Cảm lạnh là bệnh lý đường hô hấp thường gặp, đặc biệt khi thời tiết thay đổi hoặc chuyển lạnh. Trong quá trình mắc bệnh, nhiều người nhận thấy cơ thể ra nhiều mồ hôi, nhất là sau khi sốt, uống thuốc hoặc dùng các món ăn nóng. Điều này khiến không ít người băn khoăn liệu ra mồ hôi có phải là dấu hiệu bệnh đang thuyên giảm hay không.
Vì sao bị cảm thường ra mồ hôi?
Hiện tượng đổ mồ hôi khi bị cảm lạnh là một phản ứng sinh lý hoàn toàn tự nhiên của cơ thể. Để hiểu rõ hiện tượng này, chúng ta cần xem xét dưới hai khía cạnh sinh học và y học cổ truyền.
Công dụng giải cảm của mồ hôi
Khi virus cảm lạnh xâm nhập vào đường hô hấp, hệ miễn dịch sẽ kích hoạt phản ứng viêm hệ thống để chống lại tác nhân gây hại. Quá trình này sản sinh ra các chất trung gian hóa học làm tác động lên vùng dưới đồi của não bộ – nơi giữ vai trò như một bộ nhiệt kế trung tâm của cơ thể, khiến thân nhiệt tăng lên (gây sốt). Sốt là một phản ứng có lợi, giúp ức chế sự nhân lên của virus.
Khi cơn sốt đạt đỉnh và bắt đầu hạ xuống, hoặc khi chúng ta áp dụng các biện pháp can thiệp (như uống thuốc hạ sốt, ăn thực phẩm cay ấm), não bộ sẽ phát đi tín hiệu kích hoạt hệ thần kinh giao cảm mở rộng các mạch máu ngoại vi và giãn nở các lỗ chân lông. Quá trình này thúc đẩy tuyến mồ hôi dưới da hoạt động mạnh mẽ, giải phóng nước và các chất điện giải lên bề mặt da. Khi mồ hôi bay hơi, nó sẽ mang theo nhiệt lượng dư thừa, giúp cơ thể hạ nhiệt, giảm cảm giác bứt rứt, đau đầu và đem lại cảm giác nhẹ nhàng, dễ chịu hơn cho người bệnh.
Đổ mồ hôi có giúp loại bỏ virus gây bệnh không?
Một trong những lầm tưởng phổ biến nhất là việc đổ mồ hôi sẽ giúp “đào thải” trực tiếp virus cảm lạnh ra khỏi cơ thể qua các lỗ chân lông. Các chuyên gia y tế khẳng định đây là một quan niệm hoàn toàn sai lầm.
Virus cảm lạnh khu trú và nhân lên bên trong các tế bào niêm mạc của đường hô hấp (mũi, họng, phế quản), hoàn toàn không nằm trong các tuyến mồ hôi. Tuyến mồ hôi chỉ bài tiết nước, muối khoáng (natri, kali, clorua) và một lượng rất nhỏ chất cặn bã. Sự toát mồ hôi chỉ có tác dụng điều hòa thân nhiệt, làm mát cơ thể chứ hoàn toàn không có khả năng “vắt” virus ra ngoài. Việc cố tình ép cơ thể ra mồ hôi quá mức không giúp bệnh nhanh khỏi hơn mà ngược lại còn tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe nghiêm trọng.
Bị cảm ra mồ hôi có tốt không?
Để trả lời cho câu hỏi bị cảm ra mồ hôi có tốt không, các bác sĩ chuyên khoa nhận định: Đây là một cơ chế có tính hai mặt, tốt hay xấu phụ thuộc hoàn toàn vào mức độ ra mồ hôi và cách chăm sóc của người bệnh.
- Mặt tốt (Khi ra mồ hôi ở mức độ vừa phải): Cho thấy cơ thể đang phản ứng tốt với quá trình điều hòa lại thân nhiệt. Sau khi toát một lượng mồ hôi vừa phải, người bệnh thường cảm thấy nhẹ người, giảm cảm giác ớn lạnh dọc sống lưng, hạ sốt nhẹ và giảm đau nhức các cơ khớp do tuần hoàn máu ngoại vi được khơi thông.
- Mặt xấu (Khi ra mồ hôi quá nhiều hoặc không được xử lý đúng cách): Nếu mồ hôi toát ra ồ ạt liên tục mà không được lau khô kịp thời, lượng nước này sẽ nhanh chóng bị nhiễm lạnh bởi không khí môi trường, sau đó thấm ngược trở lại qua các lỗ chân lông đang giãn nở rộng. Điều này khiến người bệnh bị nhiễm lạnh sâu hơn, dễ dẫn đến các biến chứng nguy hiểm đường hô hấp dưới như viêm phế quản cấp hoặc viêm phổi bội nhiễm. Ngoài ra, vã mồ hôi quá mức sẽ đẩy cơ thể vào trạng thái mất nước và rối loạn điện giải nghiêm trọng, gây tụt huyết áp, chóng mặt, kiệt sức và làm suy giảm chức năng hoạt động của hệ miễn dịch.
