

Phân bố, thu hái, chế biến

• Trong điều kiện tự nhiên, rong nho phân bố ở các vùng Đông và Đông Nam Á, đặc biệt là những vùng biển ấm của Thái Bình Dương như Philippines, Micronesia, Java, Bikini, Nhật Bản — những khu vực có đặc điểm là vịnh kín, nước biển trong sạch và độ mặn cao.
• Dương vật này cũng được ghi nhận ở đảo Phú Quý (Phan Thiết), Việt Nam, tuy nhiên kích thước của chúng chỉ đạt 1/4 – 1/3 so với các mẫu rong nho được nuôi trồng ở Nhật Bản.
• Hiện nay, Việt Nam đã thực hiện thành công việc nuôi trồng rong nho từ giống Nhật Bản tại các địa điểm như Đông Hà, Hải Ninh, Hòn Khói thuộc tỉnh Khánh Hòa.

Thành phần hóa học

• Các thành phần dinh dưỡng chủ yếu bao gồm: Protein (7,4%), Lipid (1,2%).
• Chứa khoảng 20 loại amino acid, trong đó có 10 amino acid thiết yếu mà cơ thể con người không thể tự tổng hợp được, gồm Lysine, Tryptophan, Valine, Histidine, Isoleucine, Methionine và các loại khác.
• Các khoáng chất đa lượng có mặt: Calci (2,1%), Magnesi (1,2%), Kali, Natri, Phosphor.
• Các khoáng chất vi lượng: Iod, Sắt, Kẽm, Đồng, Mangan, Coban.
• Cung cấp các Vitamin nhóm A, B, C.
• Bên cạnh đó, rong nho còn tích tụ các hợp chất chống oxy hóa quan trọng bao gồm Flavonoid, Caulerpin, Caulerpenyne, Siphonaxanthin.

Công dụng của Rong nho

Rong nho được ghi nhận sở hữu nhiều tác dụng hỗ trợ sức khỏe đáng chú ý trong thực hành dinh dưỡng lâm sàng:

Đối với sức khỏe tim mạch

• Rong nho chứa dồi dào các acid béo không bão hòa gồm AA, LA, DHA, EPA và ALA, những thành phần này phát huy tác dụng giảm nồng độ cholesterol máu và tăng độ đàn hồi của thành mạch máu. Các acid béo này cũng thể hiện khả năng ức chế quá trình oxy hóa LDL, duy trì nguyên vẹn cấu trúc collagen của tế bào nội mạc động mạch, từ đó góp phần phòng ngừa các bệnh lý tim mạch nặng như đột quỵ, xơ vữa động mạch hay nhồi máu cơ tim.
• Siphonaxanthin là một carotenoid được phát hiện trong rong nho; theo các nghiên cứu, hoạt chất này thể hiện khả năng ức chế các phản ứng viêm, đóng vai trò quan trọng trong cơ chế làm chậm quá trình xơ vữa động mạch.
• Peptide có hoạt tính ức chế men chuyển angiotensin-I (ACE) được tách chiết từ sản phẩm thủy phân protein của rong nho cho thấy tiềm năng hỗ trợ kiểm soát huyết áp.
• Rong nho có hàm lượng calo và đường thấp, không gây cảm giác quá no; polysaccharides trong dược liệu này trải qua quá trình phân hủy trong dạ dày và được lên men bởi hệ vi khuẩn đường ruột, giúp tối ưu hóa quá trình tiêu hóa và bài tiết chất thải hiệu quả. Ngoài ra, rong nho cung cấp 17,5% tổng chất xơ, trong đó 16,6% là chất xơ không hòa tan; hầu hết chất xơ này không được chuyển hóa thành năng lượng, tăng cảm giác no và cải thiện thể tích phân, từ đó kích thích nhu động ruột.

Làm đẹp da

• Rong nho là nguồn cung cấp nước và chất khoáng dồi dào, giúp cấp nước cho toàn bộ cơ thể đặc biệt là các tế bào biểu bì, duy trì độ căng và sức sống của da. Các acid béo trong rong nho bảo vệ màng tế bào, cải thiện tính đàn hồi của thành mạch, qua đó giảm tình trạng khô da. Rong nho còn kích thích tổng hợp collagen và các chất chống oxy hóa, được xem như "mỹ phẩm nội sinh" hỗ trợ cải thiện da, tóc và làm chậm quá trình lão hóa.

