Vai trò của thuốc Flupentixol trong điều trị tâm thần phân liệt

Flupentixol là một loại thuốc chống loạn thần được sử dụng để điều trị tâm thần phân liệt và các tình trạng loạn thần khác. Với cơ chế tác dụng chủ yếu thông qua ức chế các tác dụng do dopamine trung gian, flupentixol có thể mang lại hiệu quả điều trị cho các bệnh nhân. Tuy nhiên, việc sử dụng flupentixol cũng cần được xem xét cẩn thận do các tác dụng phụ và tương tác thuốc có thể xảy ra. Để đảm bảo an toàn và hiệu quả điều trị, bệnh nhân cần tuân thủ liều lượng và cách dùng được chỉ định bởi bác sĩ.

Tổng quan về Flupentixol

Tên thuốc gốc (Hoạt chất)

Flupentixol

Loại thuốc

Thuốc chống loạn tâm thần, dẫn xuất của nhóm thioxanthen

Dạng thuốc và hàm lượng

Viên nén bao phim flupentixol dihydrochloride: 0,5 mg, 1 mg, 3 mg
Dung dịch tiêm flupentixol decanoate: 20 mg/ml, 100 mg/ml, 200 mg/ml

Chỉ định Flupentixol

Flupentixol được chỉ định để điều trị tâm thần phân liệt và các tình trạng loạn thần khác, miễn là những biểu hiện chủ yếu không phải là hưng phấn, kích động hoặc tăng động.

Dược lực học

Cơ chế tác dụng đầy đủ của flupentixol hiện vẫn chưa được làm rõ hoàn toàn.
Hoạt tính chống loạn thần của thuốc chủ yếu được quy cho đồng phân cis (Z) -flupentixol, một đồng phân lập thể có hoạt tính. Chất này tác động như một chất đối kháng với ái lực tương đương tại cả hai thụ thể dopamine D1 và D2 – những thụ thể sau synap trong hệ thần kinh trung ương – từ đó ức chế các tác dụng do dopamine trung gian.

Dược động học

Hấp thu

Tỷ lệ sinh khả dụng trung bình của flupentixol sau khi uống nằm trong khoảng 40% đến 55%.
Nồng độ tối đa trong huyết tương của flupentixol đạt được trong khoảng 3-8 giờ đối với đường uống, và từ 3 đến 7 ngày sau khi tiêm bắp. Hiệu quả điều trị bắt đầu xuất hiện sau 24-72 giờ kể từ thời điểm tiêm.

Phân bố

Thuốc có thể tích phân bố biểu kiến ước tính khoảng 14,1 lít/kg.
Tỷ lệ liên kết với protein huyết tương của flupentixol đạt xấp xỉ 99%.
Flupentixol có khả năng vượt qua hàng rào nhau thai.

Chuyển hóa

Các con đường chuyển hóa chính của flupentixol bao gồm quá trình sulfoxide hóa, loại bỏ nhóm N-alkyl ở chuỗi bên, và liên hợp với acid glucuronic.

Thải trừ

Thời gian bán thải của flupentixol là khoảng 35 giờ khi dùng đường uống và kéo dài đến 3 tuần đối với đường tiêm bắp. Quá trình thải trừ chủ yếu diễn ra qua phân, trong khi một phần nhỏ được bài tiết qua nước tiểu.