Đổ mồ hôi vừa phải giúp điều hòa thân nhiệt nhưng cần lau khô ngay để tránh nhiễm lạnh ngược (Nguồn: Sưu tầm)
Mồ hôi và hệ miễn dịch có liên quan không?
Mặc dù mồ hôi không chứa virus, nhưng giữa hoạt động của tuyến mồ hôi và hệ thống miễn dịch của con người lại có một mối liên hệ sinh học vô cùng mật thiết. Trên bề mặt da của chúng ta, các tuyến mồ hôi liên tục bài tiết ra một loại peptide kháng khuẩn tự nhiên được gọi là Dermcidin.
Dermcidin là một chất mô phỏng kháng sinh tự nhiên, hoạt động ổn định trong môi trường mồ hôi có tính axit nhẹ. Chất này có khả năng thiết lập một hàng rào bảo vệ vững chắc trên bề mặt da, giúp tiêu diệt và ngăn chặn sự bám dính của các loại vi khuẩn, vi nấm cơ hội từ môi trường bên ngoài xâm nhập vào cơ thể khi sức đề kháng đang bị suy yếu do virus cảm lạnh tấn công. Do đó, việc duy trì một làn da sạch sẽ, khô ráo khi ra mồ hôi giúp tối ưu hóa chức năng bảo vệ của lớp màng Dermcidin này.
Cách giảm mồ hôi khi bị cảm
Nếu cơ thể người bệnh có xu hướng đổ mồ hôi quá nhiều, gây ướt đẫm quần áo và chăn màn, việc áp dụng các biện pháp kiểm soát là vô cùng cần thiết để bảo vệ sức khỏe:
- Điều chỉnh nhiệt độ môi trường: Đảm bảo phòng ngủ của người bệnh luôn thoáng khí nhưng tuyệt đối kín gió (không mở cửa sổ lớn khi có gió lùa). Nếu sử dụng điều hòa, nên duy trì ở mức nhiệt độ từ 25°C – 26°C. Tránh để quạt điện thổi trực tiếp luồng gió mạnh vào đầu hoặc ngực người bệnh, chỉ nên bật quạt hướng vào tường để không khí trong phòng được lưu thông nhẹ nhàng.
- Hạn chế đắp quá nhiều chăn dày: Nhiều gia đình có thói quen trùm kín chăn từ đầu đến chân cho người bệnh để “ủ mồ hôi”. Đây là một hành động cực kỳ nguy hiểm, có thể gây tích tụ nhiệt lượng trong cơ thể, dẫn đến tình trạng sốt cao co giật (đặc biệt ở trẻ nhỏ) và làm mồ hôi ra không kiểm soát. Chỉ nên đắp một tấm chăn mỏng, mềm và có độ thông thoáng tốt.
- Tránh vận động nặng để ép ra mồ hôi: Khi đang bị cảm lạnh, tuyệt đối không được tập luyện thể thao cường độ cao, chạy bộ hoặc làm việc nặng với mục đích “tập cho ra mồ hôi để giải cảm”. Lúc này, cơ thể cần được nghỉ ngơi tuyệt đối để bảo tồn năng lượng cho hệ miễn dịch. Việc cố tình vận động sẽ làm tiêu hao năng lượng dự trữ, gây mất nước nghiêm trọng và làm tăng áp lực lên hệ tim mạch đang nhạy cảm.
Cách chữa trị cảm ra mồ hôi tại nhà mau khỏi
Chăm sóc một bệnh nhân cảm lạnh có hiện tượng ra nhiều mồ hôi đòi hỏi sự khoa học và cẩn trọng qua từng bước:
Thay quần áo khô ráo và bổ sung nước điện giải là bước chăm sóc thiết yếu tại nhà (Nguồn: Sưu tầm)
- Lau người bằng khăn khô liên tục: Thân nhân cần chuẩn bị sẵn các loại khăn bông mềm, khô để lau sạch mồ hôi ngay khi chúng vừa tiết ra trên da, đặc biệt chú ý đến các vùng da có nếp gấp và tiết nhiều mồ hôi như trán, cổ, ngực, lưng và nách.
