Ung thư buồng trứng khi mang thai là tình trạng hiếm gặp nhưng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của cả mẹ và thai nhi. Việc phát hiện bệnh trong thai kỳ thường gây nhiều lo lắng do liên quan đến các quyết định điều trị phức tạp. Tuy nhiên, với sự theo dõi chặt chẽ của đội ngũ chuyên khoa, nhiều trường hợp vẫn có thể xây dựng phác đồ điều trị phù hợp nhằm kiểm soát bệnh và bảo đảm an toàn cho thai nhi.
Đặc điểm của ung thư buồng trứng khi mang thai
Ung thư buồng trứng phát hiện trong thai kỳ là một tình trạng lâm sàng đặc biệt và tương đối hiếm gặp trong sản khoa, với tỷ lệ dao động khoảng 1 ca trên 10.000 đến 100.000 phụ nữ mang thai. Phần lớn các trường hợp khối u buồng trứng xuất hiện trong giai đoạn này là u nang lành tính, chỉ có khoảng 1% đến 5% trong số đó thực sự là u ác tính.
Một đặc điểm rất đáng chú ý là loại bệnh này thường được bác sĩ phát hiện một cách tình cờ trong những tháng đầu của thai kỳ thông qua các buổi siêu âm thai định kỳ. Nhờ sự phát triển của công nghệ siêu âm hiện đại, các bất thường về kích thước, hình thái của buồng trứng được nhận diện từ rất sớm, ngay cả khi người mẹ chưa hề có bất kỳ triệu chứng lâm sàng nào.
Về mặt giải phẫu bệnh, thể loại ung thư buồng trứng ở phụ nữ mang thai có sự khác biệt lớn so với phụ nữ lớn tuổi. Các u ác tính trong thai kỳ phần lớn thuộc nhóm u tế bào mầm hoặc u mô đệm sinh dục, có xu hướng tiến triển chậm hơn và thường được phát hiện ngay ở giai đoạn khu trú (giai đoạn I), giúp mang lại tiên lượng điều trị khả quan hơn rất nhiều.
Các triệu chứng cần lưu ý của ung thư buồng trứng
Do các cơ quan trong ổ bụng của thai phụ liên tục bị thay đổi vị trí và kích thước dưới sự phát triển của tử cung chứa thai nhi, các triệu chứng của ung thư buồng trứng rất dễ bị nhầm lẫn với các biểu hiện nghén hoặc thay đổi sinh lý tự nhiên khi mang thai. Do đó, các mẹ bầu cần đặc biệt lưu tâm nếu cơ thể xuất hiện các dấu hiệu bất thường mang tính dai dẳng sau:
- Đau râm ran hoặc quặn thắt vùng bụng dưới: Cảm giác đau âm ỉ khu trú ở một bên chậu, không thuyên giảm khi nghỉ ngơi. Trong một số trường hợp, nếu khối u buồng trứng phát triển to bị xoắn u hoặc vỡ u, thai phụ sẽ có biểu hiện đau bụng dữ dội, nôn mửa, tụt huyết áp và cần được cấp cứu ngoại khoa ngay lập tức.
- Chướng bụng, đầy hơi liên tục: Mẹ bầu luôn cảm thấy bụng căng tức, ậm ạch, khó tiêu ngay cả khi ăn rất ít hoặc ăn các món thanh đạm.
- Rối loạn tiểu tiện đường tiết niệu dưới: Đi tiểu liên tục, tiểu rắt, tiểu gấp do khối u buồng trứng nằm sâu trong tiểu khung phát triển kích thước và trực tiếp chèn ép vào bàng quang.
- Nhanh no và chán ăn: Cảm giác chán ăn xuất hiện dai dẳng vượt qua giai đoạn tam cá nguyệt thứ nhất (hết 3 tháng đầu nghén), kèm theo tình trạng sụt cân ngoài ý muốn hoặc tăng cân bất thường do tích tụ dịch trong ổ bụng (cổ trướng).
Ung thư buồng trứng khi mang thai có ảnh hưởng đến em bé không?
Mối quan tâm lớn nhất của mọi người mẹ khi đối mặt với chẩn đoán bệnh lý ác tính là sự an toàn của đứa con trong bụng. Các chuyên gia ung bướu sản khoa khẳng định: Bản thân các tế bào ung thư buồng trứng hầu như sẽ không ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, cấu trúc hình thái và sự phát triển tự nhiên của bé. Tế bào ung thư buồng trứng có đặc tính khu trú và xâm lấn trong khoang phúc mạc của người mẹ, hoàn toàn không có khả năng đi xuyên qua hàng rào bánh nhau để tấn công hay di căn vào cơ thể thai nhi. Do đó, em bé vẫn được bảo vệ an toàn trong bọc ối và nhận dưỡng chất bình thường.