Tương tác thuốc Flupentixol

Flupentixol có khả năng tăng cường tác dụng an thần của rượu, barbiturat và các loại thuốc ức chế thần kinh trung ương khác.
Thuốc này có thể làm mạnh thêm hiệu quả của các thuốc gây mê toàn thân cũng như thuốc chống đông máu, đồng thời kéo dài thời gian tác dụng của các tác nhân phong bế thần kinh cơ.
Tác dụng kháng cholinergic của atropine hoặc các thuốc có đặc tính kháng cholinergic tương tự có thể bị gia tăng.
Việc sử dụng đồng thời các thuốc như metoclopramide, piperazine hoặc các thuốc điều trị Parkinson có thể làm tăng nguy cơ phát triển các tác dụng ngoại tháp, ví dụ như rối loạn vận động chậm.
Phối hợp thuốc chống loạn thần với lithium hoặc sibutramine có liên quan đến nguy cơ nhiễm độc thần kinh cao hơn.
Các thuốc chống loạn thần có thể làm tăng cường tác dụng ức chế tim của quinidine, cũng như tăng khả năng hấp thu của corticosteroid và digoxin.
Hiệu quả hạ huyết áp của các thuốc giãn mạch như hydralazine, các thuốc chẹn alpha (ví dụ doxazosin) hoặc methyl-dopa có thể được khuếch đại.
Nguy cơ kéo dài khoảng QT tăng lên khi flupentixol được dùng chung với các thuốc có khả năng này, bao gồm: thuốc chống loạn nhịp loại Ia và III (như quinidine, amiodarone, sotalol, dofetilide), các thuốc chống loạn thần khác (ví dụ thioridazine), kháng sinh macrolide (như erythromycin), thuốc kháng histamine, và kháng sinh quinolone (ví dụ moxifloxacin).
Cần thận trọng khi sử dụng đồng thời với các thuốc gây rối loạn điện giải, chẳng hạn như thuốc lợi tiểu thiazide (gây hạ kali máu), cũng như các thuốc làm tăng nồng độ flupentixol trong huyết tương, do chúng có thể làm tăng nguy cơ kéo dài khoảng QT và loạn nhịp tim.
Các thuốc chống loạn thần có thể đối kháng với tác dụng của adrenaline và các chất giống giao cảm khác, đồng thời đảo ngược hiệu quả hạ huyết áp của guanethidine và các chất ức chế adrenergic tương tự.
Ngoài ra, thuốc chống loạn thần cũng có thể làm giảm tác dụng của levodopa, các thuốc adrenergic và thuốc chống co giật.
Sự chuyển hóa của thuốc chống trầm cảm ba vòng có thể bị ức chế, và việc kiểm soát đường huyết ở bệnh nhân tiểu đường có thể bị suy giảm.

Xem thêm: Gemtuzumab ozogamicin là gì? Thành phần, công dụng và lưu ý khi dùng

Chống chỉ định thuốc Flupentixol

Flupentixol không được sử dụng cho những bệnh nhân có biểu hiện quá mẫn với hoạt chất hoặc bất kỳ thành phần nào của thuốc.
Chống chỉ định ở những người bị suy giảm tuần hoàn.
Không dùng cho bệnh nhân có mức độ ý thức bị suy giảm do bất kỳ nguyên nhân nào, bao gồm tình trạng nhiễm độc rượu, sử dụng thuốc an thần hoặc thuốc phiện, cũng như bệnh nhân đang trong tình trạng hôn mê.
Flupentixol không nên được chỉ định cho những bệnh nhân có xu hướng dễ bị kích động.

Liều lượng & cách dùng Flupentixol

Người lớn

Tiêm bắp (IM)

Khởi đầu:
Đối với bệnh nhân chưa từng sử dụng thuốc chống loạn thần dạng tiêm tác dụng kéo dài: Cần dùng liều thử nghiệm từ 5 đến 20 mg flupentixol. Khuyến nghị sử dụng liều 5 mg cho người cao tuổi, bệnh nhân yếu ớt, suy mòn hoặc những người có khuynh hướng phát triển phản ứng ngoại tháp. Sau đó, cần theo dõi sát sao đáp ứng điều trị và sự xuất hiện của các triệu chứng ngoại tháp trong khoảng 5 đến 10 ngày. Trong thời gian này, có thể tiếp tục dùng thuốc chống loạn thần đường uống, nhưng liều lượng nên được giảm dần rồi ngừng hẳn.
Đối với bệnh nhân đã từng dùng và dung nạp tốt với thuốc chống loạn thần tác dụng kéo dài: Liều khởi đầu là 20 đến 40 mg.
Duy trì:
Sau mũi tiêm đầu tiên từ 4 đến 10 ngày (nếu dung nạp tốt), có thể tiêm 20 đến 40 mg flupentixol. Sau đó, liều duy trì thông thường là 20 đến 40 mg mỗi 2 đến 3 tuần.
Liều lượng flupentixol được cá nhân hóa và có thể tăng thêm tối đa 20 mg mỗi lần (mặc dù liều trên 80 mg thường không cần thiết nhưng đã được sử dụng ở một số bệnh nhân). Nên duy trì liều thấp nhất có hiệu quả.

Uống

Khởi đầu:
Bắt đầu với 1 mg x 3 lần/ngày. Liều flupentixol có thể được tăng thêm 1 mg sau mỗi 2 đến 3 ngày, tùy thuộc vào khả năng dung nạp của bệnh nhân và mức độ kiểm soát triệu chứng.
Liều duy trì thông thường là 3 đến 6 mg/ngày, chia thành nhiều lần uống (một số bệnh nhân đã sử dụng liều ≥12 mg/ngày).

