Phẫu thuật tuyến giáp (bao gồm cắt u tuyến giáp, cắt tuyến giáp toàn phần do ung thư hoặc bướu cổ) là những can thiệp ngoại khoa vùng cổ rất phổ biến. Sau khi thuốc mê hết tác dụng, nhiều bệnh nhân hoang mang khi nhận thấy giọng nói trở nên trầm đục, hụt hơi hoặc thều thào không thành tiếng. Tình trạng khàn tiếng sau mổ tuyến giáp không chỉ gây trở ngại lớn trong giao tiếp hằng ngày mà còn tạo ra tâm lý lo âu, căng thẳng cho người bệnh trên hành trình hồi phục sức khỏe.
Ung thư tuyến giáp (Nguồn: Sưu tầm)
Khàn tiếng sau mổ tuyến giáp có phổ biến không?
Về mặt lâm sàng, khàn tiếng sau mổ tuyến giáp là một hiện tượng tương đối phổ biến. Các nghiên cứu y học thực chứng cho thấy có đến khoảng 80% bệnh nhân gặp phải các thay đổi nhất định về giọng nói ở những mức độ khác nhau ngay trong tuần đầu tiên sau phẫu thuật.
Phần lớn các ca khàn giọng này chỉ mang tính chất tạm thời (thoáng qua) và sẽ tự cải thiện dần theo thời gian. Tuy nhiên, cũng có một tỷ lệ nhỏ bệnh nhân phải đối mặt với tình trạng mất giọng hoặc khàn tiếng vĩnh viễn nếu cấu trúc vi phẫu thần kinh điều khiển thanh quản bị tổn hại nghiêm trọng trong lúc bóc tách khối u.
Nguyên nhân gây khàn tiếng sau mổ tuyến giáp
Vùng cổ là nơi tập trung đậm đặc các mạch máu lớn và hệ thống thần kinh chi phối giọng nói nằm sát sườn sau của thùy tuyến giáp. Hiện tượng khàn giọng sau ca mổ thường bắt nguồn từ các nguyên nhân cốt lõi sau:
Phù nề và viêm vùng thanh quản sau phẫu thuật
Phù nề và viêm vùng thanh quản sau phẫu thuật tuyến giáp là nguyên nhân khá phổ biến gây khàn tiếng. Trong quá trình gây mê, việc đặt ống nội khí quản có thể tạo ra sự cọ xát với niêm mạc thanh quản, dẫn đến tổn thương nhẹ, phù nề hoặc viêm. Đây là phản ứng thường gặp và đa số chỉ mang tính tạm thời. Khi vùng cổ hồi phục, tình trạng khàn tiếng sẽ giảm dần và giọng nói thường trở lại bình thường sau vài tuần. Tuy nhiên, nếu phù nề kéo dài hoặc kèm theo tổn thương dây thần kinh thanh quản, người bệnh có thể cần thêm thời gian để hồi phục hoặc phải áp dụng các biện pháp hỗ trợ như tập luyện giọng nói. Vì vậy, theo dõi sát sao sau mổ và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ là rất quan trọng để hạn chế biến chứng và giúp quá trình hồi phục diễn ra thuận lợi.
Tổn thương dây thần kinh thanh quản quặt ngược
Dây thần kinh thanh quản quặt ngược là cơ quan chịu trách nhiệm điều khiển sự vận động đóng – mở của các cơ nội tại thanh quản và dây thanh âm. Do dây thần kinh này chạy áp sát ngay sau tuyến giáp, bác sĩ có thể vô tình làm tổn thương nó thông qua các tác động:
- Tổn thương gián tiếp (tạm thời): Do bị kéo căng trong quá trình bộc lộ khối u, do nhiệt lượng từ dao điện cắt đốt lan sang, hoặc do cục máu đông chèn ép hậu phẫu.
