Sốt xuất huyết Dengue gây sốt cao, mệt mỏi và ảnh hưởng đáng kể đến thể trạng người bệnh. Bên cạnh việc theo dõi và điều trị theo hướng dẫn y tế, chế độ dinh dưỡng hợp lý đóng vai trò quan trọng trong quá trình hồi phục. Nhiều người thắc mắc liệu người mắc sốt xuất huyết có ăn cơm được không và nên lựa chọn thực phẩm như thế nào để đảm bảo đủ năng lượng, dễ tiêu hóa và hỗ trợ cơ thể phục hồi.
Vai trò của dinh dưỡng đối với người bệnh sốt xuất huyết
Dinh dưỡng được ví như một “vũ khí” hỗ trợ đắc lực trong quá trình điều trị sốt xuất huyết. Khi virus Dengue tấn công, cơ thể sẽ kích hoạt phản ứng viêm hệ thống diện rộng, làm tiêu hao một lượng lớn năng lượng dự trữ và các chất dinh dưỡng thiết yếu. Sốt cao liên tục khiến cơ thể rơi vào trạng thái mất nước, mất các khoáng chất quan trọng và đẩy nhanh quá trình dị hóa cơ, làm người bệnh suy kiệt rất nhanh.
Chế độ dinh dưỡng khoa học lúc này mang lại những lợi ích cốt lõi:
- Bổ sung năng lượng thiết yếu: Giúp cơ bắp và các cơ quan nội tạng có đủ nhiên liệu duy trì hoạt động bình thường, giảm bớt cảm giác mệt mỏi, uể oải rã rời.
- Hỗ trợ nâng cao hệ miễn dịch: Cung cấp đầy đủ các vitamin, khoáng chất giúp cơ thể sản sinh ra các kháng thể tự nhiên, hỗ trợ quá trình tái tạo tế bào máu, đặc biệt là tiểu cầu.
- Làm bền vững thành mạch máu: Các dưỡng chất phù hợp giúp nâng cao tính bền của thành mạch, hạn chế bớt tình trạng thoát huyết tương qua màng tế bào – một biến chứng đặc biệt nguy hiểm trong sốt xuất huyết.
Người bệnh sốt xuất huyết có thể ăn cơm để bổ sung năng lượng nhưng cần chế biến mềm, dễ nuốt (Nguồn: Sưu tầm)
Sốt xuất huyết có ăn cơm được không?
Đối với thắc mắc “Sốt xuất huyết ăn cơm được không?”, câu trả lời từ các chuyên gia dinh dưỡng và bác sĩ truyền nhiễm là: Người bệnh sốt xuất huyết hoàn toàn có thể ăn cơm để bổ sung năng lượng, tuy nhiên cần kiểm soát lượng ăn, chọn thời điểm thích hợp và nên ưu tiên kết hợp các món mềm, lỏng, dễ tiêu hoá.
Cơm là nguồn cung cấp carbohydrate (tinh bột) dồi dào, đóng vai trò là nguồn năng lượng chính cho cơ thể. Việc duy trì ăn cơm giúp người bệnh không bị sụt cân quá nhanh và tránh tình trạng hạ đường huyết nguy hiểm.
Tuy nhiên, do hệ tiêu hóa của người bệnh sốt xuất huyết đang bị suy giảm chức năng, các enzyme tiêu hóa tiết ra ít hơn bình thường, nên cấu trúc hạt cơm thông thường khá thô cứng, có thể gây áp lực lên dạ dày và ruột. Do đó, mặc dù có thể ăn cơm, nhưng người bệnh cần thay đổi cách chế biến và phối hợp thực phẩm để cơ thể hấp thu một cách dễ dàng nhất, tuyệt đối không cố gắng ăn quá nhiều một lúc khi cơ thể đang mệt mỏi và có cảm giác chán ăn.
Những điều cần lưu ý khi nấu cơm cho người bệnh sốt xuất huyết
Để hạt cơm trở thành nguồn dinh dưỡng an toàn, không gây gánh nặng cho hệ tiêu hóa của người bệnh sốt xuất huyết, khi nấu nướng gia đình cần lưu ý các nguyên tắc sau:
- Nấu cơm nát hoặc cơm mềm: Gia đình nên cho nhiều nước hơn so với bình thường khi nấu cơm cho người bệnh. Hạt cơm cần chín kỹ, mềm nát, giúp người bệnh dễ nhai, dễ nuốt và dạ dày không phải co bóp quá mạnh để nghiền nát thức ăn.
- Kết hợp với thức ăn mềm, nhiều nước: Không nên cho người bệnh ăn cơm khô với các món kho đậm vị hay đồ chiên rán. Thay vào đó, hãy cho ăn cơm kèm với các món canh bổ dưỡng (canh khoai tây hầm xương mềm, canh rau mồng tơi, canh bí đỏ thịt bằm) hoặc trộn cơm với nước súp để tăng độ lỏng, giúp hạt cơm trôi xuống dạ dày dễ dàng.
