Rong mơ: Đặc điểm, công dụng và lợi ích đối với sức khỏe

Rong mơ là dược liệu quý với công dụng khử đờm, mềm hóa các tích tụ chất rắn và thúc đẩy lợi tiểu, thường được sử dụng để điều trị bướu cổ và phù thũng. Thành phần hóa học của rong mơ bao gồm chất algin, iốt, asen và kali, có ứng dụng rộng rãi trong y học cổ truyền và hiện đại.

Tìm hiểu chung về Rong mơ

Tên gọi, danh pháp

• Tên Việt: Rong mơ.
• Tên gọi khác: Rau mơ; rong biển; hải tảo.
• Danh pháp khoa học: Sargassum.

Đặc điểm tự nhiên

• Hình thái của rong mơ bao gồm những sợi nhánh non mọc từ từng điểm, có màu nâu đặc trưng, tương tự cấu trúc của một thân cây thu nhỏ. Phần "lá" của dược liệu này mỏng, phẳng, với kích thước biến đổi tùy theo từng loài cụ thể. Loài Sargassum pallidum đạt chiều dài 30 – 100 cm, trong khi Sargassum fusiforme chỉ dài 7 – 40 cm; đường kính của phần "thân" ở S. fusiforme khoảng 1 – 4 mm, còn S. pallidum lên đến 2 cm.
• Phần "lá" có hình dạng đa dạng: một số trường hợp hình trụ dài 3,5 – 7 cm (ở S. fusiforme) hoặc dạng sợi và vảy (ở S. pallidum) với chiều dài tới 25 cm và chiều rộng 2 – 2,5 cm; mặt cắt có gờ răng cưa thô và mang những chấm đen đặc trưng.
• Rong mơ còn sở hữu các cấu trúc khí nang phân tán trong toàn thể tảo, đóng vai trò giống như những "phao" chứa không khí bên trong, giúp duy trì tư thế thẳng đứng của tảo trong nước biển. Kích thước của các phao này thay đổi theo loài: một số loài có phao nhỏ tương đương hạt gạo, loài khác lại có phao lớn bằng hạt tiêu. Hình dạng phao cũng đa dạng, có thể là hình thoi (ở Dương thê tái) nằm ở đầu "thân", hoặc hình "lá" và hình cầu (S. pallidum) nằm ở nách các chi; ngoài ra các phao thường có những chấm đen trên bề mặt.

Phân bố, thu hái, chế biến

• Tại Việt Nam, sản lượng rong mơ thu hoạch hàng năm đạt khoảng 400 – 500 tấn. Mùa khai thác kéo dài từ tháng 3 đến tháng 9; sau khi thu hoạch, rong được mang về rửa sạch, loại bỏ muối thừa, rồi phơi nắng hoặc phơi sương để khô.

Bộ phận sử dụng

• Toàn bộ cơ thể tảo.

Thành phần hóa học

• Các công trình nghiên cứu dược lý đã chứng minh rong mơ là nguồn cung cấp chất algin — một loại polysaccharide keo được đánh giá cao trong ngành dược phẩm và y tế. Hoạt chất keo này có ứng dụng rộng rãi trong việc sản xuất vỏ bọc viên thuốc, được khảo sát để phát triển huyết thanh nhân tạo, chỉ khâu vết mổ, màng nhựa sát trùng và các chế phẩm cầm máu hiệu quả.
• Theo ghi chép của Giáo sư Đỗ Tất Lợi, (H2) Thành phần hóa học của quả mơ bao gồm chất khoáng vô cơ chiếm 10% đến 15% (trong đó iốt là thành phần chính với hàm lượng 0,3% đến 0,8%, cùng với asen và kali), lipid 1-2%, protein 4-5% và một lượng đáng kể axit alginic hay còn gọi là alginic axit.

Công dụng của Rong mơ

Theo y học cổ truyền

• Rong mơ lâu nay được cộng đồng dân cư ven biển tiêu thụ hàng ngày như một thực phẩm địa phương quen thuộc. Trong y học cổ truyền, dược liệu này được gọi là hải tảo và được ghi nhận có tác dụng khử đờm, mềm hóa các tích tụ chất rắn, và thúc đẩy lợi tiểu. Chủ yếu được áp dụng để điều trị bướu cổ và phù thũng. Hiện nay, nó được các thầy thuốc ứng dụng rộng rãi như một phương pháp điều trị bệnh bướu cổ hiệu quả.

Theo y học hiện đại

• Các nghiên cứu đã chứng thực rằng rong mơ hỗ trợ tăng cường đáng kể khả năng hấp thu sắt khi được kết hợp trong các bữa ăn chứa ngô hoặc lúa mì. Hàm lượng polyphenol dồi dào có mặt trong rong mơ được cho là cơ sở khoa học giải thích khả năng chống oxy hóa mạnh mẽ của dược liệu này.
• Một số công trình khoa học đã gợi ý tiềm năng chống ung thư của các sản phẩm hải sản bao gồm rong biển. Các nhà nghiên cứu đã tiến hành sàng lọc hoạt tính chống ung thư của rong mơ trên các mô hình tế bào lựa chọn như MCF-7 (ung thư vú) và Hep-2 (ung thư gan). Kết quả ban đầu cho thấy rong mơ thể hiện một số tác dụng hứa hẹn, tuy nhiên cần tiếp tục các nghiên cứu sâu hơn để xác nhận.

Liều dùng và cách dùng Rong mơ

• Liều lượng khuyến cáo: 6 – 12g mỗi ngày, sử dụng dưới dạng nước sắc.

Bài thuốc kinh nghiệm

Trị bướu cổ

• Lấy rong mơ khô, nghiền thành bột mịn rồi ép thành những viên chứa 50 – 70 microgam iốt. Dùng hàng ngày từ 2 đến 4 viên, tiếp tục uống liên tục trong khoảng 3 – 5 tháng.

Chữa phì đại tuyến tiền liệt gây bí tiểu ở người cao tuổi

• Rong mơ, Xuyên sơn giáp, Côn bố, mỗi loại 10g. Lệ chi hạch, Vương bất lưu hành, Quất hạch, mỗi loại 15g. Đem sắc nước rồi uống.

Trị u giáp trạng lành tính

• Rong mơ 15g, Thủy hồng hoa tử 15g, Hải phù thạch 30g, Côn bố 15g, Kim ngân hoa 15g, Đông qua bì 30g. Sắc nước rồi uống mỗi ngày một thang.

Lưu ý khi dùng Rong mơ

• Những đối tượng có tiền sử dễ mắc đau dạ dày, tiêu chảy, cảm mạo hoặc khó tiêu nên tránh sử dụng dược liệu này.
• Tuyệt đối không kết hợp rong mơ với cam thảo trong cùng một phương thuốc.

Nguồn tham khảo

Youmed: https://youmed.vn/tin-tuc/rong-mo-mon-qua-suc-khoe-tu-mien-bien/

Đỗ Tất Lợi (2004). Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam, Nhà xuất bản Y học, Hà Nội.