Ung thư vú thường được biết đến là căn bệnh phổ biến ở nữ giới. Tuy nhiên, sự thật là nam giới cũng có thể mắc căn bệnh này. Dù chỉ chiếm khoảng 1% tổng số ca bệnh, nhưng việc hiểu đúng về bệnh lý là vô cùng cần thiết để nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường. Khách quan về nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và các biện pháp phòng ngừa ung thư vú ở nam giới, giúp người đọc chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe bản thân.
Thực tế y khoa cho thấy, tế bào ác tính không phân biệt giới tính. (Nguồn: Sưu tầm)
Nam có bị ung thư vú không?
Câu trả lời y khoa là có. Nam giới hoàn toàn có thể bị ung thư vú.
Mặc dù không phát triển thành bầu ngực hoàn chỉnh như nữ giới, nhưng cơ thể trẻ em trai khi sinh ra đều sở hữu một lượng nhỏ mô vú bao gồm các ống dẫn sữa và các tiểu thùy nguyên thủy bao quanh bởi mô liên kết, mỡ và mạch máu. Đến tuổi dậy thì, hormone testosterone ở nam giới tăng cao làm ức chế sự phát triển của các mô này, giữ chúng ở trạng thái không hoạt động.
Ung thư vú ở nam giới là một bệnh lý ác tính, xảy ra khi các tế bào thuộc mô vú ít ỏi này bị đột biến cấu trúc di truyền, tăng sinh một cách mất kiểm soát, hình thành nên khối u ác tính có khả năng xâm lấn tại chỗ và di căn đến các cơ quan xa thông qua hệ tuần hoàn và hạch bạch huyết.
Phân loại ung thư vú ở nam
Dựa trên đặc điểm mô bệnh học khi soi dưới kính hiển vi, ung thư vú ở nam giới được chia thành các thể bệnh sau:
Ung thư biểu mô ống dẫn tại chỗ
Ung thư biểu mô ống dẫn tại chỗ ở nam giới là dạng ung thư vú hiếm gặp, trong đó các tế bào ung thư chỉ nằm trong hệ thống ống dẫn sữa mà chưa lan ra mô xung quanh. Đây được xem là giai đoạn sớm, thường ít nguy hiểm hơn nhưng vẫn cần phát hiện và điều trị kịp thời để ngăn ngừa tiến triển thành ung thư xâm lấn.
Ung thư biểu mô dạng thuỳ tại chỗ
Ung thư biểu mô dạng thuỳ tại chỗ ở nam giới là tình trạng ung thư bắt đầu từ các tuyến sản xuất sữa, nhưng lại cực kỳ hiếm gặp do cấu trúc tuyến vú ở nam không phát triển như nữ. Khi xảy ra, các tế bào ung thư vẫn nằm trong phạm vi tuyến, chưa lan ra mô xung quanh. Đây được xem là giai đoạn sớm, sống vẫn cần được phát hiện và điều trị kịp thời để ngăn ngừa tiến triển thành ung thư xâm lấn.
Ung thư biểu mô ống xâm nhập
Ung thư biểu mô ống xâm nhập là dạng ung thư vú phổ biến ở nam giới. Trong tình trạng này, các tế bào ung thư đã phá vỡ thành ống dẫn sữa và bắt đầu xâm nhập vào mô vú lân cận. Khác với ung thư tại chỗ, loại ung thư này có khả năng lan rộng sang các mô xung quanh, thậm chí di căn đến hạch hoặc cơ quan khác nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Đây là giai đoạn tiến triển hơn, thường đòi hỏi các phương pháp điều trị tích cực như phẫu thuật, xạ trị hoặc hóa trị để kiểm soát bệnh.
Ung thư biểu mô tiểu thuỳ thâm nhiễm
Ung thư biểu mô tiểu thùy thâm nhiễm là loại ung thư vú bắt đầu từ các tiểu thùy – nơi sản xuất sữa – sau đó lan ra các mô xung quanh. Ở nam giới, tình trạng này rất hiếm gặp do cấu trúc tuyến vú không phát triển như ở nữ. Khi xảy ra, bệnh thường tiến triển âm thầm, khó phát hiện sớm và có nguy cơ di căn sang các cơ quan khác nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Đây là dạng ung thư xâm lấn, đòi hỏi các phương pháp điều trị tích cực như phẫu thuật, hóa trị hoặc xạ trị để kiểm soát bệnh.
