Đột quỵ (tai biến mạch máu não) luôn là một trong những “sát thủ thầm lặng” đáng sợ nhất đối với sức khỏe con người. Đáng lo ngại hơn, tỷ lệ lớn các ca đột quỵ không xảy ra khi chúng ta đang vận động, mà lại âm thầm tấn công vào ban đêm—thời điểm cơ thể đang nghỉ ngơi. Do người bệnh đang chìm trong giấc ngủ, các dấu hiệu đột quỵ khi ngủ thường bị bỏ qua, làm mất đi “thời gian vàng” cấp cứu và đẩy nguy cơ tử vong hoặc tàn phế lên mức rất cao.
Đột quỵ khi ngủ là gì?
Đột quỵ khi ngủ (hay còn gọi là đột quỵ thức giấc – Wake-up stroke) là tình trạng một người hoàn toàn bình thường trước khi đi ngủ, nhưng khi thức dậy vào nửa đêm hoặc buổi sáng thì đã xuất hiện các triệu chứng của đột quỵ.
Cơ chế bệnh sinh chủ yếu của đột quỵ ban đêm phần lớn là đột quỵ nhồi máu não (chiếm khoảng 80%). Lúc này, cục máu đông hoặc mảng xơ vữa làm tắc nghẽn hoàn toàn lòng động mạch cấp máu cho não. Khi ngủ, nhịp tim và huyết áp của cơ thể tự động hạ xuống thấp, dòng máu lưu thông chậm lại, tạo điều kiện lý tưởng cho các cục máu đông hình thành và làm bít tắc lòng mạch, khiến các tế bào não bị hoại tử do thiếu oxy kéo dài.
Đột quỵ khi ngủ (Nguồn: Sưu tầm)
Nhận biết sớm 4 dấu hiệu báo trước đột quỵ khi ngủ
Trước khi chính thức khởi phát cơn đột quỵ nặng trong đêm, cơ thể thường phát ra những tín hiệu cảnh báo trước (thường là các cơn thiếu máu não thoáng qua – TIA) mà người bệnh cần đặc biệt lưu tâm:
Hoa mắt và chóng mặt đột ngột
Người bệnh cảm thấy thế giới xung quanh đảo lộn, l lửng hoặc mất thăng bằng ngay khi vừa nằm xuống hoặc khi trở mình trong đêm. Triệu chứng này xảy ra do lượng máu tuần hoàn lên vùng thân não và tiểu não bị suy giảm nghiêm trọng.
Rối loạn giấc ngủ, đau đầu kéo dài
Bệnh nhân đột nhiên bị mất ngủ liên tục, khó đi vào giấc ngủ, ngủ không sâu giấc hoặc hay giật mình tỉnh giấc giữa đêm mà không rõ lý do. Đi kèm với đó là cảm giác nặng đầu, ê ẩm vùng nửa đầu hoặc vùng sau gáy kéo dài nhiều ngày.
Đau đầu dữ dội, buồn nôn ban đêm
Khác với những cơn đau đầu thông thường do căng thẳng, cơn đau đầu báo trước đột quỵ thường xuất hiện đột ngột với cường độ dữ dội, đau như búa bổ. Đôi khi, cơn đau chèn ép trung tâm thần kinh gây ra cảm giác buồn nôn hoặc nôn mửa khan ngay trong đêm.
Cảm giác tê cứng hay mệt mỏi ở tay và chân
Người bệnh thức giấc nửa đêm và nhận thấy một bên tay hoặc một bên chân bị tê bì, châm chích như có kiến bò, hoặc có cảm giác yếu sức, vụng về khi cầm nắm tấm chăn, không thể tự nhấc chân lên được. Đây là dấu hiệu tổn thương rõ rệt của bán cầu não đối bên.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của đột quỵ khi ngủ
Bên cạnh các bệnh lý nền sẵn có, những thói quen sinh hoạt sai lầm trước khi lên giường chính là “ngòi nổ” kích hoạt cơn tai biến trong đêm:
Tắm đêm trước khi ngủ
Tắm đêm (đặc biệt là tắm bằng nước lạnh sau 22h) là thói quen cực kỳ nguy hiểm. Sự chênh lệch nhiệt độ đột ngột giữa cơ thể và nước/môi trường ban đêm khiến các mạch máu dưới da co lại tức thì, làm huyết áp tăng vọt một cách đột biến, dễ dẫn đến co thắt mạch máu não hoặc xuất huyết não.