- Thay quần áo khô ráo thường xuyên: Khi thấy quần áo của người bệnh có dấu hiệu ẩm ướt do thấm mồ hôi, cần tiến hành thay ngay bộ quần áo mới khô ráo. Lựa chọn quần áo làm từ chất liệu vải 100% cotton tự nhiên, có phom dáng rộng rãi, mềm mại và khả năng thấm hút mồ hôi tốt.
- Bù nước và chất điện giải: Đây là bước sống còn. Người bệnh cần được uống dung dịch Oresol (được pha đúng tỷ lệ hướng dẫn) hoặc nước khoáng, nước dừa tươi ấm để bù lại lượng nước và các ion muối khoáng (Natri, Kali) đã mất đi theo đường mồ hôi. Nên cho người bệnh uống từng ngụm nhỏ, liên tục trong ngày thay vì uống một lượng lớn cùng một lúc.
- Dinh dưỡng lỏng, ấm áp: Cung cấp cho người bệnh các món ăn nhẹ, dễ hấp thu như cháo tía tô, súp gà hành tây, canh gừng. Sức nóng và các hoạt chất từ gia vị cay ấm trong các món ăn này giúp hỗ trợ cơ thể điều hòa thân nhiệt một cách êm dịu, không gây kích ứng đường tiêu hóa.
Các lưu ý khi bị cảm ra nhiều mồ hôi
Để tránh những biến chứng đáng tiếc, người bệnh và người chăm sóc cần đặc biệt ghi nhớ các lưu ý quan trọng sau:
- Tuyệt đối không tắm ngay khi vừa ra mồ hôi: Đây là sai lầm phổ biến và cực kỳ nguy hiểm. Khi mồ hôi đang vã ra, các mạch máu dưới da đang giãn nở tối đa và các lỗ chân lông đang mở rộng. Việc đi tắm lúc này (kể cả tắm nước ấm) sẽ gây ra sự thay đổi nhiệt độ đột ngột, dẫn đến co mạch ngoại vi đột ngột, làm tăng huyết áp và có thể gây ra các biến chứng nguy hiểm như đột quỵ, tai biến mạch máu não hoặc nhiễm lạnh phổi cấp tính. Người bệnh chỉ được phép tắm nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió khi cơ thể đã ngừng tiết mồ hôi hoàn toàn và thân nhiệt đã trở về trạng thái ổn định ổn định.
- Không bật quạt lớn hướng thẳng vào người: Luồng gió mạnh từ quạt điện thổi trực tiếp vào làn da đang ướt mồ hôi sẽ làm tăng tốc độ bay hơi nước một cách đột ngột, gây hạ thân nhiệt cục bộ quá nhanh, làm co thắt đường thở và khiến tình trạng ho, nghẹt mũi, viêm họng trở nên tồi tệ hơn.
- Tránh thay đổi nhiệt độ môi trường đột ngột: Người bệnh đang ra mồ hôi không được di chuyển đột ngột từ phòng ấm ra không gian bên ngoài có không khí lạnh hoặc ngược lại, vì hệ thống điều nhiệt của cơ thể lúc này rất yếu, không kịp thích nghi, dễ gây ra tình trạng sốc nhiệt.
Nên liên hệ với bác sĩ khi nào?
Cảm lạnh kèm ra mồ hôi phần lớn là lành tính và tự khỏi. Tuy nhiên, tình trạng đổ mồ hôi có thể là dấu hiệu cảnh báo của một tình trạng nhiễm trùng nghiêm trọng hơn nếu đi kèm với các biểu hiện sau:
- Người bệnh bị sốt cao triền miên trên 38.5°C và không hề có dấu hiệu thuyên giảm dù đã sử dụng các loại thuốc hạ sốt (như Paracetamol) đúng liều lượng.
- Cơn đổ mồ hôi đi kèm với trạng thái lạnh run bần bật, các đầu ngón tay ngón chân lạnh ngắt và tím tái (biểu hiện của tình trạng nhiễm trùng huyết hoặc sốc nhiễm trùng).
- Người bệnh xuất hiện các triệu chứng suy hô hấp cấp như khó thở dữ dội, thở khò khè, thở dốc, cảm giác đau thắt ngực tăng lên mỗi khi hít thở sâu hoặc ho khạc đờm đặc màu vàng xanh, ho ra máu tươi.
- Tình trạng vã mồ hôi quá nhiều khiến người bệnh rơi vào trạng thái lơ mơ, ngủ gà, mệt mỏi kiệt sức không thể đứng vững, hoặc có biểu hiện mê sảng, co giật.
- Các triệu chứng cảm lạnh không thuyên giảm mà kéo dài liên tục quá 10 – 14 ngày.
Các câu hỏi liên quan
Để giúp bạn đọc có cái nhìn toàn diện hơn về hiện tượng này, dưới đây là lời giải đáp từ chuyên gia cho các thắc mắc phổ biến:
Dễ ra mồ hôi là thiếu vitamin gì?