Bệnh Paget của núm vú
Bệnh Paget của núm vú là một dạng ung thư hiếm gặp, thường bắt đầu từ các tế bào bất thường trong ống dẫn sữa rồi lan ra da của núm vú và quầng vú. Tình trạng này có thể gây ra các triệu chứng như đỏ, ngứa, bong tróc hoặc loét da vùng núm vú, dễ bị nhầm lẫn với bệnh da liễu thông thường. Tuy nhiên, Paget của núm vú thường liên quan đến ung thư vú tiềm ẩn bên dưới, đặc biệt là ung thư biểu mô ống xâm nhập hoặc ung thư biểu mô ống tại chỗ. Vì vậy, việc phát hiện sớm và chẩn đoán chính xác đóng vai trò rất quan trọng để điều trị kịp thời, ngăn ngừa bệnh tiến triển nặng hơn.
Ung thư vú dạng viêm
Đây là thể ung thư có tính chất hung hãn và tiến triển nhanh nhất. Thay vì hình thành một khối u rõ rệt, các tế bào ung thư phát triển thành mạng lưới làm bít tắc các mạch bạch huyết trên da vú. Bệnh khiến vùng ngực của nam giới đột ngột sưng tấy, đỏ rực, phù nề và đau đớn như một ổ nhiễm trùng (áp xe), có tiên lượng xấu và đòi hỏi phải điều trị hóa trị trước phẫu thuật.
Nguyên nhân gây ung thư vú ở nam giới
Sự khởi phát của các tế bào ác tính vùng ngực nam giới là kết quả của hai nhóm tác nhân cốt lõi:
Mức độ hormone
Tất cả nam giới đều có một lượng nhỏ estrogen (hormone nữ) trong cơ thể. Khi có sự mất cân bằng nội tiết—estrogen tăng cao hoặc testosterone sụt giảm—sẽ kích thích các mô vú nam tăng sinh đột biến:
- Hội chứng Klinefelter: Một rối loạn di truyền hiếm gặp khi nam giới có cặp nhiễm sắc thể giới tính là XXY thay vì XY. Người bệnh có tinh hoàn nhỏ, giảm sản xuất testosterone và tăng estrogen, làm tăng nguy cơ ung thư vú lên gấp 20 – 50 lần so với người bình thường.
- Béo phì: Mô mỡ dư thừa trong cơ thể là “nhà máy” chuyển hóa các hormone androgen thành estrogen, làm tăng nồng độ nội tiết tố nữ trong máu một cách mãn tính.
- Bệnh lý về gan: Suy gan, xơ gan làm giảm khả năng bất hoạt estrogen của gan, dẫn đến tích tụ hormone này trong cơ thể, gây ra chứng vú to ở nam giới (Gynecomastia) và tiền đề ung thư.
Thay đổi gen
Di truyền đóng vai trò đặc biệt nghiêm trọng trong ung thư vú nam. Khoảng 10% số ca bệnh bắt nguồn từ các đột biến gen di truyền từ thế hệ trước, phổ biến nhất là đột biến trên gen BRCA2 (và một tỷ lệ thấp hơn trên gen BRCA1). Nếu một người đàn ông mang gen đột biến BRCA2, nguy cơ mắc ung thư vú trong suốt cuộc đời của họ tăng lên khoảng 6%, cao hơn gấp nhiều lần so với người không mang gen.
Dấu hiệu nhận biết ung thư vú ở nam
Vì mô vú của nam giới rất mỏng, các thay đổi dù là nhỏ nhất thực chất rất dễ sờ thấy bằng tay nếu người bệnh chú ý quan sát cơ thể:
Dù các triệu chứng này không đặc hiệu, nhưng hãy cẩn trọng và thực hiện khám sức khỏe định kỳ nếu có dấu hiệu bất thường khiến bạn lo lắng. (Nguồn: Sưu tầm)
Các thay đổi tại khối u và cảm giác đau vùng ngực
Dấu hiệu lâm sàng điển hình nhất (gặp ở hơn 90% bệnh nhân) là xuất hiện một khối u hoặc cục cứng chắc dưới da vùng ngực, thường nằm gần hoặc ngay dưới quầng vú. Khối u này thường có đặc điểm: không đau, bờ không đều, bề mặt gồ ghề, cố định chặt vào mô xung quanh và tăng dần kích thước theo thời gian. Ở một số ít trường hợp, người bệnh có thể cảm thấy đau tức âm ỉ hoặc nhói nhẹ tại vùng ngực tổn thương.