- Tổn thương trực tiếp (vĩnh viễn): Khối u ác tính quá lớn xâm lấn bao bọc lấy dây thần kinh, buộc bác sĩ phải cắt đứt để loại bỏ triệt để tế bào ung thư, hoặc vô tình làm bầm dập, đứt rời dây thần kinh trong các ca mổ khó
Phẫu thuật cắt tuyến giáp thường đi kèm với nạo vét hạch cổ trung tâm để loại bỏ triệt để tế bào ung thư và ngăn ngừa tái phát. (Nguồn: Sưu tầm)
Tổn thương dây thần kinh thanh quản trên
Tổn thương dây thần kinh thanh quản trên cũng là một biến chứng có thể xảy ra sau mổ tuyến giáp. Khác với dây thần kinh quặt ngược, dây thần kinh này kiểm soát khả năng điều chỉnh cao độ của giọng nói. Khi bị ảnh hưởng trong quá trình phẫu thuật, bệnh nhân có thể gặp tình trạng giọng yếu, khó hát hoặc nói lâu dễ mệt. Phần lớn các trường hợp sẽ cải thiện theo thời gian, nhưng một số ít có thể cần tập luyện phục hồi giọng nói để lấy lại chất lượng âm thanh tốt hơn.
Các yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng khàn giọng
- Đặc điểm giải phẫu vùng cổ của bệnh nhân.
- Mức độ phức tạp của khối u tuyến giáp.
- Kỹ năng và kinh nghiệm của phẫu thuật viên.
- Thời gian thực hiện phẫu thuật kéo dài.
Khàn tiếng sau mổ tuyến giáp có nguy hiểm không?
Bản thân tình trạng khàn tiếng đơn thuần không đe dọa trực tiếp đến tính mạng của người bệnh. Tuy nhiên, nó là hồi chuông cảnh báo về trạng thái tổn thương cơ học của cơ quan phát âm.
Mức độ nguy hiểm sẽ tăng lên nếu khàn tiếng đi kèm với các triệu chứng rối loạn nuốt. Khi dây thần kinh thanh quản quặt ngược bị tổn thương nặng (đặc biệt là tổn thương cả hai bên), hai dây thanh âm sẽ rơi vào trạng thái liệt, không thể đóng kín khi nuốt thức ăn. Biến chứng này khiến người bệnh rất dễ bị sặc nước, sặc cháo vào đường thở, dẫn đến ho sặc sụa, ngạt thở cấp tính hoặc gây viêm phổi sặc do dị vật vô cùng nguy hiểm.
Khàn tiếng sau mổ tuyến giáp kéo dài bao lâu?
Thời gian phục hồi tiếng nói của bệnh nhân hoàn toàn phụ thuộc vào bản chất mức độ tổn thương của dây thần kinh:
- Từ vài ngày đến 2 tuần: Đối với các trường hợp khàn tiếng do kích ứng ống nội khí quản hoặc phù nề mô mềm thể nhẹ, giọng nói sẽ tự ấm trở lại khi phản ứng viêm thuyên giảm.
- Từ 1 đến 6 tháng: Nếu dây thần kinh thanh quản chỉ bị kéo căng, thiếu máu nuôi tạm thời hoặc bị ảnh hưởng bởi nhiệt đạo điện, cơ thể cần thời gian phục hồi bao myelin của sợi thần kinh. Giọng nói sẽ phục hồi dần trong khoảng 3 – 6 mươi ngày.
- Sau 6 tháng đến vĩnh viễn: Nếu sau 6 tháng liên tục giọng nói vẫn khàn đặc, hụt hơi nghiêm trọng thì tình trạng liệt dây thanh được xác định là vô phục hồi (liệt vĩnh viễn) do dây thần kinh đã bị tổn thương cấu trúc không thể tự liền.
