Gừng là loại gia vị quen thuộc và cũng là dược liệu được sử dụng từ lâu trong hỗ trợ giảm các triệu chứng cảm lạnh. Khi thời tiết thay đổi, nhiều người lựa chọn các phương pháp dân gian từ gừng để giúp làm ấm cơ thể và giảm cảm giác khó chịu. Tuy nhiên, việc sử dụng gừng cần đúng cách để bảo đảm an toàn và hiệu quả.
Dấu hiệu của cảm lạnh
Cảm lạnh là tình trạng nhiễm trùng cấp tính đường hô hấp trên do các loại virus gây ra. Triệu chứng của bệnh thường xuất hiện từ 1 đến 3 ngày sau khi cơ thể tiếp xúc với mầm bệnh, biểu hiện từ nhẹ đến trung bình tùy thuộc vào sức đề kháng của mỗi người. Các dấu hiệu điển hình bao gồm:
- Triệu chứng tại mũi: Ban đầu, người bệnh có cảm giác ngứa mũi, hắt hơi liên tục, sau đó chảy nhiều nước mũi trong. Sau vài ngày, dịch mũi có thể đặc lại, chuyển sang màu trắng đục hoặc vàng xanh trước khi khô hẳn. Nghẹt mũi là biểu hiện khiến người bệnh khó chịu nhất, đặc biệt là vào ban đêm.
- Triệu chứng tại họng: Cảm giác khô rát, ngứa ngáy và đau họng xuất hiện do dịch mũi chảy xuống thành sau họng, kích thích các cơn ho khan hoặc ho có đờm róc rách.
- Triệu chứng toàn thân: Người bệnh thường bị sốt nhẹ hoặc không sốt, có cảm giác sợ gió, sợ lạnh, ớn lạnh chạy dọc sống lưng. Toàn thân ê ẩm, đau nhức các cơ khớp, nhức đầu và cơ thể rơi vào trạng thái mệt mỏi, uể oải, mất sức lực.
Thành phần của gừng chữa cảm lạnh hiệu quả
Dưới góc nhìn của y học hiện đại, gừng (tên khoa học là Zingiber officinale) không chỉ là một chất làm ấm cơ thể đơn thuần mà nó chứa một kho tàng các hợp chất sinh học có giá trị dược lý cực kỳ cao.
Các thành phần cốt lõi trong củ gừng mang lại hiệu quả chữa cảm lạnh vượt trội bao gồm:
- Gingerol: Đây là hợp chất hoạt tính sinh học chính trong gừng tươi, chịu trách nhiệm về mùi thơm và vị cay đặc trưng của nó. Gingerol sở hữu đặc tính chống oxy hóa và kháng viêm mạnh mẽ. Hoạt chất này giúp ức chế sự tổng hợp các chất trung gian gây viêm, làm giảm tình trạng sưng nề, đau rát ở niêm mạc hầu họng và các xoang mũi.
- Shogaol: Được hình thành trong quá trình gừng được sấy khô hoặc nấu chín dưới tác động của nhiệt độ. Shogaol có tác dụng kháng viêm và giảm đau còn mạnh hơn cả gingerol, giúp xoa dịu nhanh chóng các cơn đau nhức cơ bắp, đau đầu do virus cảm lạnh gây ra.
- Zingiberene và các loại tinh dầu bay hơi: Chiếm hàm lượng lớn trong củ gừng, giúp tạo ra tính ấm cao. Các tinh dầu này khi đi vào cơ thể sẽ kích thích hệ tuần hoàn, làm giãn nở mạch máu ngoại vi, thúc đẩy tuyến mồ hôi hoạt động để đào thải độc tố ra ngoài.
- Các hợp chất kháng virus tự nhiên: Gừng tươi chứa các protein và enzyme có khả năng ngăn chặn sự bám dính và thâm nhập của virus vào các tế bào niêm mạc đường hô hấp trên, bảo vệ đường thở một cách chủ động.
Chữa cảm lạnh bằng gừng có tác dụng không?
