Xét nghiệm máu là chỉ định quan trọng giúp xác định virus Dengue, đánh giá mức độ bệnh và đưa ra phác đồ điều trị kịp thời. Tuy nhiên, các ký hiệu chuyên môn như NS1, IgM, IgG, PLT hay HCT thường khiến người bệnh hoang mang. Hiểu rõ ý nghĩa các chỉ số này không chỉ giúp bạn nắm bắt tình trạng sức khỏe của bản thân mà còn hỗ trợ việc theo dõi, phối hợp cùng bác sĩ để kiểm soát bệnh một cách chính xác và hiệu quả nhất.
Tìm hiểu chung về bệnh sốt sốt xuất huyết
Hiểu các chỉ số xét nghiệm giúp theo dõi sốt xuất huyết hiệu quả (Nguồn: Sưu tầm)
Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, lây truyền chủ yếu qua vết đốt của muỗi vằn cái thuộc chi Aedes. Bệnh có thể xảy ra ở cả người lớn và trẻ em, diễn tiến qua nhiều giai đoạn phức tạp từ sốt thông thường cho đến thoát huyết tương, giảm tiểu cầu nặng dẫn đến sốc và suy đa tạng.
Đặc trưng nguy hiểm của sốt xuất huyết là bệnh có 4 chủng huyết thanh khác nhau (DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4). Một người có thể mắc sốt xuất huyết nhiều lần trong đời vì nhiễm các chủng virus khác nhau, và những lần nhiễm sau thường có xu hướng diễn tiến nặng hơn lần trước. Vì vậy, việc làm xét nghiệm máu ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ là cực kỳ quan trọng để chủ động kiểm soát bệnh.
Cách đọc chỉ số xét nghiệm máu sốt xuất huyết
Xét nghiệm chẩn đoán sốt xuất huyết thường bao gồm hai nhóm lớn: Xét nghiệm tìm dấu ấn virus (huyết thanh học) và xét nghiệm đánh giá ảnh hưởng của bệnh lên cơ thể (huyết học).
Chỉ số xét nghiệm huyết thanh
Xét nghiệm huyết thanh học giúp tìm kiếm sự hiện diện của virus hoặc các kháng thể mà hệ miễn dịch tạo ra để chống lại virus.
- Chỉ số Antigen NS1 (Kháng nguyên NS1):
- Ý nghĩa: Đây là xét nghiệm tìm kháng nguyên vỏ của virus Dengue trong máu.
- Thời điểm thực hiện: Có giá trị cao nhất từ ngày thứ 1 đến ngày thứ 3 tính từ khi bắt đầu sốt. Sau ngày thứ 5, nồng độ kháng nguyên này giảm mạnh nên kết quả có thể âm tính giả.
- Cách đọc: Kết quả “Dương tính” (Positive) khẳng định bạn đã mắc sốt xuất huyết. Kết quả “Âm tính” (Negative) trong 3 ngày đầu chưa loại trừ hoàn toàn khả năng mắc bệnh, cần theo dõi thêm.
- Chỉ số Kháng thể IgM (Kháng thể cấp tính):
- Ý nghĩa: IgM là loại kháng thể được hệ miễn dịch sản sinh đầu tiên để chống lại virus.
- Thời điểm thực hiện: Thường xuất hiện từ ngày thứ 4 hoặc thứ 5 sau khi phát sốt.
- Cách đọc: Kết quả “Dương tính” cho biết người bệnh đang trong giai đoạn nhiễm virus cấp tính.
- Chỉ số Kháng thể IgG (Kháng thể mạn tính/tiền sử):
- Ý nghĩa: IgG là kháng thể xuất hiện muộn hơn nhưng tồn tại rất lâu trong cơ thể (thậm chí suốt đời) để bảo vệ cơ thể khỏi chủng virus đã nhiễm.
- Thời điểm thực hiện: Xuất hiện từ ngày thứ 14 trở đi đối với người nhiễm lần đầu. Đối với người nhiễm lần thứ hai, IgG có thể tăng cao ngay từ những ngày đầu phát sốt.
- Cách đọc: Giúp bác sĩ xác định người bệnh đang nhiễm virus lần đầu (IgM dương tính, IgG âm tính) hay tái nhiễm chủng khác (cả IgM và IgG đều tăng cao).
Chỉ số xét nghiệm huyết học
Tổng phân tích tế bào máu (CBC) là xét nghiệm huyết học bắt buộc phải thực hiện hàng ngày từ ngày thứ 3 của bệnh để theo dõi sát sao mức độ nguy hiểm.