Dùng rượu bia trước khi ngủ
Uống nhiều rượu, bia trước khi ngủ gây giãn mạch cục bộ nhưng lại làm tăng nhịp tim và huyết áp về nửa đêm. Đồng thời, chất cồn gây lợi tiểu, làm cơ thể bị mất nước, máu bị cô đặc lại và làm tăng đáng kể nguy cơ hình thành các cục máu đông gây nghẽn mạch.
Thói quen hay ăn đêm
Ăn quá no, ăn các món nhiều dầu mỡ, đồ chiên rán trước khi ngủ khiến hệ tiêu hóa phải làm việc hết công suất, dòng máu tập trung dồn xuống dạ dày làm giảm lượng máu nuôi não. Về lâu dài, ăn đêm gây thừa cân, tăng mỡ máu (cholesterol cao), đẩy nhanh quá trình xơ vữa động mạch.
Căng thẳng, lo lắng
Tâm lý stress, lo âu kéo dài trước khi ngủ kích thích tuyến thượng thận giải phóng một lượng lớn hormone Cortisol và Adrenaline. Các hormone này làm tim đập nhanh, co mạch và làm tăng huyết áp trong suốt đêm, gây áp lực cực lớn lên thành mạch máu não.
Dùng thiết bị điện tử quá nhiều
Sử dụng điện thoại, máy tính bảng sát giờ ngủ khiến ánh sáng xanh ức chế quá trình sản sinh hormone ngủ Melatonin. Điều này không chỉ gây mất ngủ mãn tính mà còn làm kích thích hệ thần kinh giao cảm, làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch và đột quỵ.
Căng thẳng và thói quen sinh hoạt không lành mạnh là yếu tố nguy cơ hàng đầu (Nguồn: Sưu tầm)
Khác biệt giữa đột quỵ khi ngủ và đột quỵ khi tỉnh
| Tiêu chí | Đột quỵ khi tỉnh | Đột quỵ khi ngủ (Wake-up Stroke) |
|---|---|---|
| Thời điểm phát hiện | Ngay khi triệu chứng vừa khởi phát. | Khi người bệnh tỉnh giấc giữa đêm hoặc vào buổi sáng. |
| Xác định thời gian khởi phát | Rõ ràng, chính xác từng phút. | Không thể xác định (thời gian khởi phát tính từ lúc người bệnh đi ngủ). |
| Cơ hội dùng thuốc tiêu sợi huyết (rtPA) | Rất cao vì dễ dàng áp dụng trong “giờ vàng” (under 4.5 hours kể từ khi phát bệnh). | Thấp, do thường quá thời gian quy định khi phát hiện ra bệnh nhân. |
| Mức độ nguy hiểm | Được xử trí cấp cứu nhanh hơn. | Tiên lượng nặng hơn, tỷ lệ tử vong và di chứng tàn phế cao do phát hiện muộn. |
Cách xử trí khi phát hiện người bị đột quỵ khi ngủ
Khi phát hiện người thân có các dấu hiệu đột quỵ (méo miệng, yếu liệt tay chân, nói đớ), sự bình tĩnh và xư trí đúng cách của bạn sẽ quyết định mạng sống của người bệnh:
- Gọi ngay cấp cứu 115: Hoặc chủ động thuê xe đưa thẳng người bệnh đến bệnh viện gần nhất có trung tâm đột quỵ chuyên sâu.
- Đặt người bệnh nằm đúng tư thế: Cho người bệnh nằm nghiêng an toàn một bên (nếu có nôn mửa) hoặc nằm ngửa, kê đầu cao khoảng 30 độ để giảm áp lực nội sọ và giúp đường thở thông thoáng. Cởi bớt nút áo cổ, thắt lưng.
- Theo dõi sát đường thở: Kiểm tra nhịp thở của người bệnh. Nếu người bệnh ngừng thở, cần thực hiện ngay kỹ thuật hồi sức tim phổi (CPR).