Đối tượng khác

Bệnh nhân cao tuổi: Ở những bệnh nhân cao tuổi và yếu ớt, liều flupentixol ban đầu có thể cần phải giảm xuống còn một phần tư hoặc một nửa so với liều khởi đầu thông thường.

Tác dụng phụ của Flupentixol

Thường gặp

Tăng cảm giác thèm ăn, tăng cân.
Khó ngủ, tâm trạng trầm uất, cảm giác bồn chồn, lo lắng, giảm khoái cảm tình dục.
Rung giật, rối loạn trương lực cơ, chóng mặt, đau đầu, khó tập trung.
Nhịp tim nhanh, cảm giác tim đập mạnh.
Tăng tiết nước bọt, khó đi ngoài, nôn ói, khó tiêu, đi ngoài phân lỏng, khô miệng.
Đau nhức cơ bắp.
Cảm giác yếu ớt, mệt mỏi.

Xem thêm: không được nhai hoặc nghiền nát. Tuy nhiên

Ít gặp

Nổi mẩn da, phản ứng nhạy cảm với ánh sáng, viêm da.
Giảm lượng tinh dịch xuất ra, khó cương cứng.
Phản ứng tại vị trí tiêm.
Bất thường trong xét nghiệm chức năng gan.
Đau vùng bụng, cảm giác muốn nôn, chướng bụng.
Thị lực bị suy giảm.

Hiếm gặp

Vận động chậm bất thường, rối loạn cử động, các triệu chứng giống bệnh Parkinson, khó khăn trong giao tiếp, động kinh.

Không xác định tần suất

Sự hình thành cục máu đông trong tĩnh mạch.

Lưu ý khi dùng Flupentixol

Lưu ý chung

Hội chứng an thần kinh ác tính, đặc trưng bởi tăng thân nhiệt, cứng cơ, thay đổi trạng thái ý thức và rối loạn chức năng hệ thần kinh tự động, có thể xảy ra với bất kỳ loại thuốc an thần kinh nào và có thể trở nên nghiêm trọng. Tỷ lệ tử vong cao hơn được ghi nhận ở những bệnh nhân có tiền sử hội chứng não thực thể, chậm phát triển trí tuệ, hoặc lạm dụng chất gây nghiện như thuốc phiện và rượu.
Các bất thường về huyết học, bao gồm cả giảm tiểu cầu, đã được ghi nhận trong một số ít trường hợp. Trong trường hợp bệnh nhân xuất hiện các dấu hiệu nhiễm trùng kéo dài, cần tiến hành xét nghiệm công thức máu.
Flupentixol có khả năng làm thay đổi phản ứng của cơ thể với insulin và glucose, điều này có thể yêu cầu điều chỉnh phác đồ điều trị đái tháo đường hiện có.
Việc ngừng đột ngột các thuốc chống loạn thần có thể dẫn đến hội chứng cai thuốc, biểu hiện bằng buồn nôn, nôn, đổ mồ hôi và mất ngủ. Ngoài ra, các triệu chứng loạn thần có thể tái phát, và các rối loạn vận động không tự chủ như rối loạn vận động muộn, loạn trương lực cơ hoặc akathisia cũng đã được báo cáo. Vì vậy, việc giảm liều dần dần là cần thiết trước khi ngưng thuốc hoàn toàn.
Trong quá trình chuyển đổi bệnh nhân từ dạng thuốc uống sang dạng tiêm, không được ngưng ngay lập tức thuốc uống; thay vào đó, cần giảm liều dần trong vài ngày sau khi đã tiêm liều đầu tiên.
Flupentixol có thể gây kéo dài khoảng QT trên điện tâm đồ. Việc kéo dài khoảng QT một cách dai dẳng có thể làm tăng nguy cơ phát triển các rối loạn nhịp tim nguy hiểm. Vì vậy, cần thận trọng khi dùng flupentixol cho những cá nhân nhạy cảm (như người bị hạ kali máu, hoặc có yếu tố di truyền gây hạ kali máu) và những bệnh nhân có tiền sử bệnh lý tim mạch, bao gồm kéo dài QT, nhịp tim chậm đáng kể (<50 nhịp/phút), nhồi máu cơ tim cấp tính gần đây, suy tim mất bù, hoặc các loại loạn nhịp tim khác.
Những bệnh nhân đang điều trị bằng thuốc chống loạn thần thường mang các yếu tố nguy cơ tiềm ẩn cho việc phát triển huyết khối tĩnh mạch (VTE).
Do hiệu quả điều trị có thể không xuất hiện trong vài tuần đầu hoặc lâu hơn, bệnh nhân cần được theo dõi sát sao cho đến khi tình trạng được cải thiện. Việc giám sát chặt chẽ là cần thiết, đặc biệt đối với những bệnh nhân có nguy cơ cao, cả trong giai đoạn đầu điều trị và sau mỗi lần điều chỉnh liều.
Bệnh nhân và người chăm sóc cần được thông báo về tầm quan trọng của việc theo dõi chặt chẽ các dấu hiệu lâm sàng xấu đi, hành vi hoặc ý định tự sát, cũng như bất kỳ thay đổi bất thường nào trong hành vi, và phải tìm kiếm sự can thiệp y tế ngay lập tức nếu các triệu chứng này xuất hiện.
Người cao tuổi cần được theo dõi cẩn thận do họ có nguy cơ cao hơn với các tác dụng phụ như an thần, tụt huyết áp, tình trạng lú lẫn và biến động nhiệt độ cơ thể.