Trong Đông y, gừng tươi được gọi là Sinh Khương, có vị cay, tính ấm, vào ba kinh Phế, Tỳ, Vị. Nó có công dụng phát tán phong hàn, ôn trung làm ấm dạ dày, hóa đờm, chỉ khái (trị ho) và giải độc. Do đó, đối với bệnh cảm lạnh – vốn có nguyên nhân sâu xa do tà khí phong hàn (gió lạnh) xâm nhập vào cơ thể khi chính khí (sức đề kháng) suy giảm – thì gừng chính là một vị thuốc đối kháng trực tiếp và cực kỳ hiệu quả.
Nhiều nghiên cứu y học hiện đại cũng đã chứng minh rằng gừng tươi có tác dụng ức chế trực tiếp sự hình thành của virus hợp bào hô hấp (RSV) – một trong những tác nhân phổ biến gây cảm lạnh và viêm phế quản. Hơi nóng và vị cay của gừng kích thích làm loãng chất nhầy đặc quánh tích tụ trong các xoang, khơi thông đường thở bị nghẹt, đồng thời làm ấm toàn bộ hệ thống tiêu hóa, ngăn ngừa tình trạng lạnh bụng, nôn trớ thường đi kèm khi bị ốm. Vì vậy, việc chữa cảm lạnh bằng gừng hoàn toàn có cơ sở khoa học vững chắc và mang lại hiệu quả trị liệu thực tế rất cao.
Sử dụng gừng chữa cảm lạnh bằng gừng
Để củ gừng phát huy tối đa công dụng giải cảm, bạn có thể áp dụng 3 phương pháp chế biến và sử dụng đơn giản, kinh điển dưới đây:
Uống nước gừng
Đây là cách làm phổ biến và mang lại hiệu quả làm ấm cơ thể nhanh chóng nhất. Bạn có thể pha chế nước gừng (trà gừng) theo các cách sau:
- Trà gừng mật ong: Lấy một củ gừng tươi rửa sạch, giữ nguyên vỏ (vỏ gừng có tác dụng lợi tiểu, hạ sốt rất tốt), đem giã nát hoặc thái lát mỏng. Cho gừng vào cốc, hãm với 200ml nước sôi trong 10 – 15 phút. Khi nước gừng còn ấm, hòa thêm 1 – 2 thìa mật ong nguyên chất. Mật ong sẽ giúp sát khuẩn vùng họng, làm dịu niêm mạc và cắt cơn ho nhanh chóng.
- Trà gừng chanh sả: Kết hợp gừng thái lát với vài nhánh sả đập dập đem đun sôi với nước trong 5 phút. Sau khi tắt bếp, gạn lấy nước và vắt thêm vài giọt nước cốt chanh vào. Món nước này cung cấp lượng vitamin C dồi dào, kích thích tế bào bạch cầu hoạt động tiêu diệt virus mạnh mẽ hơn.
Một ly trà gừng mật ong ấm giúp làm ấm phế quản và dịu cổ họng ngay lập tức (Nguồn: Sưu tầm)
Đánh cảm bằng gừng
Đánh cảm (hay cạo gió) bằng gừng là phương pháp chữa bệnh dân gian độc đáo, giúp giải phóng tà khí đang tích tụ dưới da vô cùng nhạy.
- Cách thực hiện: Sử dụng một củ gừng già giã nát, bọc vào một chiếc khăn vải xô mềm, sạch. Bạn có thể chấm bọc gừng này vào rượu trắng ấm. Tiến hành miết, đánh dọc từ trên xuống dưới ở vùng cổ, vai, gáy và hai bên cột sống lưng của người bệnh.
- Tác dụng: Hoạt chất cay ấm từ gừng kết hợp với lực miết cơ học sẽ làm giãn nở các mao mạch đang bị co thắt do nhiễm lạnh, thúc đẩy lưu thông khí huyết, giúp cơ thể giải phóng mồ hôi và giảm ngay tình trạng đau nhức, mỏi mệt mình mẩy một cách rõ rệt.
Ăn cháo gừng
Khi bị cảm lạnh, hệ tiêu hóa hoạt động rất yếu, việc ăn một bát cháo gừng nóng hổi là sự lựa chọn hoàn hảo vừa bổ sung dinh dưỡng, vừa giải cảm hiệu quả.