3 không tuyệt đối khi sơ cứu đột quỵ
- Không tự ý cho người bệnh uống bất kỳ loại thuốc nào (kể cả thuốc hạ huyết áp, An cung ngưu hoàng hoàn) vì có thể gây sặc vào phổi hoặc làm trầm trọng hơn tình trạng xuất huyết.
- Không thực hiện các mẹo dân gian chưa được kiểm chứng như: cạo gió, châm cứu nhỏ giọt máu đầu ngón tay, vắt chanh vào miệng. Việc này làm mất đi “thời gian vàng” quý giá của người bệnh.
- Không để người bệnh tự đi bộ, di chuyển hoặc di chuyển thô bạo làm chấn động vùng đầu.
Cách phòng tránh đột quỵ khi ngủ
Để bảo vệ bản thân và gia đình trước nguy cơ tai biến ban đêm, việc chủ động thay đổi lối sống là tấm lá chắn vững chắc nhất:
Duy trì lối sống khoa học
- Tuyệt đối không tắm sau 20h tối. Nếu cần vệ sinh, hãy lau người nhẹ nhàng bằng nước ấm ở nơi kín gió.
- Từ bỏ thói quen uống rượu bia, hút thuốc lá và không ăn đêm trước khi đi ngủ ít nhất 3 tiếng.
- Tắt bỏ hoàn toàn các thiết bị điện tử trước khi ngủ 1 tiếng, giữ tinh thần thư giãn bằng cách thiền định hoặc nghe nhạc nhẹ.
Ăn uống khoa học
Xây dựng thực đơn giàu chất xơ từ rau xanh, trái cây. Hạn chế tối đa các thực phẩm chứa nhiều muối (đồ muối chua, mì tôm) và chất béo bão hòa để giữ chỉ số mỡ máu ổn định và ngăn ngừa huyết áp cao.
Điều trị các bệnh liên quan
Bệnh nhân mắc các bệnh lý nền như tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu, rung nhĩ hoặc hội chứng ngưng thở khi ngủ (ngủ ngáy to, hay bị ngạt thở trong đêm) bắt buộc phải tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ, uống thuốc đều đặn hằng ngày để kiểm soát tốt các chỉ số sinh học.
Khám sức khỏe, kiểm tra định kỳ
Thực hiện khám sức khỏe định kỳ tối thiểu 1 – 2 lần/năm. Đối với những người thuộc nhóm nguy cơ cao, bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện siêu âm Doppler động mạch cảnh hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI) sọ não để tầm soát sớm các túi phình mạch máu hoặc mảng xơ vữa lớn, ngăn chặn đột quỵ từ sớm.
Nên ngủ đủ giấc, tránh thức khuya và căng thẳng để chống đột quỵ khi ngủ ( Nguồn: Sưu tầm ) (Nguồn: Sưu tầm)
Câu hỏi liên quan (FAQ)
Dấu hiệu đột quỵ trước 1 tuần?
Khoảng 80% bệnh nhân đột quỵ có xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo từ một tuần trước đó thông qua các cơn thiếu máu não thoáng qua. Các dấu hiệu bao gồm:
- Những cơn đau đầu dữ dội xuất hiện đột ngột rồi tự biến mất sau vài giờ.
- Đột ngột bị tê rần một bên mặt, một bên tay hoặc chân, run tay khi cầm nắm đồ vật.
- Thỉnh thoảng bị nói đớ, nói ngọng nghịu, khó diễn đạt ý nghĩ của mình hoặc đột ngột không hiểu người khác nói gì.
- Mắt bị mờ nhòe đi một bên hoặc mất thị lực thoáng qua trong vài phút rồi tự phục hồi.
Tóm lại, đột quỵ khi ngủ là một thể bệnh vô cùng nguy hiểm do tính chất âm thầm và khó phát hiện. Việc thấu hiểu các dấu hiệu báo trước cùng việc loại bỏ các thói quen xấu như tắm đêm, ăn đêm chính là chìa khóa vàng giúp bạn bảo vệ bản thân và những người thân yêu khỏi lưỡi hái tử thần của căn bệnh tai biến mạch máu não.
Nguồn tham khảo:
SỞ Y TẾ NGHỆ AN https://yte.nghean.gov.vn/tin-chuyen-nganh/vi-sao-dot-quy-khi-ngu-661154