Bản thân khối u ác tính ở buồng trứng không lây truyền hay di căn sang thai nhi (Nguồn: Sưu tầm)
Tuy nhiên, thai nhi có thể chịu những ảnh hưởng gián tiếp xuất phát từ các yếu tố sau:
- Sự chèn ép cơ học: Nếu khối u buồng trứng phát triển quá nhanh với kích thước khổng lồ, nó sẽ tranh chấp không gian trong ổ bụng với tử cung, gây hạn chế không gian phát triển của thai nhi, dễ dẫn đến tình trạng thai chậm phát triển trong tử cung.
- Tác động từ phương pháp điều trị: Các can thiệp y khoa như phẫu thuật bóc u hay điều trị hóa chất vào những thời điểm nhạy cảm của thai kỳ có thể làm tăng nguy cơ biến chứng sản khoa.
Ung thư buồng trứng có gây sảy thai không?
CÓ, nguy cơ này hoàn toàn có thể xảy ra nhưng phụ thuộc chặt chẽ vào thời điểm phát hiện bệnh, kích thước khối u và thời điểm tiến hành can thiệp phẫu thuật.
Trong giai đoạn 3 tháng đầu của thai kỳ (tam cá nguyệt thứ nhất), hoàng thể thai kỳ nằm tại buồng trứng đóng vai trò sống còn trong việc bài tiết hormone progesterone để nuôi dưỡng và giữ vững chân bám của bánh nhau vào thành tử cung. Nếu bác sĩ buộc phải tiến hành phẫu thuật cắt bỏ buồng trứng có khối u ác tính vào thời điểm trước tuần thứ 12 của thai kỳ, sự sụt giảm nội tiết tố đột ngột sẽ làm bong tróc niêm mạc tử cung, dẫn đến nguy cơ cao bị sảy thai.
Bên cạnh đó, sự xuất hiện của khối u ác tính kích thích các phản ứng viêm tại chỗ, kết hợp với các cơn co thắt tử cung xuất hiện sau các cuộc phẫu thuật vùng bụng chậu cũng là những tác nhân làm tăng tỷ lệ sảy thai hoặc kích thích chuyển hóa sinh non ở những tháng sau. Do đó, việc cân nhắc thời điểm vàng để can thiệp luôn được các bác sĩ tính toán cực kỳ cân não.
Phương pháp điều trị ung thư buồng trứng khi mang thai
Điều trị ung thư buồng trứng cho thai phụ là một quy trình y khoa phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp đa chuyên khoa chặt chẽ giữa bác sĩ sản khoa, bác sĩ phẫu thuật ung bướu và chuyên gia nhi sơ sinh nhằm đạt được hai mục tiêu song song: Kiểm soát tối đa khối u cho người mẹ và bảo vệ sự sống cho thai nhi.
Phác đồ điều trị được cá thể hóa nghiêm ngặt để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé (Nguồn: Sưu tầm)
Các lựa chọn điều trị lâm sàng phụ thuộc vào giai đoạn bệnh và tuổi thai:
Phẫu thuật ngoại khoa
Phẫu thuật là phương pháp điều trị nền tảng đối với ung thư buồng trứng.
- Nếu phát hiện u ở 3 tháng đầu: Bác sĩ thường sẽ cố gắng trì hoãn cuộc phẫu thuật bóc u cho đến khi thai nhi bước sang tam cá nguyệt thứ hai (từ tuần thứ 14 đến tuần thứ 22). Đây là thời điểm vàng an toàn nhất vì bánh nhau đã phát triển hoàn thiện và tự đảm nhiệm chức năng tiết progesterone nuôi thai, giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ sảy thai.
- Kỹ thuật thực hiện: Bác sĩ tiến hành phẫu thuật cắt bỏ bên buồng trứng chứa u và vòi trứng cùng bên, kết hợp lấy dịch ổ bụng làm xét nghiệm, cố gắng bảo tồn tử cung và bên buồng trứng lành lặn còn lại để duy trì thai kỳ.
Liệu pháp hóa trị
Hóa trị sử dụng các thuốc độc tế bào để tiêu diệt các tế bào ung thư còn sót lại hoặc ngăn chặn u di căn.
- Trong 3 tháng đầu thai kỳ: Hóa trị tuyệt đối bị cấm chỉ định vì đây là giai đoạn phôi thai đang thực hiện quá trình biệt hóa các cơ quan tổ chức quan trọng (tim, não, chi). Thuốc hóa chất dùng lúc này sẽ gây dị tật thai nhi bẩm sinh nghiêm trọng hoặc sảy thai.