Cách khắc phục khàn tiếng sau mổ tuyến giáp
Để đẩy nhanh tốc độ phục hồi “tìm lại tiếng nói” và bảo vệ niêm mạc thanh quản, người bệnh có thể áp dụng phối hợp các giải pháp khoa học sau:
- Dành thời gian cho giọng nói nghỉ ngơi: Trong 1 – 2 tuần đầu sau mổ, hãy hạn chế nói chuyện tối đa. Tuyệt đối không cố gắng nói to, la hét hoặc nói thì thầm (việc nói thì thầm vô tình bắt hai dây thanh âm phải căng ra và ma sát mạnh hơn, làm tăng mức độ phù nề).
- Bảo vệ độ ẩm cho đường thở: Uống nhiều nước lọc ấm hằng ngày (từ 2 – 2.5 lít). Thực hiện liệu pháp xông mũi họng bằng máy xông khí dung sử dụng nước muối sinh lý ấm để làm dịu, làm mềm niêm mạc thanh quản bị tổn thương.
- Chế độ dinh dưỡng hợp lý: Ưu tiên ăn các thức ăn dạng lỏng, mềm, dễ nuốt như súp, cháo dinh dưỡng xay mịn, sữa chuyên biệt. Tránh ăn đồ cay nóng, các món chiên rán nhiều dầu mỡ gây kích ứng cổ họng, và tuyệt đối tránh xa các chất kích thích như rượu, bia, thuốc lá.
- Sử dụng các bài thuốc Đông y lành tính: Ngậm chanh đào mật ong, uống nước quất hấp đường phèn, hoặc uống nước giá đỗ luộc ấm để hỗ trợ tiêu viêm, giảm phù nề vùng họng theo kinh nghiệm dân gian.
- Luyện giọng với chuyên gia (Âm ngữ trị liệu): Đối với các trường hợp tổn thương thần kinh mức độ vừa, người bệnh nên tham gia các buổi tập chuyên sâu với chuyên gia âm ngữ từ tháng thứ 2 sau mổ. Các bài tập thở bằng cơ hoành, tập phát âm điều hướng luồng hơi sẽ giúp kích thích dây thanh âm bên lành vận động bù trừ cho bên bị liệt, giúp giọng nói cải thiện rõ rệt.
- Can thiệp ngoại khoa khi có chỉ định: Nếu khàn tiếng vĩnh viễn do đứt dây thần kinh gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống, bác sĩ có thể chỉ định các kỹ thuật chuyên sâu như: tiêm chất làm đầy (mỡ tự thân, hyaluronic acid) vào dây thanh bị liệt để giúp hai dây thanh khép kín, hoặc phẫu thuật tạo hình khung thanh quản.
Khi nào cần gặp bác sĩ?
Người bệnh sau phẫu thuật tuyến giáp cần lập tức đến bệnh viện để được các bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng thăm khám và nội soi thanh quản kiểm tra ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo sau:
- Khàn tiếng xuất hiện đột ngột sau vài ngày mổ và ngày càng nặng hơn, không có xu hướng thuyên giảm sau 2 – 3 tuần.
- Đột ngột mất giọng hoàn toàn, nói không ra hơi.
- Đi kèm biểu hiện ăn uống bị sặc liên tục, đặc biệt là khi uống nước lỏng.
- Xuất hiện tình trạng khó thở, thở có tiếng rít thanh quản khi nằm hoặc khi vận động nhẹ. Đây là biểu hiện của liệt dây thanh âm hai bên ở tư thế khép, gây bít tắc đường thở, cần được xử trí cấp cứu khẩn cấp..
Tư vấn cùng bác sĩ (Nguồn: Sưu tầm)
Tóm lại, khàn tiếng sau mổ tuyến giáp là một biến cố lâm sàng có tỷ lệ gặp khá cao nhưng phần lớn có thể tự hồi phục nếu được chăm sóc đúng cách. Người bệnh không nên quá bi quan hay hoảng loạn. Hãy chủ động giữ gìn giọng nói, thực hiện chế độ ăn mềm ấm, tập luyện âm ngữ kiên trì và tuân thủ lịch tái khám định kỳ để sớm lấy lại giọng nói trong sáng, tự nhiên ban đầu.
Nguồn tham khảo:
National Library of Medicine
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24722123/