- Tránh các gia vị cay nóng, đậm màu: Khi chế biến thức ăn kèm với cơm, tuyệt đối không dùng các gia vị kích ứng mạnh như ớt, tiêu, mù tạt. Đồng thời, tránh dùng các gia vị làm thay đổi màu sắc phân như nước hàng (nước màu), phẩm màu đen để không gây nhầm lẫn với dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa nếu người bệnh đi ngoài.
- Ăn khi cơm còn ấm: Cơm và thức ăn nên được thưởng thức khi còn ấm vừa phải. Đồ ăn quá lạnh sẽ gây co thắt đường ruột, trong khi đồ ăn quá nóng có thể làm tổn thương niêm mạc khoang miệng và dạ dày, kích thích các mạch máu đang tổn thương giãn nở.
Trường hợp người bệnh sốt xuất huyết không nên ăn cơm
Mặc dù cơm là thực phẩm lành tính, nhưng trong diễn tiến lâm sàng phức tạp của sốt xuất huyết, có những giai đoạn hoặc thể trạng mà người bệnh tuyệt đối không nên ăn cơm để tránh gây nguy hiểm cho tính mạng:
Đang ở giai đoạn sốt cao (3 ngày đầu)
Trong những ngày đầu tiên, virus nhân bản dồn dập khiến người bệnh sốt cao liên tục từ 39 đến 40 độ C. Lúc này, cơ thể tập trung năng lượng để chống chọi với cơn sốt, các cơ quan tiêu hóa gần như bị đình trệ hoạt động, niêm mạc miệng khô, tuyến nước bọt giảm tiết. Việc ăn cơm (kể cả cơm nát) trong giai đoạn này vô cùng khó khăn, hạt cơm thô có thể gây kích ứng cổ họng gây nôn mửa dồn dập, làm người bệnh mệt mỏi thêm và tăng nguy cơ mất nước. Giai đoạn này nên thay thế hoàn toàn cơm bằng các thức ăn dạng lỏng như cháo, súp.
Có dấu hiệu xuất huyết tiêu hoá
Đây là biến chứng cực kỳ nguy cấp của sốt xuất huyết khi lượng tiểu cầu giảm sâu. Nếu người bệnh xuất hiện các triệu chứng như đau bụng dữ dội, nôn ra dịch màu nâu đen, đi ngoài ra phân đen sệt và mùi tanh nồng, điều này chứng tỏ niêm mạc dạ dày hoặc ruột đang bị xuất huyết (chảy máu).
Trong tình huống này, việc ăn cơm có thể làm các hạt tinh bột cọ xát vào các ổ chảy máu, làm tổn thương lan rộng và khiến tình trạng xuất huyết tiêu hóa trở nên trầm trọng, không thể kiểm soát. Người bệnh cần phải nhịn ăn đường miệng hoàn toàn và nhập viện để được nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạng.
Rối loạn tiêu hoá
Khi sốt xuất huyết đi kèm với triệu chứng tiêu chảy cấp (đi ngoài lỏng nhiều lần trong ngày) hoặc chướng bụng phình to do hiện tượng thoát huyết tương tràn dịch màng bụng, hệ vi sinh và nhu động ruột đang bị rối loạn nghiêm trọng. Việc dung nạp cơm nát vào lòng ruột lúc này sẽ làm tăng gánh nặng tiêu hóa, thức ăn không được phân giải kịp thời sẽ lên men sinh khí gây chướng bụng nặng hơn hoặc làm tăng áp lực thẩm thấu khiến tình trạng tiêu chảy thêm trầm trọng.
Thực phẩm tốt cho người bệnh sốt xuất huyết
Để xây dựng một thực đơn dinh dưỡng toàn diện ngoài cơm mềm, người chăm sóc cần chú trọng bổ sung các nhóm thực phẩm thiết yếu sau đây:
Bù nước và điện giải
Đây là nguyên tắc sống còn số một trong điều trị sốt xuất huyết tại nhà. Quá trình sốt và thoát huyết tương làm thể tích tuần hoàn cạn kiệt. Do đó, cần tích cực cho người bệnh uống:
- Dung dịch Oresol: Pha đúng tỷ lệ hướng dẫn trên bao bì, uống từng ngụm nhỏ rải rác trong ngày.
- Nước dừa tươi: Chứa nhiều khoáng chất tự nhiên, giúp bù điện giải rất tốt.
- Nước ép trái cây giàu Vitamin C (Cam, bưởi, chanh, ổi): Giúp làm bền vững thành mạch máu, tăng cường sức đề kháng mạnh mẽ.