- Chỉ số PLT (Platelet – Tiểu cầu):
- Mức bình thường: 150.000 – 400.000 tế bào/µl máu.
- Xu hướng trong sốt xuất huyết: Giảm mạnh. Khi virus Dengue ức chế tủy xương và phá hủy tiểu cầu ở ngoại vi, chỉ số này sẽ tụt sâu (thường xuống dưới 100.000 tế bào/µl). Nếu tiểu cầu giảm xuống dưới 50.000 tế bào/µl, nguy cơ xuất huyết tự phát (chảy máu cam, chảy máu chân răng) rất cao. Nếu dưới 20.000 tế bào/µl, người bệnh có nguy cơ xuất huyết nội tạng nghiêm trọng.
- Chỉ số HCT (Hematocrit – Dung tích hồng cầu):
- Mức bình thường: Nam (42% – 47%), Nữ (37% – 42%).
- Xu hướng trong sốt xuất huyết: Tăng cao. Khi hiện tượng thoát huyết tương qua thành mạch xảy ra, lượng chất lỏng trong lòng mạch giảm đi khiến máu bị cô đặc, dẫn đến tỷ lệ thể tích hồng cầu (HCT) tăng lên. Nếu chỉ số HCT tăng vượt quá 20% so với giá trị bình thường ban đầu của người bệnh, đây là dấu hiệu cảnh báo bệnh đang chuyển sang giai đoạn sốc nguy kịch.
- Chỉ số WBC (White Blood Cell – Bạch cầu):
- Mức bình thường: 4.000 – 10.000 tế bào/µl máu.
- Xu hướng trong sốt xuất huyết: Thường giảm ngay trong những ngày đầu phát bệnh do hiện tượng virus tấn công và ức chế tủy xương.
Một vài xét nghiệm bổ sung khác khi xét nghiệm máu sốt xuất huyết
Để đánh giá toàn diện các tổn thương cơ quan đích do virus Dengue gây ra, bác sĩ thường sẽ chỉ định thực hiện thêm một số xét nghiệm máu bổ sung sau:
Bên cạnh tổng phân tích máu, các xét nghiệm chức năng gan, thận và điện giải giúp bác sĩ đánh giá toàn diện mức độ tổn thương cơ quan (Nguồn: Sưu tầm)
Xét nghiệm điện giải
Tình trạng sốt cao kéo dài kết hợp với triệu chứng nôn mửa, tiêu chảy rất dễ khiến cơ thể mất đi các ion khoáng quan trọng như $Na^+$ (Natri), $K^+$ (Kali), $Cl^-$ (Clo). Xét nghiệm điện giải đồ giúp phát hiện sớm tình trạng rối loạn ion để kịp thời điều trị bù khoáng bằng đường uống hoặc đường truyền tĩnh mạch phù hợp.
Xét nghiệm CRP
CRP là một protein được sản xuất tại gan, tăng cao khi cơ thể có tình trạng viêm hoặc nhiễm trùng. Trong bệnh cảnh sốt xuất huyết thông thường, chỉ số CRP tăng không đáng kể. Tuy nhiên, nếu kết quả CRP tăng cao vượt mức, bác sĩ sẽ nghi ngờ có tình trạng bội nhiễm vi khuẩn (như viêm họng, viêm phổi nhiễm khuẩn thứ phát) để cân nhắc chỉ định dùng thuốc kháng sinh.
Xét nghiệm tình trạng thoát huyết tương
Bên cạnh chỉ số Hematocrit (HCT) trong công thức máu, bác sĩ có thể làm xét nghiệm định lượng Albumin và Protein toàn phần trong huyết tương. Khi thành mạch bị tăng tính thấm, Albumin và Protein sẽ thoát ra ngoài khoảng kẽ cùng với nước, làm giảm nồng độ của chúng trong máu.
Kiểm tra chức năng gan và thận
- Chức năng gan (AST/SGOT và ALT/SGPT): Virus Dengue có ái tính rất mạnh với tế bào gan. Xét nghiệm men gan giúp đánh giá mức độ tổn thương gan. Trong thể bệnh nặng, men gan có thể tăng lên hàng nghìn đơn vị, cảnh báo nguy cơ suy gan cấp.
- Chức năng thận (Ure và Creatinin): Giúp kiểm tra xem lưu lượng tuần hoàn đến thận có bị suy giảm do mất nước hay không, nhằm phòng ngừa biến chứng suy thận cấp do cô đặc máu.