Chắc khỏe xương

• Rong nho nổi bật với khả năng ức chế viêm và giảm tình trạng viêm xương khớp; dược liệu này cung cấp canxi, protein và các hoạt chất thuộc nhóm omega-3 giúp tăng cường mật độ xương. Các thành phần này còn thể hiện khả năng phòng ngừa nguy cơ loãng xương hiệu quả.

Phòng ngừa ung thư

• Chế độ ăn uống giàu chất béo dẫn đến tăng nồng độ các cytokine gây viêm như TNF-α, IL-1β và IL-12, những chất liên quan đến tăng cân, tích lũy mỡ và rối loạn glucose huyết.
• Hoạt động ức chế viêm in vitro của bốn polysaccharide tinh khiết (CLGP-1, CLGP-2, CLGP-3 và CLGP-4) chiết xuất từ rong nho đã được các nhà nghiên cứu đánh giá; những hoạt chất này thể hiện tác dụng ức chế mạnh trên dòng tế bào HT29 (ung thư đại trực tràng), bao gồm giảm sản xuất IL-1β, TNF-α, SIgA và mucin-2, đồng thời giảm biểu hiện của IL-1β và TNF-α.
• Fucoidan được xem là một hoạt chất chống ung thư tự nhiên, phong phú trong các loài rong và tảo biển. Theo các nhà khoa học Nhật Bản, Fucoidan có khả năng kích thích apoptosis (tự thoái triển) ở các tế bào bạch cầu bệnh lý, ung thư hạch, ung thư ruột kết và ung thư dạ dày. Fucoidan cũng được ghi nhận có tác dụng tăng cường đáng kể chức năng miễn dịch và hỗ trợ giảm nồng độ cholesterol máu.

Hỗ trợ giảm cân

• Rong nho có hàm lượng đường thấp nhưng giàu canxi, kẽm, sắt, protein thực vật, vitamin C và acid béo không bão hòa, vì vậy được coi là thực phẩm dinh dưỡng an toàn cho người thừa cân hoặc đang thực hiện chế độ ăn kiêng. Chất xơ trong rong nho làm chậm quá trình tiêu hóa, kéo dài thời gian làm trống dạ dày-ruột, tạo cảm giác no lâu dài, từ đó hỗ trợ hiệu quả trong quá trình kiểm soát cân nặng.

Phòng ngừa một số biến chứng của đái tháo đường

• Theo các nhà nghiên cứu từ đại học Deakin tại Victoria (Úc), vitamin C đóng vai trò quan trọng trong điều hòa lượng glucose máu, đặc biệt có khả năng hỗ trợ giảm nồng độ đường sau ăn đến 36%. Vitamin C trong rong nho không chỉ tăng cường sức đề kháng của cơ thể mà còn giúp kiểm soát lượng glucose và hoạt động của các gốc tự do, ức chế sự tích tụ sorbitol trong tế bào và giảm glycosyl hóa của glucose với protein.
• Sự tích tụ sorbitol và quá trình glycosyl hóa có mối liên hệ chặt chẽ với các biến chứng tiểu đường, đặc biệt là biến chứng về mắt và thần kinh. Do đó, ứng dụng rong nho trong phòng ngừa và hỗ trợ điều trị đái tháo đường có ý nghĩa lâm sàng tích cực.

Tăng cường thị lực

• Rong nho chứa hàm lượng cao vitamin A và sắt, những chất này giúp cải thiện và nâng cao khả năng nhìn, đồng thời phòng ngừa các bệnh lý về mắt như quáng gà, khô mắt.

Liều dùng và cách dùng Rong nho

• Hiện tại, dữ liệu lâm sàng về liều lượng tối ưu của thực phẩm này còn hạn chế, do đó việc xác định mức tiêu thụ hợp lý cần dựa trên các khuyến cáo quốc tế. Theo các báo cáo từ Nhật Bản — đất nước đứng đầu về tiêu dùng rong nho toàn cầu, liều lượng khuyến nghị là 5,8g/ngày, tương ứng với các dữ liệu từ các nghiên cứu hiện hành.
• Trên thị trường hiện nay, rong nho được phân loại thành hai dạng chính: rong nho ở trạng thái tươi sống và rong nho đã qua xử lý tách nước (rong nho khô).
• Rong nho tách nước (rong nho khô): Loại này chiếm ưu thế trên thị trường vì đã trải qua quá trình sơ chế loại bỏ độ ẩm, được đóng gói trong môi trường chân không, cho phép bảo quản kéo dài từ 6 – 8 tháng mà không cần điều kiện lạnh. Trong quá trình chế biến rong nho khô, cần thực hiện ngâm nước để cho rong nở và hấp thụ đủ độ ẩm. Mặc dù rong nho khô vẫn duy trì được hương vị ngon và độ giòn tương đương, tuy nhiên giá trị dinh dưỡng sẽ bị giảm sút so với trạng thái tươi.
• Rong nho có thể tiêu thụ trực tiếp như một thực phẩm ăn liền, hoặc được tích hợp vào các món salad, canh nước, tất cả đều mang lại hương vị hấp dẫn.