Thức ăn dạng lỏng, mềm và dễ nuốt
Trong những ngày cơ thể mệt mỏi, chán ăn, các món ăn dạng lỏng là sự lựa chọn hoàn hảo nhất:
- Cháo, súp: Cháo thịt băm, cháo cá lóc, súp gà ngô ngọt… Các món ăn này vừa cung cấp tinh bột, vừa có protein dễ hấp thu, lại chứa một lượng nước lớn giúp bù dịch tự nhiên cho cơ thể.
- Canh hầm: Các loại canh rau củ nấu chín mềm giúp bổ sung chất xơ hòa tan và các vitamin cần thiết mà không gây đầy bụng.
Chế độ dinh dưỡng cho trẻ em
Đối với đối tượng trẻ nhỏ bị sốt xuất huyết, việc chăm sóc dinh dưỡng cần sự kiên nhẫn:
- Nếu trẻ còn đang bú mẹ: Tăng cường số lần bú trong ngày vì sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng lý tưởng, chứa nhiều kháng thể và giúp trẻ bù nước an toàn nhất.
- Nếu trẻ đã ăn dặm: Cho trẻ ăn các thức ăn lỏng, chia nhỏ khẩu phần ăn thành nhiều bữa (8 – 10 bữa/ngày), mỗi bữa ăn từng chút một. Không ép trẻ ăn quá nhiều một lúc để tránh phản xạ nôn trớ.
Hạn chế thức ăn nhiều dầu mỡ
Cần gạch bỏ hoàn toàn các món ăn chiên rán, xào nấu chứa nhiều mỡ động vật khỏi thực đơn của người bệnh. Chất béo bão hòa rất khó phân giải, cần nhiều thời gian ứ đọng tại dạ dày, sẽ gây ra tình trạng đầy bụng, khó tiêu, buồn nôn, khiến thể trạng người bệnh càng thêm uể oải.
Nước ép trái cây giàu Vitamin C giúp tăng cường sức đề kháng và bền vững thành mạch (Nguồn: Sưu tầm)
Những câu hỏi thường gặp về sốt xuất huyết ăn cơm được không
Sốt xuất huyết ăn gì và kiêng gì để nhanh hồi phục?
- Nên ăn: Cháo, súp, cơm nát, các loại thịt nạc (thịt heo, thịt gà, thịt bò) băm nhỏ hầm kỹ, rau xanh nấu chín mềm, trái cây tươi giàu Vitamin C và các loại thực phẩm giàu sắt (mộc nhĩ, gan, các loại đậu) để hỗ trợ quá trình tạo máu.
- Nên kiêng: Tuyệt đối kiêng các thực phẩm và đồ uống có màu đỏ, đen hoặc nâu (như coca, cà phê, củ dền, dưa hấu, tiết canh) để tránh làm bẩn phân, giúp theo dõi chính xác biến chứng xuất huyết tiêu hóa. Kiêng các đồ ăn cay nóng, đồ nhiều dầu mỡ. Đặc biệt, không được tự ý uống các loại thuốc hạ sốt giảm đau nhóm NSAIDs như Aspirin, Ibuprofen vì chúng gây xuất huyết dạ dày cực kỳ nguy hiểm.
Bị sốt xuất huyết uống sữa được không?
Người bệnh sốt xuất huyết hoàn toàn có thể uống sữa. Sữa là nguồn bổ sung dinh dưỡng lỏng, giàu protein, canxi và các vitamin dồi dào, rất thích hợp cho những lúc người bệnh mệt mỏi, chán ăn không thể nhai nuốt thức ăn đặc.
Tuy nhiên, cần lưu ý chọn các loại sữa tách béo hoặc sữa tiệt trùng thông thường, tránh uống sữa quá đặc, quá nhiều đường. Đối với những người có tiền sử nhạy cảm với lactose, uống sữa có thể gây đầy bụng hoặc tiêu chảy, do đó cần theo dõi phản ứng của cơ thể hoặc chuyển sang các dòng sữa hạt lành tính.
Thực hiện các cách phòng tránh sốt xuất huyết tại gia đình là biện pháp phòng bệnh hiệu quả (Nguồn: Sưu tầm)
Tóm lại, người mắc sốt xuất huyết vẫn có thể ăn cơm nếu cơm được nấu mềm, dễ tiêu hóa và kết hợp với các món ăn thanh đạm, giàu dinh dưỡng. Tùy tình trạng sức khỏe, người bệnh có thể linh hoạt lựa chọn cơm mềm, cháo hoặc súp để đảm bảo cung cấp đủ năng lượng cho cơ thể. Bên cạnh chế độ ăn uống hợp lý, việc bù đủ nước, nghỉ ngơi và tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế là rất quan trọng để hỗ trợ quá trình hồi phục.
Nguồn tham khảo:
Cổng thông tin Thành Phố Hồ Chí Minh:
https://trungtamytebinhtan.medinet.gov.vn/thong-tin-truyen-thong/benh-sot-xuat-huyet-nguoi-benh-nen-an-the-nao-de-nhanh-hoi-phuc-cmobile13592-68942.aspx
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.