Sốt xuất huyết do virus Dengue gây ra hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, quá trình điều trị chủ yếu tập trung vào việc kiểm soát triệu chứng và ngăn ngừa biến chứng. Đặc biệt, người bệnh cần tuyệt đối tránh tự ý sử dụng các loại thuốc hạ sốt, giảm đau không phù hợp. Việc dùng sai thuốc có thể kích hoạt tình trạng xuất huyết nội tạng ồ ạt, gây nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng người bệnh.
Quy tắc sử dụng thuốc khi bị sốt xuất huyết
Thuốc hạ sốt và giảm đau Paracetamol được khuyên dùng cho người bệnh sốt xuất huyết để kiểm soát triệu chứng an toàn (Nguồn: Sưu tầm)
Trước khi tìm hiểu danh mục các loại thuốc được phép sử dụng, người bệnh và người chăm sóc cần phải nằm lòng các quy tắc cốt lõi dưới đây:
- Tuyệt đối không tự ý truyền dịch tại nhà: Nhiều gia đình có thói quen tự gọi dịch vụ y tế đến truyền nước, truyền đạm hoặc glucose khi thấy người bệnh sốt cao, mệt mỏi. Trong bệnh cảnh sốt xuất huyết, việc truyền dịch sai thời điểm hoặc sai tốc độ sẽ dẫn đến nguy cơ quá tải chất lỏng, gây phù phổi cấp, suy tim, cực kỳ nguy hiểm.
- Không tự ý dùng kháng sinh: Sốt xuất huyết do virus Dengue gây ra, trong khi thuốc kháng sinh chỉ có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn. Việc lạm dụng kháng sinh không những không có tác dụng hạ sốt mà còn tăng gánh nặng cho gan, thận và gây loạn khuẩn đường ruột.
- Ưu tiên các biện pháp vật lý trước: Khi người bệnh mới sốt hoặc sốt chưa quá 38.5°C, hãy ưu tiên lau người bằng nước ấm ở các vùng có mạch máu lớn đi qua như nách, bẹn, trán để hỗ trợ cơ thể tản nhiệt một cách tự nhiên.
Sốt xuất huyết uống thuốc gì?
Đối với các trường hợp sốt xuất huyết mức độ nhẹ được bác sĩ chỉ định theo dõi và điều trị ngoại trú tại nhà, loại thuốc hạ sốt, giảm đau duy nhất được khuyến cáo sử dụng là Paracetamol (hay còn gọi là Acetaminophen).
Chỉ định sử dụng
Paracetamol được chỉ định sử dụng khi bệnh nhân sốt xuất huyết có thân nhiệt đo tại nách từ 38.5°C trở lên, hoặc khi người bệnh có biểu hiện đau đầu dữ dội, đau nhức hốc mắt, đau mỏi các khớp cơ bắp toàn thân khiến cơ thể suy nhược, mất ngủ.
Liều dùng khi sử dụng thuốc
Việc tuân thủ đúng liều lượng Paracetamol là nguyên tắc sống còn để tránh gây ngộ độc tế bào gan:
- Liều lượng tính theo cân nặng: Dùng từ 10 – 15mg / kg thể trọng cho một lần uống.
- Ví dụ: Một người trưởng thành nặng 50kg có thể uống một viên Paracetamol hàm lượng 500mg hoặc 650mg cho một lần. Một trẻ em nặng 20kg sẽ sử dụng liều từ 200mg đến 300mg cho một lần.
Cách sử dụng
- Khoảng cách giữa các liều: Các liều uống phải cách nhau từ 4 đến 6 tiếng. Tuyệt đối không vì thấy người bệnh chưa hạ sốt mà cho uống liên tục các viên thuốc gần nhau.
- Liều tối đa trong ngày: Tổng lượng Paracetamol nạp vào cơ thể không được vượt quá 60mg/kg thể trọng trong vòng 24 giờ, và không quá 4g (4.000mg) đối với người trưởng thành.
- Lưu ý khi thuốc không đáp ứng: Nếu sau khi uống Paracetamol đúng liều lượng mà người bệnh vẫn sốt cao, tuyệt đối không được tự ý tăng liều hay uống dồn thuốc. Lúc này, người chăm sóc cần kết hợp tích cực lau người bằng nước ấm và cho bệnh nhân uống dung dịch điện giải Oresol để hỗ trợ hạ nhiệt.