- Cách thực hiện: Nấu một nồi cháo trắng (hoặc cháo thịt băm) chín nhừ. Khi cháo đang sôi sùng sục trên bếp, múc cháo ra bát đã cho sẵn một nắm gừng tươi thái chỉ thật mỏng, kèm theo hành lá và lá tía tô xắt nhỏ. Người bệnh cần ăn cháo ngay khi còn bốc hơi nóng.
- Tác dụng: Sức nóng của cháo kết hợp với tinh dầu gừng, tía tô sẽ làm giãn nở mạch máu ngoại vi, kích thích vã mồ hôi sâu để thải độc, hạ nhiệt và làm giảm nhẹ toàn bộ các triệu chứng nghẹt mũi, sổ mũi.
Giải cảm bằng cách xông hơi có hiệu quả không?
Xông hơi là một phương pháp điều trị cảm lạnh phối hợp mang lại hiệu quả rất cao và được y học công nhận rộng rãi. Khi bạn xông hơi bằng nồi lá chứa gừng kết hợp với các loại thảo dược giàu tinh dầu khác (như sả, lá bưởi, lá chanh, tía tô, bạc hà), các hoạt chất quý giá sẽ theo hơi nước bốc lên bám vào niêm mạc đường hô hấp và bề mặt da.
Xông hơi với gừng và thảo dược giúp khơi thông đường thở và làm sạch các xoang mũi (Nguồn: Sưu tầm)
Hơi nước ấm làm loãng dịch nhầy đặc quánh ứ đọng sâu trong các hốc xoang mũi, giúp khơi thông đường thở bị nghẹt, làm giảm áp lực sưng nề tại chỗ, mang lại cảm giác thông thoáng, dễ thở ngay tức thì. Đồng thời, nhiệt độ cao khi xông hơi làm giãn nở toàn bộ lỗ chân lông trên cơ thể, thúc đẩy mồ hôi toát ra ồ ạt, cuốn theo nhiệt lượng dư thừa và các độc tố chuyển hóa ra ngoài, giúp hạ sốt và sảng khoái cơ thể. Tuy nhiên, người bệnh chỉ nên xông hơi từ 10 – 15 phút, sau khi xông cần lau khô người ngay và thay quần áo sạch, tuyệt đối không được đi tắm sau khi vừa xông hơi xong.
Các lưu ý khi chữa cảm lạnh bằng gừng
Mặc dù gừng là một vị thuốc tự nhiên lành tính, nhưng do có tính nhiệt (nóng) rất cao, việc sử dụng sai cách hoặc áp dụng sai đối tượng có thể dẫn đến những phản ứng phụ nguy hiểm cho sức khỏe.
Dùng gừng sai cách
- Lạm dụng quá nhiều: Ăn hoặc uống gừng với liều lượng quá lớn trong ngày có thể gây ra tình trạng nóng trong người, cồn cào dạ dày, rát cổ họng, ợ nóng, đầy hơi và táo bón. Mỗi ngày chỉ nên sử dụng từ 2 – 4 gram gừng tươi.
- Dùng gừng vào ban đêm: Dân gian có câu “Tối ăn gừng, độc hơn thạch tín”. Điều này là do gừng kích thích hệ thần kinh giao cảm hoạt động, làm tăng tuần hoàn máu và đẩy mạnh tiêu hóa, nếu uống trà gừng đậm đặc vào buổi tối sẽ dễ gây mất ngủ, bứt rứt, tăng huyết áp đột ngột.
- Gội đầu hoặc tắm nước gừng ngay khi vừa vã mồ hôi: Việc này có thể gây co mạch đột ngột, dẫn đến sốc nhiệt hoặc nhiễm lạnh sâu nguy hiểm.