Lưu ý khi dùng Rong nho

• Bước chuẩn bị rong nho cần bao gồm rửa lặp lại nhiều lần bằng nước sạch để loại trừ hoàn toàn cặn bẩn, cát và độ mặn từ nước biển. Cần ưu tiên lựa chọn rong nho có chất lượng đảm bảo từ các đơn vị sản xuất có uy tín, được nuôi trồng trong vùng biển sạch không có dấu hiệu ô nhiễm. Tuyệt đối tránh sử dụng rong nho có dấu hiệu lão hóa, mốc, hoặc đã tiếp xúc với không khí trong thời gian dài.
• Do rong nho tích tụ hàm lượng natri từ môi trường biển khá cao, việc rửa kĩ càng trước tiêu thụ là cần thiết, và không nên tiêu thụ quá mức để hạn chế rủi ro gia tăng hoặc làm trầm trọng thêm các tình trạng bệnh lý như tăng huyết áp, suy thận mạn tính và suy tim.
• Ngoài ra, rong nho chứa nồng độ iốt đáng kể. Vì lý do này, những bệnh nhân có bệnh lý tuyến giáp như cường giáp, suy giáp, phì đại tuyến giáp hoặc ung thư tuyến giáp phải thận trọng khi sử dụng loại thực phẩm này.
• Trong thực tế ẩm thực hàng ngày, rong nho thường được kết hợp với các loại rau trộn, salad, hoặc các sản phẩm chua muối khác. Có thể bổ sung rong nho vào các món sashimi theo phong cách Nhật Bản. Cần tránh nấu rong nho ở nhiệt độ cao hoặc trong thời gian nấu kéo dài, vì điều này sẽ làm suy giảm đáng kể hàm lượng dinh dưỡng và làm mất đi hương thơm tự nhiên của thực phẩm.
• Trong những năm gần đây, rong nho trở thành thực phẩm phổ biến, được giới thiệu rộng rãi qua các phương tiện truyền thông và được ứng dụng sâu rộng trong chế độ ăn hàng ngày của người dân Việt Nam. Tuy nhiên, không phải tất cả các cá nhân đều phù hợp để sử dụng loại thực phẩm này. Cần tìm hiểu kỹ lưỡng thông tin về đặc tính của các thực phẩm và những cân nhắc sức khỏe liên quan, từ đó lựa chọn nguồn cung cấp thực phẩm phù hợp với tình trạng cơ thể và tránh tiêu thụ vượt quá mức để phòng tránh những tác hại không mong muốn.

Nguồn tham khảo

Patricia Matanjun, Suhaila Mohamed, et al. (2009). Nutrient content of tropical edible seaweeds, Eucheuma cottonii, Caulerpa lentillifera and Sargassum polycystum. Journal of Applied Phycology ; 21, pp. 75 – 80.

Yujiao Sun, Zhengqi Liu, et al. (2020). International Journal of Biological Macromolecules; 146, pp. 931 – 938.

Ryan du Preez, Marwan E. Majzoub, et al . (2020). Metabolites; 10(12), pp. 500.

Cesarea Hulda Joel, Christoper C. Y. Sutopo, et al. (2018). Screening of Angiotensin-I Converting Enzyme Inhibitory Peptides Derived from Caulerpa lentillifera. Molecules; 23(11), pp. 3005.

Patricia Matanjun, Suhaila Mohamed (2010). Comparison of Cardiovascular Protective Effects of Tropical Seaweeds, Kappaphycus alvarezii, Caulerpa lentillifera, and Sargassum polycystum, on High-Cholesterol/High-Fat Diet in Rats. Journal of Medicinal Food; 13(4).