Mâm xôi: Thành phần dinh dưỡng, công dụng, cách dùng và bài thuốc chữa bệnh

Mâm xôi là dược liệu quý chứa axit hữu cơ và tanin, có công dụng hoạt huyết, thanh nhiệt, bổ can thận, hỗ trợ tiêu hóa và tăng cường sức khỏe. Bài viết sẽ trình bày về thành phần dinh dưỡng, công dụng và cách dùng của Mâm xôi trong điều trị các bệnh như viêm gan, thận hư, và các vấn đề sức khỏe khác.

Tìm hiểu chung về Mâm xôi

Tên gọi, danh pháp

• Tên Việt: Mâm xôi (Quả).
• Tên địa phương khác: Phúc bồn tử; Đùm đùm; Chúc xôi; Cơm xôi; Mắc hủ; Co hủ; Ghìm búa.
• Danh pháp khoa học: Rubus alceaefolius Poir., thuộc họ Rosaceae (Hoa hồng).

Đặc điểm tự nhiên

• Cây phát triển dưới dạng bụi thấp với thân leo, mang gai nhọn, các cành nhánh vươn dài và được phủ một lớp lông dày đặc trên bề mặt. Lá đơn, có hình bầu dục đến trứng hay gần tròn, mọc so le trên thân. Mỗi lá chia thành nhiều thùy nông không đều đặn, có gân chạy kiểu chân vịt, mép lá mang những răng cưa không đều. Phía trên lá có màu xanh sẫm hơn phía dưới, phủ lông rải rác, mặt dưới được bao phủ bởi lông mềm mịn có màu trắng nhạt. Cuống lá dài, mang gai, lá kèm rụng sớm trong quá trình phát triển. Cụm hoa xuất hiện ở kẽ lá hoặc phần đầu cành, sắp xếp thành chùm ngắn với lá bắc giống cấu trúc lá kèm. Hoa có màu trắng, lá đài năm mảnh có lông phủ, cánh hoa năm mảnh mỏng với hình dạng gần cầu, nhiều nhị dài tương đương với cánh hoa. Quả là quả kép, hình cầu, chuyển sang màu đỏ khi chín, có thể tiêu thụ trực tiếp.

Phân bố, thu hái, chế biến

• Chi Rubus L. bao gồm khoảng 50 loài khác nhau, trong đó Rubus alceaefolius được ghi nhận phân bố rộng rãi ở các tỉnh vùng núi thấp, trung du và đồng bằng. Cây mâm xôi có xu hướng ưa thích môi trường sáng sủa, độ ẩm cao và thường tìm thấy mọc thành cụm dày đặc trên các cây bụi ở vùng rìa rừng.

Bộ phận sử dụng

• Quả ở giai đoạn chín.
• Cành và lá sau khi phơi khô.

Thành phần hóa học

• Quả mâm xôi chứa các axit hữu cơ chủ yếu bao gồm axit citric, axit malic, axit salysilic cùng với các muối liên kết của những axit này, cung cấp thêm đường và pectin. Thành phần lá được đặc trưng bởi hàm lượng tanin đáng kể.

Công dụng của Mâm xôi

Theo y học cổ truyền

• Lá, cành và rễ mâm xôi mang vị ngọt nhạt, tính bình hòa, được các lương y đánh giá có khả năng hoạt huyết, thanh nhiệt, tán ứ, chỉ huyết, kích thích chức năng tiêu hóa và cải thiện cảm giác thèm ăn. Quả mâm xôi với vị ngọt và tính bình có thể thay thế vai trò của phúc bồn tử trong các bài thuốc cổ phương, được ghi nhận trong y văn có tác dụng bổ can thận, giữ ổn định khí huyết, tăng cường chức năng dương khí và nâng cao sức khỏe tổng thể.

Theo y học hiện đại

• Theo các công trình nghiên cứu dược lý gần đây, quả mâm xôi thể hiện nhiều hoạt tính sinh học quan trọng như: chống oxy hóa và ức chế tăng sinh tế bào ung thư nhờ hoạt chất axit ellagic; điều hòa nhịp đập tim và mức huyết áp đồng thời thúc đẩy sản sinh hồng cầu; cải thiện năng lực sinh sản thông qua vitamin C và magie; nâng cao trạng thái cảm xúc và tăng cường khả năng ghi nhớ; hỗ trợ tái tạo mô và hệ thống mạch máu; ức chế các phản ứng viêm; tăng cường phòng vệ miễn dịch; bảo vệ cơ quan thị giác và duy trì sắc nét thị lực; và mang lại lợi ích cho đối tượng mắc bệnh tiểu đường.

Liều dùng và cách dùng Mâm xôi

• Bộ phận quả và cành lá được phơi khô để bảo quản. Liều lượng sử dụng thường dao động từ 10 đến 30 g tùy thuộc vào chỉ định lâm sàng cụ thể. Phương pháp dùng có thể là sắc nước hoặc hãm nước uống.

Bài thuốc kinh nghiệm

• Bài thuốc hỗ trợ phụ nữ sau sinh bị mất nước, người có tình trạng ăn không tiêu và cảm giác đầy bụng:
• Chuẩn bị: 10-20 g cành và lá đã phơi khô, cắt nhỏ vừa phải.
• Thực hiện: Rang cho thơm rồi ủ như trà hoặc sắc lấy nước dùng trong suốt ngày.
• Ghi chú: Có thể sử dụng đơn độc hoặc kết hợp với lá khổ sâm để tăng hiệu quả.
• Bài thuốc trị viêm gan kéo dài, viêm tuyến vú, viêm khoang miệng:
• Chuẩn bị: 20-30 g cành và lá đã phơi khô, mộc thông 15 g, ô rô 15 g.
• Thực hiện: Sắc với 400 ml nước cho đến khi còn lại 100 ml, chia làm 2 lần uống trong ngày.
• Bài thuốc hỗ trợ thận hư, liệt dương, di tinh và đái buốt:
• Chuẩn bị: 20-30 g quả đã phơi khô, có thể phối hợp ba kích và kim anh mỗi vị 10-15 g.
• Thực hiện: Sắc lấy nước và uống.
• Theo kinh nghiệm dân gian Ấn Độ, quả mâm xôi được dùng chữa đái dầm ở trẻ em; nước sắc từ lá và vỏ thân được ghi nhận có tác dụng hỗ trợ điều trị tiêu chảy.

Lưu ý khi dùng Mâm xôi

• Cần tham vấn ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên gia y học trước khi bắt đầu sử dụng các bài thuốc này.

Nguồn tham khảo

https://tracuuduoclieu.vn/mam-xoi.html

https://suckhoedoisong.vn/9-loi-ich-suc-khoe-cua-qua-mam-xoi-169124270.htm