Các loại thuốc không nên dùng khi bị sốt xuất huyết
Bên cạnh hoạt chất Paracetamol, có một danh mục dài các loại thuốc hạ sốt, giảm đau thông thường khác mà người bệnh sốt xuất huyết tuyệt đối không được chạm vào:
Aspirin
Aspirin (Acetylsalicylic acid) là thuốc giảm đau, hạ sốt, kháng viêm rất phổ biến. Tuy nhiên, hoạt chất này có tác dụng phụ chống kết tập tiểu cầu cực mạnh và làm tăng tính thấm thành mạch. Khi virus Dengue tấn công làm giảm số lượng tiểu cầu trong máu, việc dùng Aspirin sẽ khiến máu không thể đông, kích hoạt các ổ xuất huyết nội tạng diễn ra ồ ạt (xuất huyết tiêu hóa, xuất huyết não), dẫn đến tử vong nhanh chóng.
Ibuprofen và nhóm thuốc NSAIDs (thuốc kháng viêm không steroid)
Tương tự như Aspirin, các thuốc thuộc nhóm NSAIDs như Ibuprofen, Diclofenac, Meloxicam, Naproxen… đều có tác dụng phụ ức chế chức năng tiểu cầu và gây kích ứng mạnh mẽ lên niêm mạc dạ dày. Sử dụng các nhóm thuốc này khi bị sốt xuất huyết sẽ làm gia tăng gấp nhiều lần nguy cơ xuất huyết tiêu hóa, nôn ra máu, đi ngoài phân đen.
Tuyệt đối không sử dụng Aspirin, Ibuprofen và các thuốc nhóm NSAIDs vì nguy cơ gây xuất huyết nội tạng nghiêm trọng (Nguồn: Sưu tầm)
Thuốc kháng sinh chỉ dùng khi có chỉ định từ bác sĩ
Như đã phân tích, kháng sinh hoàn toàn vô hại đối với virus Dengue. Bác sĩ chỉ kê đơn thuốc kháng sinh trong trường hợp bệnh nhân sốt xuất huyết nằm viện lâu ngày và xuất hiện tình trạng nhiễm khuẩn thứ phát (bội nhiễm), ví dụ như viêm phổi, nhiễm trùng tiểu hoặc nhiễm trùng vết loét do nằm lâu.
Thuốc trị cảm cúm và thuốc kết hợp nhiều hoạt chất
Nhiều loại thuốc trị cảm cúm phối hợp trên thị trường (dạng viên sủi hoặc gói bột) thường chứa nhiều thành phần kết hợp như Paracetamol kết hợp với kháng histamine (Clorpheniramin), thuốc co mạch (Phenylephrine), hoặc các chất giảm đau khác. Việc tự ý uống các loại thuốc phối hợp này rất dễ dẫn đến tình trạng quá liều Paracetamol một cách vô ý hoặc nạp vào cơ thể những hoạt chất có thể gây tương tác bất lợi cho hệ mạch máu đang bị tổn thương.
Theo dõi tình trạng cơ thể khi sử dụng thuốc sốt xuất huyết tại nhà
Giai đoạn nguy hiểm nhất của bệnh sốt xuất huyết thường rơi vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 tính từ khi khởi phát cơn sốt đầu tiên. Đây là thời điểm virus đã nhân lên tối đa, tiểu cầu bắt đầu giảm sâu. Người chăm sóc cần theo dõi sát sao các yếu tố sau:
1. Nhiệt độ cơ thể và đáp ứng với thuốc hạ sốt
Cần đo thân nhiệt cho bệnh nhân ít nhất 3 – 4 lần/ngày và ghi chép lại. Lưu ý rằng tình trạng người bệnh đột ngột giảm sốt (xuống dưới 38°C) vào ngày thứ 4 hoặc thứ 5 không đồng nghĩa với việc bệnh đã khỏi, mà có thể là dấu hiệu cơ thể đang bước vào giai đoạn nguy hiểm nhất của hiện tượng thoát huyết tương.
2. Các biểu hiện của xuất huyết
Kiểm tra da và niêm mạc của người bệnh hàng ngày để phát hiện sớm các dấu hiệu chảy máu: các chấm đỏ li ti không biến mất khi căng da, các mảng bầm tím dưới da dù không va đập, tình trạng rỉ máu ở chân răng khi đánh răng hoặc ăn uống, chảy máu cam đột ngột.
3. Chế độ ăn uống và bài tiết
- Ăn uống: Theo dõi lượng thức ăn người bệnh nạp vào. Nếu người bệnh hoàn toàn không thể ăn uống, nôn mửa liên tục, đó là dấu hiệu mất nước tế bào nghiêm trọng.