Xem thêm: Mecamylamine: Thuốc điều trị tăng huyết áp mức độ nặng

Lưu ý với phụ nữ có thai

Do tính an toàn của flupentixol đối với phụ nữ mang thai chưa được thiết lập rõ ràng, cần tránh sử dụng thuốc trong suốt thai kỳ, đặc biệt là trong ba tháng đầu và ba tháng cuối, trừ khi lợi ích điều trị cho người mẹ được đánh giá là vượt trội hơn hẳn so với rủi ro tiềm tàng đối với thai nhi.

Lưu ý với phụ nữ cho con bú

Flupentixol có khả năng bài tiết vào sữa mẹ. Nếu việc điều trị bằng flupentixol là bắt buộc, các bà mẹ đang nuôi con bằng sữa mẹ cần được khuyên ngừng cho con bú.

Lưu ý khi lái xe và vận hành máy móc

Khả năng tập trung và cảnh giác có thể bị ảnh hưởng, đặc biệt là trong giai đoạn đầu điều trị hoặc khi dùng chung với rượu; bệnh nhân cần được thông báo về rủi ro này và không nên lái xe hoặc vận hành máy móc. Ngoài ra, nếu xuất hiện tình trạng nhìn mờ, bệnh nhân cũng không được lái xe.

Quá liều và cách xử lý

Quên liều flupentixol và xử trí

Nếu người bệnh bỏ lỡ một liều thuốc, hãy uống ngay khi nhớ ra. Tuy nhiên, nếu thời điểm đó gần với liều tiếp theo, cần bỏ qua liều đã quên và tiếp tục dùng liều kế tiếp theo đúng lịch trình.
Tuyệt đối không được dùng gấp đôi liều flupentixol đã quy định để bù cho liều đã quên.

Quá liều và xử trí

Quá liều và độc tính

Việc dùng flupentixol vượt quá liều khuyến cáo có thể dẫn đến tình trạng buồn ngủ, thậm chí hôn mê, xuất hiện các triệu chứng ngoại tháp, co giật, hạ huyết áp, sốc, hoặc thay đổi thân nhiệt (tăng hoặc hạ).
Ở những bệnh nhân đang sử dụng đồng thời các thuốc ảnh hưởng đến tim, quá liều có thể gây ra những thay đổi trên điện tâm đồ, kéo dài khoảng QT, xoắn đỉnh, ngừng tim và loạn nhịp thất.

Cách xử lý khi quá liều thuốc flupentixol

Phương pháp điều trị chủ yếu là hỗ trợ và xử lý triệu chứng, tập trung vào việc duy trì chức năng hô hấp và tim mạch.
Các triệu chứng ngoại tháp sẽ được điều trị bằng thuốc kháng cholinergic.
Trong trường hợp bệnh nhân kích động mạnh, hưng phấn quá mức hoặc co giật, cần dùng thuốc an thần (ví dụ, các thuốc nhóm benzodiazepin).
Nếu bệnh nhân bị sốc, cần truyền noradrenaline nhỏ giọt tĩnh mạch trong dung dịch nước muối; không được sử dụng adrenaline.
Cần xem xét việc sử dụng than hoạt tính đường uống và rửa dạ dày khi xảy ra quá liều flupentixol.

Nguồn tham khảo

Uptodate

Drugbank.vn: https://drugbank.vn/thuoc/Fluanxol-Depot&VN-22024-19

Drugbank.com: https://go.drugbank.com/drugs/DB00875

Emc: https://www.medicines.org.uk/emc/product/997/smpc https://www.medicines.org.uk/emc/product/8520/smpc

Bài viết này có hữu ích không?

Có0Không0

Flupentixol