- Từ 3 tháng giữa trở đi: Nếu bệnh nhân ở giai đoạn muộn bắt buộc phải truyền hóa chất, bác sĩ có thể chỉ định một số phác đồ hóa trị an toàn (như gốc Platinum) từ tuần thứ 14 trở đi. Lúc này, hàng rào nhau thai đã vững chắc, giúp bảo vệ bé khỏi các tác dụng phụ gây quái thai của thuốc. Tuy nhiên, mọi đợt hóa trị phải được chấm dứt hoàn toàn trước thời điểm dự sinh từ 3 đến 4 tuần để tủy xương của cả mẹ và bé kịp phục hồi hệ miễn dịch, tránh nguy cơ băng huyết hoặc nhiễm trùng nặng khi chuyển dạ.
Biện pháp phòng ngừa ung thư buồng trứng
Ung thư buồng trứng là căn bệnh không có biện pháp phòng ngừa tuyệt đối, nhưng việc thiết lập các thói quen khoa học trước và trong thai kỳ sẽ giúp phụ nữ giảm thiểu tối đa nguy cơ hình thành tế bào ác tính và phát hiện sớm tổn thương:
Khám sức khỏe tiền hôn nhân và trước khi mang thai
Đây là bước chuẩn bị vô cùng quan trọng mà các cặp đôi không nên bỏ qua. Việc siêu âm kiểm tra hệ sinh dục (tử cung, buồng trứng) trước khi thả bầu giúp phát hiện và xử lý triệt để các khối u nang bàng quang, u xơ tử cung hoặc u nang buồng trứng tiềm ẩn, tránh tình trạng mang thai rồi mới phát hiện u gây khó khăn cho việc điều trị.
Khám tầm soát trước khi mang thai giúp mẹ bầu chủ động phòng ngừa các rủi ro sức khỏe (Nguồn: Sưu tầm)
Tuân thủ lịch trình khám thai định kỳ
Trong suốt 9 tháng 10 ngày mang thai, các mẹ bầu cần đi khám thai đầy đủ theo đúng các mốc thời gian quy ước của bác sĩ sản khoa. Quy trình siêu âm thai không chỉ dừng lại ở việc quan sát em bé mà còn là cơ hội để các bác sĩ kiểm tra toàn diện cấu trúc phần phụ của người mẹ, giúp phát hiện sớm các bất thường từ giai đoạn mầm mống.
Thiết lập chế độ dinh dưỡng lành mạnh, giàu chất xơ
Mẹ bầu nên xây dựng một thực đơn đa dạng các nhóm chất: tăng cường các loại rau họ cải (bông cải xanh, bắp cải) chứa nhiều hoạt chất chống oxy hóa bảo vệ màng tế bào; bổ sung ngũ cốc nguyên hạt (yến mạch, gạo lứt) và các chất béo lành mạnh giàu Omega-3 từ cá hồi, sữa hạt. Hạn chế ăn thức ăn nhanh, đồ chiên rán nhiều mỡ động vật và tuyệt đối tránh xa khói thuốc lá, rượu bia.
Duy trì lối sống năng động, kiểm soát cân nặng hợp lý
Tình trạng tăng cân quá mức, béo phì khi mang thai không chỉ tăng nguy cơ tiểu đường thai kỳ mà còn gây rối loạn nội tiết tố estrogen – một tác nhân gián tiếp kích thích u biểu mô phát triển. Chị em nên duy trì các hoạt động thể chất nhẹ nhàng phù hợp như đi bộ, tập yoga bầu hằng ngày để tăng cường sức đề kháng tự nhiên.
Lắng nghe cơ thể và theo dõi tiền sử gia đình
Nếu trong gia đình cận huyết có người thân (mẹ, chị em gái) từng mắc ung thư buồng trứng hoặc ung thư vú, thai phụ cần chủ động thông báo cho bác sĩ để được áp dụng các quy trình giám sát y tế chuyên sâu. Khi cơ thể xuất hiện bất kỳ dấu hiệu đau tức bụng dai dẳng nào, hãy đến ngay bệnh viện kiểm tra, tuyệt đối không tự ý mua thuốc uống bừa bãi.
Tóm lại, ung thư buồng trứng khi mang thai tuy là một thử thách y khoa lớn nhưng với sự tiến bộ của nền y học hiện đại, rất nhiều sản phụ đã vượt cạn thành công, “mẹ tròn con vuông” nhờ phát hiện sớm và tuân thủ đúng phác đồ điều trị. Hãy luôn giữ vững tinh thần lạc quan, chủ động tầm soát y tế để hành trình mang thai luôn là những kỷ niệm trọn vẹn và hạnh phúc nhất.
Nguồn tham khảo:
National Library of Medicine
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7765590/