Đối tượng nào không nên sử dụng gừng chữa cảm lạnh
Do đặc tính sinh học của mình, gừng bị chống chỉ định hoặc cần hạn chế tối đa đối với các nhóm đối tượng sau:
- Người bị sốt cao, sốt do cảm nắng: Gừng có tính nhiệt mạnh, nếu người bệnh đang sốt cao (trên 38.5°C) hoặc sốt do say nắng, uống nước gừng sẽ giống như “đổ thêm dầu vào lửa”, khiến thân nhiệt tăng cao hơn, có thể dẫn đến co giật hoặc tổn thương mạch máu. Gừng chỉ thích hợp cho người cảm lạnh, sốt nhẹ kèm sợ lạnh, ớn lạnh.
- Người có tiền sử viêm loét dạ dày, tá tràng: Vị cay và tính kích ứng của gừng có thể làm tổn thương thêm các vết loét ở niêm mạc dạ dày, gây đau bụng dữ dội, nóng rát thượng vị, thậm chí kích thích gây xuất huyết tiêu hóa.
- Người mắc các bệnh lý về gan, sỏi mật: Gừng kích thích các tế bào gan tăng cường bài tiết mật. Đối với người có sỏi mật, sự tăng tiết và co bóp túi mật có thể khiến viên sỏi di chuyển, gây kẹt ống dẫn mật dẫn đến các cơn đau quặn gan dữ dội.
- Người bị rối loạn đông máu hoặc đang dùng thuốc loãng máu: Các hoạt chất trong gừng có tác dụng ức chế tiểu cầu tương tự như Aspirin, làm loãng máu. Người sắp phẫu thuật, người hay bị chảy máu cam, chảy máu chân răng tuyệt đối không nên dùng gừng vì làm tăng nguy cơ chảy máu không cầm được.
- Phụ nữ mang thai ở những tháng cuối: Dù gừng giúp giảm nghén tốt ở đầu thai kỳ, nhưng ở những tháng cuối, tính nóng và tác động kích thích co bóp mạch máu của gừng có thể làm tăng huyết áp thai kỳ hoặc kích thích tử cung co bóp sớm, gây nguy cơ sinh non.
Khi nào cần thăm khám bác sĩ
Cảm lạnh thông thường điều trị bằng gừng kết hợp nghỉ ngơi sẽ tự khỏi sau 7 – 10 ngày. Tuy nhiên, bạn cần ngừng ngay việc tự chữa trị tại nhà và đến gặp bác sĩ chuyên khoa tại các cơ sở y tế ngay lập tức nếu xuất hiện các biểu hiện trở nặng sau:
Hãy đến gặp bác sĩ nếu triệu chứng cảm lạnh kéo dài hoặc sốt cao liên tục (Nguồn: Sưu tầm)
- Tình trạng sốt cao liên tục trên 38.5°C kéo dài quá 3 ngày và hoàn toàn không đáp ứng với các loại thuốc hạ sốt thông thường (như Paracetamol).
- Xuất hiện các triệu chứng suy hô hấp nghiêm trọng: Khó thở dữ dội, thở khò khè, thở dốc, đau thắt lồng ngực mỗi khi hít thở sâu hoặc ho.
- Cơn ho trở nên rũ rượi, khạc ra đờm đặc quánh màu vàng xanh đục, có mùi hôi hoặc ho ra máu tươi (dấu hiệu của biến chứng viêm phổi bội nhiễm vi khuẩn).
- Người bệnh rơi vào trạng thái lơ mơ, ngủ gà, mệt mỏi kiệt sức đến mức không thể tự đứng vững, hoặc xuất hiện tình trạng mê sảng, co giật, nôn mửa liên tục không ăn uống được.
- Các triệu chứng cảm lạnh kéo dài liên tục quá 2 tuần mà không hề có xu hướng thuyên giảm, cải thiện.
Tóm lại, chữa cảm lạnh bằng gừng là một phương pháp y học dân gian vô cùng hiệu quả, an toàn và tiết kiệm khi được áp dụng đúng cách, đúng đối tượng. Hãy luôn lắng nghe những thay đổi nhỏ nhất của cơ thể, kết hợp dinh dưỡng hợp lý, nghỉ ngơi khoa học để luôn làm chủ sức khỏe và tận hưởng cuộc sống một cách trọn vẹn nhất.
Nguồn tham khảo:
PubMed Central
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7644455/