Một vài ý nghĩa của các chỉ số xét nghiệm máu sốt xuất huyết
Dựa trên việc kết hợp phân tích các chỉ số trên, bác sĩ có thể đưa ra những nhận định y khoa cực kỳ quan trọng:
- Xác định giai đoạn bệnh: Giúp phân biệt người bệnh đang ở giai đoạn khởi phát (NS1 dương tính, HCT và PLT bình thường) hay đã bước vào giai đoạn nguy hiểm (NS1 có thể âm tính nhưng PLT giảm sâu, HCT tăng cao).
- Tiên lượng nguy cơ sốc: Sự kết hợp giữa chỉ số HCT tăng trên 20% và tiểu cầu tụt dốc nhanh chóng là bằng chứng rõ ràng cho thấy tình trạng thoát huyết tương đang diễn ra ồ ạt, cảnh báo nguy cơ sốc sốt xuất huyết rất gần.
- Hướng dẫn phác đồ điều trị: Kết quả chỉ số máu là “kim chỉ nam” để bác sĩ quyết định cho bệnh nhân tiếp tục điều trị ngoại trú tại nhà, nhập viện nằm phòng theo dõi hay phải chuyển ngay vào khoa hồi sức cấp cứu để truyền dịch đại phân tử hoặc truyền tiểu cầu.
Những câu hỏi thường gặp về chỉ số xét nghiệm máu sốt xuất huyết
Kết quả xét nghiệm sốt xuất huyết dương tính?
Khi kết quả ghi nhận NS1 Dương tính hoặc IgM Dương tính, đồng nghĩa với việc bạn đã chính thức mắc sốt xuất huyết Dengue. Lúc này, bạn cần tuân thủ tuyệt đối hướng dẫn của bác sĩ: Chỉ dùng thuốc hạ sốt Paracetamol đúng liều, tích cực bù nước bằng dung dịch Oresol và tái khám làm xét nghiệm máu mỗi ngày theo hẹn để theo dõi lượng tiểu cầu.
Cách tính chỉ số CI trong sốt xuất huyết?
Trong một số tờ kết quả xét nghiệm huyết thanh miễn dịch (như ELISA), kết quả không ghi đơn thuần là âm tính hay dương tính mà hiển thị dưới dạng một chỉ số số học gọi là chỉ số CI (Cut-off Index) hoặc chỉ số S/CO.
- Nếu CI
- Nếu 0.9 $le$ CI $le$ 1.1: Kết quả nằm trong vùng nghi ngờ (ngưỡng xám), người bệnh cần làm lại xét nghiệm sau 2 – 3 ngày để có kết quả chính xác hơn.
- Nếu CI > 1.1: Kết quả là Dương tính (đã tìm thấy kháng thể).
Xét nghiệm máu sốt xuất huyết giá bao nhiêu?
Chi phí xét nghiệm máu sốt xuất huyết dao động tùy thuộc vào cơ sở y tế (bệnh viện công, bệnh viện tư hay các trung tâm xét nghiệm tại nhà) và số lượng danh mục xét nghiệm được chỉ định.
- Một gói xét nghiệm cơ bản bao gồm: Tổng phân tích tế bào máu (CBC) và Combo huyết thanh (NS1, IgM, IgG) thường có giá dao động từ 300.000đ đến 600.000đ.
- Nếu thực hiện thêm các xét nghiệm chuyên sâu như chức năng gan, thận, điện giải đồ, chi phí tổng thể có thể dao động từ 700.000đ đến hơn 1.000.000đ.
Thực hiện xét nghiệm máu đúng thời điểm giúp tiết kiệm chi phí và mang lại giá trị chẩn đoán tối ưu nhất cho người bệnh (Nguồn: Sưu tầm)
Hiểu rõ các chỉ số xét nghiệm giúp bạn chủ động theo dõi và xử trí sốt xuất huyết kịp thời, tránh tâm lý hoang mang. Khi có triệu chứng nghi ngờ, hãy đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám chính xác. Ngoài ra, để chuẩn bị sẵn sàng cho tủ thuốc gia đình như Oresol, nhiệt kế, vitamin hay sản phẩm chống muỗi, bạn có thể ghé Pharmacity để nhận được sự tư vấn tận tình từ các dược sĩ chuyên môn.
Nguồn tham khảo
Bộ Y Tế TP.HCM:
https://trungtamytethuduc.medinet.gov.vn/sot-xuat-huyet/sot-xuat-huyet-dengue-khi-nao-can-xet-nghiem-cmobile17063-105731.aspx
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.