Bất thường trên bề mặt da vú và hình dạng núm vú
- Núm vú có xu hướng bị co rút, kéo tụt vào trong hoặc bị lệch hướng.
- Bề mặt da vùng vú bị thay đổi cấu trúc: da bị co kéo, lõm xuống (tạo vết lúm đồng tiền như vỏ quả cam).
- Da núm vú hoặc quầng vú bị bong tróc, sần sùi, đỏ tấy hoặc loét sùi không lành.
Tình trạng tiết dịch bất thường
Núm vú tự nhiên tiết ra dịch lỏng, đặc biệt là dịch lẫn máu hoặc dịch trong suốt một bên ngực mà không hề có tác động bóp nặn. Đây là dấu hiệu có giá trị chẩn đoán cao của ung thư biểu mô ống dẫn.
Dấu hiệu cảnh báo ở giai đoạn muộn
Khi bệnh đã tiến triển sang giai đoạn tiến triển tại chỗ hoặc di căn xa, người bệnh sẽ xuất hiện các triệu chứng toàn thân:
- Sờ thấy hạch bạch huyết sưng cứng, không đau ở vùng nách hoặc vùng thượng đòn (xương đòn).
- Vết loét tại núm vú vỡ ra, chảy dịch mùi hôi, hoại tử nhiễm trùng.
- Đau nhức xương khớp dữ dội (di căn xương), ho ra máu, khó thở (di căn phổi), sụt cân nhanh chóng không rõ nguyên nhân và kiệt quệ thể trạng.
Phương pháp chẩn đoán ung thư vú ở nam
Khi ghi nhận các dấu hiệu nghi ngờ, bác sĩ chuyên khoa Ung bướu sẽ chỉ định chuỗi kỹ thuật cận lâm sàng để thiết lập chẩn đoán xác định:
Chụp X-quang tuyến vú
Sử dụng tia X liều thấp chiếu qua mô vú được ép phẳng để ghi lại hình ảnh cấu trúc bên trong. Trên phim X-quang, bác sĩ có thể phát hiện các đám vi vôi hóa, khối mờ đặc có bờ gai—những hình ảnh đặc trưng của tổn thương ác tính.
Siêu âm vú
Kỹ thuật sử dụng sóng siêu âm tần số cao để khảo sát mô vú và hạch nách. Siêu âm giúp phân biệt chính xác bản chất của khối u là dạng nang chứa dịch (thường lành tính) hay u đặc (nguy cơ ác tính cao), đồng thời đánh giá tưới máu của u.
Sinh thiết vú
Dưới sự hướng dẫn của siêu âm, bác sĩ dùng một cây kim rỗng có kích thước phù hợp đâm xuyên qua da vào khối u để lấy ra một vài mẫu mô nhỏ. Đây là tiêu chuẩn vàng duy nhất giúp xác định chính xác 100% bản chất tế bào là lành tính hay ác tính, đồng thời xác định thể bệnh và các dấu ứng sinh học (ER, PR, HER2).
Sinh thiết kim lõi dưới hướng dẫn siêu âm giúp xác định chính xác bản chất khối u vú (Nguồn: Sưu tầm)
Sinh thiết phẫu thuật
Trong trường hợp sinh thiết kim không cho kết quả rõ ràng nhưng lâm sàng nghi ngờ cao, bác sĩ sẽ thực hiện một tiểu phẫu rạch da để lấy bỏ toàn bộ hoặc một phần khối u đem đi làm xét nghiệm giải phẫu bệnh.
Sinh thiết hạch bạch huyết
Trong lúc phẫu thuật, bác sĩ tiêm chất nhuộm màu hoặc chất phóng xạ vào vùng u để tìm ra hạch bạch huyết đầu tiên mà tế bào ung thư có khả năng di căn đến (hạch gác). Hạch này được lấy ra và xét nghiệm ngay trong mổ. Nếu hạch gác không chứa tế bào ung thư, bệnh nhân sẽ tránh được việc phải nạo vét toàn bộ hạch nách, giảm biến chứng phù tay voi.