- Bài tiết: Ghi nhận số lần và màu sắc nước tiểu, phân. Nếu phân có màu đen thui như bã cà phê hoặc có máu tươi, hoặc người bệnh không đi tiểu trong vòng 6 tiếng liên tục, cần phải đưa đi cấp cứu ngay.
4. Những dấu hiệu cảnh báo chuyển nặng
Nếu xuất hiện bất kỳ một trong các dấu hiệu sau, cần ngưng hoàn toàn việc tự theo dõi tại nhà: đau bụng dữ dội vùng hạ sườn phải, nôn mửa liên tục, chân tay lạnh ẩm, mạch nhanh nhưng người lờ đờ, ngủ gà hoặc kích thích, vật vã.
Khi nào cần nhập viện điều trị?
Bệnh nhân sốt xuất huyết cần được đưa đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức nếu thuộc các đối tượng nguy cơ cao hoặc xuất hiện các dấu hiệu chuyển nặng:
Đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo chuyển nặng như đau bụng dữ dội, lờ đờ, chảy máu cam (Nguồn: Sưu tầm)
- Đối tượng đặc biệt: Trẻ nhũ nhi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi hoặc người có các bệnh lý nền mạn tính (suy gan, suy thận, đái tháo đường, bệnh tim mạch) cần được nhập viện theo dõi ngay từ những ngày đầu phát bệnh.
- Dấu hiệu y khoa: Khi xét nghiệm máu cho thấy chỉ số Hematocrit tăng cao nhanh chóng (máu cô đặc) và lượng tiểu cầu giảm xuống dưới mức an toàn (thường dưới 100.000/mm³).
- Biểu hiện lâm sàng: Người bệnh có biểu hiện sốc (vã mồ hôi, da lạnh, tím tái, tụt huyết áp), hoặc có tình trạng xuất huyết niêm mạc, xuất huyết tiêu hóa rõ rệt.
Những cách cải thiện hồi phục khi bị sốt xuất huyết
Bên cạnh việc dùng thuốc Paracetamol đúng cách, chế độ chăm sóc và dinh dưỡng đóng vai trò then chốt giúp cơ thể người bệnh sản sinh năng lượng, nâng cao hệ miễn dịch để chiến thắng virus:
- Tích cực bù nước và điện giải: Đây là biện pháp điều trị hỗ trợ quan trọng nhất. Hãy cho người bệnh uống dung dịch Oresol được pha chính xác tỷ lệ theo hướng dẫn trên bao bì. Ngoài ra, có thể luân phiên thay đổi bằng nước dừa tươi, nước ép cam, chanh ấm giàu Vitamin C để làm vững bền thành mạch.
- Chế độ ăn lỏng, mềm, giàu dinh dưỡng: Nên cho người bệnh ăn các món ăn dễ tiêu hóa như cháo thịt băm, súp gà, canh hầm củ quả. Chia nhỏ bữa ăn thành 5 – 6 cữ trong ngày thay vì ăn 3 bữa lớn để giảm áp lực lên hệ tiêu hóa đang yếu.
- Tránh thực phẩm màu sẫm: Hạn chế tối đa các loại đồ ăn, thức uống có màu đỏ, đen, nâu (như huyết, coca, sô cô la, củ dền) nhằm mục đích không gây nhầm lẫn với dấu hiệu nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen do xuất huyết tiêu hóa.
- Nghỉ ngơi tuyệt đối: Người bệnh cần được nằm nghỉ ngơi hoàn toàn trong không gian yên tĩnh, thoáng mát, hạn chế vận động đi lại mạnh để tránh nguy cơ xuất huyết do va đập hoặc tụt huyết áp tư thế.
Nắm rõ thông tin dùng thuốc giúp bảo vệ bạn trước bệnh sốt xuất huyết. Paracetamol là lựa chọn duy nhất để hạ sốt, giảm đau; hãy tuân thủ đúng liều lượng và tuyệt đối tránh Aspirin, Ibuprofen hay các thuốc nhóm NSAIDs. Bên cạnh đó, hãy tích cực bù điện giải và nghỉ ngơi hợp lý. Bạn có thể ghé Pharmacity để mua Oresol, sản phẩm hạ sốt cùng các loại vitamin tăng cường đề kháng chính hãng và nhận tư vấn chuyên môn từ dược sĩ.
Nguồn tham khảo
Bộ Y Tế TP.HCM:
https://tytphuonglinhtay.medinet.gov.vn/chuyen-muc/cach-cham-soc-va-dung-thuoc-khi-mac-sot-xuat-huyet-tai-nha-c9425-71353.aspx
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.