15 
Me rừng là loài thực vật có giá trị dược liệu cao, với quả, rễ và lá chứa thành phần tannin và vitamin C phong phú. Me rừng được sử dụng để điều trị tiêu chảy, đái tháo đường, tăng huyết áp và các vấn đề về đường hô hấp, với liều dùng và cách dùng đa dạng. Bài viết này sẽ cung cấp thông tin chi tiết về đặc điểm, công dụng và cách sử dụng me rừng một cách an toàn và hiệu quả.
Tìm hiểu chung về Me rừng
Tên gọi, danh pháp của me rừng
- Me rừng được ghi danh khoa học là Phyllanthus emblica L, thành viên họ Thầu dầu (Euphorbiaceae), được gọi bằng nhiều tên địa phương khác nhau gồm Chùm ruột núi, Mận rừng, Cam lam, Trám rừng, Chùm ruột rừng, Me quả tròn, Mắc kham, Mạy kham (tiếng Tày), Diều cam (tiếng Dao), Xi xa liên (tiếng Kho).
Đặc điểm tự nhiên của me rừng
- Cây thường đạt chiều cao thân khoảng 5 – 8 m, phát triển nhiều cành phụ, các cành có tính mềm dẻo, mang hệ thống lá nhỏ sắp xếp thành hai hàng đối xứng có hình dạng giống như lá kép lông chim đặc trưng; ngoài ra còn có các lá kèm tuy nhiên kích thước rất nhỏ bé, hình dạng tam giác.
- Quá trình nở hoa kéo dài từ tháng 4 đến tháng 11 hàng năm, các hoa có kích thước nhỏ, màu sắc vàng, thuộc kiểu hoa đơn tính cùng một cây, cụm hoa mọc thành xim co ở vị trí nách lá phía dưới trên các cành, với số lượng hoa đực nhiều hơn hoa cái đáng kể. Quả mang thịt, hình dạng cầu trước mọng, tô màu nâu vàng nhạt, có khía vân nhưng rất mờ nhạt, khi khô sẽ biến thành quả nang. Kích cỡ quả tương đương với quả táo ta thông thường.
Phân bố, thu hái, chế biến
- Me rừng là loài thực vật hoang dã phát triển tự nhiên trong các khu rừng núi, đồi trọc, có nguồn gốc từ các vùng Trung Quốc, Ấn Độ, đồng thời cũng tồn tại phổ biến tại nhiều địa phương trong nước.
- Rễ được thu hoạch quanh năm không phụ thuộc thời vụ, sau khi đào lên cần rửa sạch hoàn toàn đất cát, rồi phơi hoặc sấy cho khô ráo. Quả được thu hái trong mùa thu, loại bỏ độ ẩm dư thừa sau đó phơi hoặc sấy khô.
Bộ phận sử dụng
- Các bộ phận có giá trị dược liệu của me rừng bao gồm quả, rễ và lá; ngoài ra vỏ thân cây cũng có thể được tận dụng.
Thành phần hóa học
- Quả chứa thành phần tannin phong phú, nồng độ cao nhất khi quả còn ở giai đoạn xanh non. Trong nhóm tannin có mặt acid chebulinic, acid chebulagic, corilagin, terchebin, acid chebulic, acid galic, acid ellagic, cùng với hàm lượng vitamin C đáng kể.
- Lá tích tụ tannin với mức độ thấp hơn so với quả, nồng độ tannin trong lá non ước tính khoảng 23 – 28%, bên cạnh đó còn chứa kaempferol 3-glucozid, sitosterol, acid ellagic và lupeol.
- Vỏ thân tích tụ tannin ở mức độ cao 28 – 29,36%, kèm theo lupeol chiếm 2,25% và d-leucodelphinidin đạt 3,75%.
Công dụng của Me rừng
Công dụng của me rừng theo y học cổ truyền
- Theo ghi nhận trong y văn cổ truyền, các bộ phận khác nhau của cây me rừng mang những đặc tính dược lý riêng biệt. Rễ cây có vị đắng chát, tính bình, phát huy tác dụng thu liễm và giáng áp hiệu quả. Quả chứa vị chua, ngọt, đắng kết hợp, tính mát, có khả năng nhuận phế, hóa đờm và sinh tân dịch.
- Vỏ thân cây cũng được các lương y vận dụng trong điều trị tiêu chảy, tuy nhiên trong thực hành lâm sàng ít được ưu tiên; thay vào đó, vỏ cây chủ yếu được khai thác làm nguyên liệu cung cấp chất chát phục vụ công nghiệp xử lý và nhuộm da.
Công dụng của me rừng theo y học hiện đại
Trong điều trị tiêu chảy
- Me rừng chứa nồng độ đáng kể vitamin C. Khi quả được phơi khô và ứng dụng, dược liệu này tỏ ra hiệu quả trong việc kiểm soát tiêu chảy và kiết lỵ.
Trong điều trị đái tháo đường
- Crom — một vi lượng nguyên tố quan trọng — được xác định có mặt trong thành phần me rừng và đóng vai trò thiết yếu trong các quá trình chuyển hóa lipid và glucid. Hơn nữa, crom tăng độ nhạy cảm của insulin đối với các mô đích chính như mô gan, cơ xương và mô mỡ, từ đó hỗ trợ duy trì sự cân bằng nồng độ glucose trong máu ở mức ổn định.
Liều dùng và cách dùng Me rừng
- Hàng ngày sắc từ 10 – 30 quả lấy nước uống nhằm hỗ trợ điều trị ho, đau họng, sốt cao, khô miệng, khát nước và cảm mạo.
- Mỗi ngày sắc rễ từ 15 – 20 g lấy nước uống để điều trị viêm ruột, tiêu chảy, đau bụng đi ngoài và tăng huyết áp.
- Đối với lở loét và mẩn ngứa, lấy lá nấu nước rửa bên ngoài vùng da bị ảnh hưởng.
Bài thuốc kinh nghiệm
Tăng huyết áp
- Sắc rễ me rừng lấy nước uống, dùng khoảng 15 – 30 g rễ, chia thành nhiều lần uống và dùng hết trong ngày.
Cảm mạo gây sốt cao
- Dùng quả me rừng khoảng 10 – 30 g. Sắc lấy nước uống, chia thành nhiều lần và dùng hết trong ngày.
Lợi tiểu
- Bài thuốc 1: Vỏ thân 10 – 20 g, sắc uống trong ngày.
- Bài thuốc 2: Chuẩn bị lá me rừng 10 – 20 g, mã đề và râu ngô mỗi thứ 1 ít. Đem các vị sắc lấy nước uống, chia thành nhiều lần uống hết trong ngày.
Đái tháo đường
- Dùng quả me rừng 15 – 20 g. Ướp với muối ăn rồi dùng uống hằng ngày.
Tiêu chảy, đau bụng và đau họng
- Dùng rễ me rừng đã phơi khô khoảng 15 – 20 g, đem sắc với 700 ml nước, chia thành nhiều lần uống trong ngày.
Lưu ý khi dùng Me rừng
- Không có thông tin chống chỉ định hoặc cảnh báo đặc biệt được ghi nhận cho dược liệu này.
Nguồn tham khảo
Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam, Đỗ Tất Lợi.
https://tracuuduoclieu.vn/me-rung.html.
Bài viết này có hữu ích không?
Có0Không0