Phương pháp điều trị ung thư vú ở nam
Phác đồ điều trị ung thư vú ở nam giới tuân thủ nguyên tắc đa mô thức, tương tự như ở nữ giới nhưng có sự điều chỉnh phù hợp với đặc điểm giải phẫu:
Phẫu thuật
Do mô vú nam giới rất ít, phẫu thuật phổ biến nhất là Phẫu thuật cắt bỏ vú toàn bộ cải biên (Modified Radical Mastectomy). Bác sĩ sẽ cắt bỏ toàn bộ mô vú, núm vú, quầng vú và lớp cơ bản dưới vú, kết hợp với nạo vét hạch bạch huyết vùng nách cùng bên. Phẫu thuật bảo tồn vú hầu như không được đặt ra ở nam giới.
Xạ trị
Sử dụng các chùm tia năng lượng cao (tia X, tia gamma) chiếu vào vùng thành ngực và hố nách sau phẫu thuật nhằm tiêu diệt tận gốc các tế bào ung thư vi thể còn sót lại, giúp giảm tối đa tỷ lệ tái phát tại chỗ. Xạ trị được chỉ định khi khối u lớn (trên 5cm) hoặc u đã di căn nhiều hạch nách.
Hoá trị
Dùng thuốc đặc hiệu để tiêu diệt các tế bào ung thư phát triển nhanh trong cơ thể. Hoá trị có thể được thực hiện trước phẫu thuật (tân bổ trợ) để thu nhỏ khối u, hoặc sau phẫu thuật nhằm tiêu diệt tế bào ung thư còn sót lại.
Liệu pháp nội tiết
Khoảng 90% các ca ung thư vú ở nam giới có thụ thể nội tiết dương tính (ER/PR+). Điều này nghĩa là tế bào ung thư cần estrogen để sinh trưởng. Do đó, liệu pháp nội tiết đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Thuốc Tamoxifen (chất điều hòa thụ thể estrogen chọn lọc) là tiêu chuẩn vàng, được chỉ định uống hằng ngày trong vòng 5 – 10 năm để khóa các thụ thể estrogen, ngăn chặn bệnh tái phát.
Liệu pháp trúng đích
Đối với các trường hợp xét nghiệm có protein HER2 dương tính (chiếm một tỷ lệ nhỏ ở nam), bác sĩ sẽ phối hợp các thuốc kháng HER2 như Trastuzumab (Herceptin) vào phác đồ để tấn công trúng đích vào các tế bào u mà không làm tổn thương tế bào lành.
Biện pháp phòng ngừa ung thư vú ở nam
Bạn hoàn toàn có thể chủ động cắt giảm tối đa các yếu tố nguy cơ để bảo vệ tuyến vú bằng các hành động thiết thực hằng ngày:
- Chế độ dinh dưỡng khoa học: Xây dựng thực đơn giàu chất xơ, vitamin từ rau xanh, trái cây tươi và ngũ cốc nguyên hạt. Hạn chế tiêu thụ chất béo bão hòa từ thịt đỏ, đồ chiên rán nhiều dầu mỡ nhằm giữ chỉ số khối cơ thể (BMI) ở mức lý tưởng (từ $18.5 – 22.9 text{ kg/m}^2$), phòng tránh béo phì.
- Tập luyện đều đặn: Duy trì vận động thể chất tối thiểu 30 phút mỗi ngày bằng các bộ môn thể thao như chạy bộ, bơi lội, gym, đá bóng giúp tăng cường chuyển hóa, ổn định nội tiết tố nam và củng cố hệ miễn dịch.
- Hạn chế các chất kích thích: Từ bỏ thói quen hút thuốc lá và hạn chế tối đa việc lạm dụng rượu, bia. Chất cồn trong rượu bia trực tiếp phá hủy tế bào gan, làm suy giảm chức năng chuyển hóa hormone của gan, đẩy nồng độ estrogen tăng cao.