Tình trạng cơ thể quá dễ ra mồ hôi (ngay cả khi không vận động hoặc trong môi trường mát mẻ) khi bị bệnh có thể là dấu hiệu cảnh báo cơ thể bạn đang thiếu hụt một số vi chất dinh dưỡng quan trọng:
- Vitamin D: Thiếu hụt vitamin D là nguyên nhân hàng đầu gây ra tình trạng đổ mồ hôi trộm, đặc biệt là ở vùng đầu và trán. Vitamin D đóng vai trò cốt lõi trong việc điều hòa hệ thống thần kinh thực vật và củng cố hệ miễn dịch.
- Vitamin nhóm B (đặc biệt là B12): Các vitamin nhóm B chịu trách nhiệm duy trì hoạt động ổn định của hệ thần kinh giao cảm. Khi thiếu hụt vitamin B, các tín hiệu thần kinh điều khiển tuyến mồ hôi có thể bị rối loạn, dẫn đến hiện tượng bài tiết mồ hôi quá mức.
- Khoáng chất Kẽm và Canxi: Thiếu hụt các khoáng chất này cũng làm suy giảm khả năng tự điều hòa thân nhiệt của cơ thể.
Uống gì để giải cảm nhanh?
Bên cạnh việc bù nước Oresol, người bị cảm lạnh nên bổ sung các loại thức uống ấm áp có tính kháng khuẩn tự nhiên cao:
- Trà gừng mật ong ấm: Gừng có chứa hoạt chất Gingerol giúp tán hàn, làm ấm phế quản; mật ong giúp sát khuẩn và làm dịu niêm mạc họng, cắt cơn ho hiệu quả.
- Nước chanh sả gừng: Sự kết hợp giàu vitamin C từ chanh và tinh dầu kháng khuẩn từ sả, gừng giúp kích thích hệ miễn dịch, làm thông thoáng đường thở.
- Nước ép hoa quả giàu vitamin C: Nước ép cam, bưởi, ổi giúp cung cấp các chất chống oxy hóa mạnh mẽ, thúc đẩy các tế bào bạch cầu hoạt động tiêu diệt virus hiệu quả hơn.
Trà gừng mật ong ấm giúp làm ấm tỳ vị, sát khuẩn họng và giải cảm hiệu quả (Nguồn: Sưu tầm)
Người mệt mỏi đổ mồ hôi nhiều là bị gì?
Nếu tình trạng người mệt mỏi kèm đổ mồ hôi nhiều xuất hiện kéo dài dai dẳng ngay cả khi các triệu chứng cảm lạnh đã hết, đây không còn là phản ứng sinh lý thông thường mà có thể là hồi chuông cảnh báo của các bệnh lý nội khoa tiềm ẩn:
- Hội chứng suy nhược cơ thể sau nhiễm trùng: Hệ miễn dịch phải tiêu tốn quá nhiều năng lượng sau đợt chiến đấu với virus, khiến hệ thần kinh thực vật chưa kịp phục hồi chức năng điều hòa.
- Rối loạn thần kinh thực vật: Sự mất cân bằng giữa hệ thần kinh giao cảm và phó giao cảm khiến tuyến mồ hôi luôn trong trạng thái bị kích thích quá mức.
- Bệnh lý tuyến giáp (Cường giáp): Tuyến giáp hoạt động quá mức sản sinh ra nhiều hormone thyroxine, làm tăng tốc độ chuyển hóa cơ bản của cơ thể, dẫn đến các biểu hiện tim đập nhanh, sụt cân, người sột sột và vã mồ hôi liên tục.
- Hạ đường huyết hoặc bệnh tiểu đường: Sự sụt giảm nồng độ glucose trong máu kích thích cơ thể tiết ra adrenaline, gây ra triệu chứng vã mồ hôi lạnh, run rẩy tay chân và tim đập thình thịch.
Tóm lại, ra mồ hôi khi bị cảm lạnh thường là phản ứng tự nhiên giúp cơ thể điều hòa thân nhiệt, đặc biệt sau khi sốt. Tuy nhiên, người bệnh cần lau khô mồ hôi, giữ ấm cơ thể, uống đủ nước và nghỉ ngơi hợp lý để tránh mất nước hoặc nhiễm lạnh trở lại. Kết hợp chế độ dinh dưỡng cân đối và theo dõi các triệu chứng bất thường sẽ giúp quá trình hồi phục diễn ra thuận lợi và hiệu quả hơn.
Nguồn tham khảo:
https://www.unitypoint.org/news-and-articles/sweating-out-a-cold-working-out-when-sick