- Hạn chế tiếp xúc hóa chất độc hại: Tránh làm việc hoặc tiếp xúc trực tiếp kéo dài với các dung môi hữu cơ độc hại, xăng dầu, thuốc trừ sâu và đặc biệt là môi trường có nhiệt độ quá cao (như thợ lò, thợ luyện kim) vì nhiệt độ cao có thể làm tổn thương tinh hoàn, gây suy giảm testosterone.
- Chủ động kiểm soát căng thẳng: Cân bằng giữa thời gian làm việc và nghỉ ngơi, ngủ đủ giấc để tránh tình trạng stress kéo dài gây rối loạn hệ thống nội tiết trung ương.
- Thăm khám sức khỏe định kỳ: Nam giới nên tập thói quen tự dùng tay kiểm tra vùng ngực của mình mỗi tháng một lần khi tắm. Khi đi khám sức khỏe hằng năm, hãy chủ động đề xuất bác sĩ khám thêm vùng ngực nếu nhận thấy có sự tăng kích thước bất thường.
- Xét nghiệm gen di truyền: Nếu gia đình bạn có tiền sử cận huyết (mẹ, chị em gái, bố) mắc ung thư vú hoặc ung thư buồng trứng, hãy chủ động đến các trung tâm di truyền để thực hiện xét nghiệm tầm soát đột biến gen BRCA1/BRCA2, từ đó có kế hoạch theo dõi y khoa nghiêm ngặt nhất.
Những câu hỏi thường gặp về nam có bị ung thư vú không
Ung thư vú ở nam giới phổ biến như thế nào?
Ung thư vú ở nam giới là một bệnh lý hiếm gặp, chỉ chiếm khoảng 1% tổng số tất cả các ca ung thư vú được chẩn đoán trên toàn cầu và chiếm chưa đầy 0.1% trong toàn bộ các loại ung thư ở nam giới. Bệnh thường có xu hướng xuất hiện ở nam giới lớn tuổi, độ tuổi trung bình khi nhận chẩn đoán là từ 60 đến 70 tuổi, rất ít khi gặp ở nam giới dưới 35 tuổi.
Ung thư vú ở nam có nguy hiểm không?
Bệnh cực kỳ nguy hiểm, thậm chí mức độ nguy hiểm trên lâm sàng thường cao hơn ở nữ giới. Nguyên nhân không phải do tế bào ung thư ở nam hung hãn hơn, mà là do sự chủ quan. Do nghĩ rằng đàn ông không bị ung thư vú, hầu hết nam giới khi đến bệnh viện thì bệnh đã ở giai đoạn muộn, khối u đã xâm lấn rách da ngực hoặc di căn hạch nách diện rộng. Thêm vào đó, do mô vú nam giới quá mỏng nên tế bào ung thư rất nhanh chóng xâm nhập vào lớp cơ hoành thành ngực phía dưới, làm tăng độ phức tạp khi điều trị.
Ung thư vú ở nam có chữa khỏi được không?
Bệnh hoàn toàn có thể chữa khỏi nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm. Tiên lượng sống của nam giới tương đương với nữ giới nếu có cùng giai đoạn bệnh và cùng thể mô bệnh học. Tỷ lệ sống còn sau 5 năm của nam giới đạt gần 100% ở giai đoạn khu trú (giai đoạn 1), đạt khoảng 84% khi có di căn hạch vùng và giảm xuống còn 25% nếu phát hiện ở giai đoạn di căn muộn. Do đó, việc phát hiện sớm chính là ranh giới quyết định khả năng chữa khỏi bệnh.
Tóm lại, ung thư vú ở nam giới là một bệnh lý hiếm gặp nhưng không nên chủ quan. Việc duy trì lối sống lành mạnh, hạn chế các yếu tố nguy cơ và đặc biệt là chủ động thăm khám sức khỏe định kỳ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe. Khi phát hiện các dấu hiệu bất thường tại vùng ngực, nam giới nên đến cơ sở y tế uy tín để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám và tư vấn kịp thời.
Nguồn tham khảo:
National Institutes of Health:
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2931115/
Cổng thông tin TPHCM:
https://tytphuongtamphu.medinet.gov.vn/quan-ly-benh-man-tinh-khong-lay/ung-thu-vu-o-nam-gioi-va-nhung-dieu-co-the-ban-chua-biet-cmobile11688-128231.aspx