Sốt xuất huyết Dengue không chỉ gây sốt cao, đau nhức cơ thể và xuất huyết mà còn có thể ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa. Trong đó, tiêu chảy là một triệu chứng khá thường gặp ở một số người bệnh, làm tăng cảm giác mệt mỏi và có thể góp phần gây mất nước, rối loạn điện giải. Mặc dù không phải là dấu hiệu điển hình nhất của sốt xuất huyết, tình trạng này vẫn cần được theo dõi cẩn thận để phát hiện sớm các bất thường và có biện pháp chăm sóc phù hợp.
Sốt xuất huyết có bị tiêu chảy không?
Đối với câu hỏi này, các chuyên gia y tế và bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm khẳng định: Người bệnh sốt xuất huyết hoàn toàn có thể bị tiêu chảy. Tiêu chảy tuy không phải là triệu chứng cốt lõi để chẩn đoán xác định bệnh sốt xuất huyết (như sốt cao hay sụt giảm tiểu cầu) nhưng lại là biểu hiện tổn thương đường tiêu hóa thường gặp. Triệu chứng này có thể xảy ra ở cả người lớn và trẻ em, đặc biệt xuất hiện nhiều hơn ở đối tượng trẻ nhỏ do hệ tiêu hóa của trẻ còn non nớt và dễ bị kích ứng trước các tác nhân nhiễm trùng hệ thống.
Khi bước vào giai đoạn nguy hiểm của bệnh (từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7), bên cạnh việc sốt giảm nhưng tiểu cầu tụt, hiện tượng tiêu chảy có thể bùng phát rầm rộ, làm nhiễu loạn bệnh cảnh lâm sàng và khiến thể trạng người bệnh suy kiệt một cách nhanh chóng.
Phản ứng viêm toàn thân do virus Dengue kích ứng niêm mạc ruột gây tiêu chảy dữ dội (Nguồn: Sưu tầm)
Nguyên nhân sốt xuất huyết bị tiêu chảy
Hiện tượng đi tiêu lỏng nhiều lần trong ngày khi đang mắc sốt xuất huyết không đơn thuần là một sự trùng hợp, mà nó là kết quả của một chuỗi các rối loạn sinh lý bệnh trong cơ thể:
- Mất nước và rối loạn điện giải: Sốt cao liên tục từ 39 đến 40 độ C trong những ngày đầu làm cơ thể mất một lượng nước lớn qua da và đường hô hấp. Khi cơ thể rơi vào trạng thái thiếu hụt thể tích tuần hoàn, hệ thống thần kinh tự chủ sẽ điều hòa bằng cách thay đổi tính thấm và giảm khả năng tái hấp thu nước ở niêm mạc đại tràng, khiến lượng dịch trong lòng ruột tăng lên, biểu hiện ra ngoài bằng việc đi tiêu lỏng.
- Ảnh hưởng trực tiếp đến hệ tiêu hóa: Virus Dengue khi xâm nhập vào cơ thể sẽ kích hoạt phản ứng viêm hệ thống diện rộng, giải phóng một lượng lớn các cytokine thế hệ mới. Các chất trung gian hóa học này làm tổn thương trực tiếp đến các tế bào biểu mô bao phủ niêm mạc ruột, làm suy giảm chức năng của các enzyme tiêu hóa tại chỗ. Hậu quả là ruột bị kích ứng, tăng co bóp cơ trơn (tăng nhu động ruột) dồn dập, dịch ruột tiết ra nhiều hơn gây nên tình trạng tiêu chảy cấp.
- Nhiễm trùng vi khuẩn thứ phát (Bội nhiễm đường ruột): Khi cơ thể đang dồn toàn bộ hệ miễn dịch để chống lại virus Dengue, sức đề kháng tại chỗ của đường ruột bị suy giảm nghiêm trọng. Đây là điều kiện lý tưởng để các vi khuẩn cơ hội có sẵn trong lòng ruột hoặc từ thức ăn không đảm bảo vệ sinh (như E. coli, Salmonella…) sinh sôi, phát triển mạnh mẽ, gây ra một đợt nhiễm trùng đường ruột thứ phát đi kèm.
- Tác dụng phụ của thuốc điều trị: Việc sử dụng thuốc hạ sốt Paracetamol với liều lượng cao, liên tục trong nhiều ngày, kết hợp với các loại thuốc kháng sinh bổ trợ (nếu có bội nhiễm) hoặc các thực phẩm bổ sung không đúng cách có thể làm đảo lộn hệ vi sinh vật đường ruột (loạn khuẩn ruột), tiêu diệt các lợi khuẩn và kích hoạt hiện tượng đi tiêu lỏng.
Sốt xuất huyết bị tiêu chảy có nguy hiểm không?
Sốt xuất huyết bị tiêu chảy là một tình trạng cực kỳ nguy hiểm nếu không được kiểm soát tốt. Bản thân bệnh sốt xuất huyết đã gây ra hiện tượng thoát huyết tương, làm cạn kiệt thể tích máu trong lòng mạch và gây cô đặc máu. Khi đi kèm với tiêu chảy cấp (đi tiêu lỏng nhiều lần trong ngày), người bệnh lại tiếp tục mất thêm một lượng nước và chất điện giải (Kali, Natri, Clo) vô cùng lớn qua đường tiêu hóa.
Sự cộng hưởng của hai quá trình mất nước này sẽ đẩy nhanh người bệnh vào trạng thái mất nước tế bào nghiêm trọng, thể tích tuần hoàn sụt giảm dồn dập. Đây là tác nhân trực tiếp kích hoạt biến chứng sốc sốt xuất huyết (sốc Dengue), suy thận cấp do thiếu máu nuôi dưỡng, rối loạn nhịp tim do mất cân bằng điện giải và suy đa tạng. Nếu không được đưa vào bệnh viện để bù dịch kịp thời bằng đường tĩnh mạch, tỷ lệ tử vong là rất cao.
Khi nào cần gặp bác sĩ nếu sốt xuất huyết bị tiêu chảy?
Người nhà cần theo dõi sát sao từng lần đi tiêu và thể trạng của bệnh nhân. Phải đưa người bệnh đến ngay các cơ sở y tế hoặc bệnh viện gần nhất nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:
- Tiêu chảy kéo dài: Đi tiêu lỏng liên tục trên 3 – 5 lần trong vòng vài giờ, lượng nước trong phân nhiều và tình trạng này không có xu hướng thuyên giảm sau 24 giờ.
- Phân có máu, phân màu đen: Đây là dấu hiệu báo động đỏ cực kỳ nguy cấp. Phân có máu đỏ tươi hoặc sẫm màu, hoặc phân có màu đen thẫm, sệt loãng và mùi tanh nồng vị bã cà phê chứng tỏ người bệnh đã bị biến chứng xuất huyết tiêu hóa (chảy máu dạ dày, ruột) do tiểu cầu giảm sâu.
- Dấu hiệu mất nước nặng: Người bệnh khát nước dữ dội, môi khô nứt nẻ, da héo nheo (dấu hiệu nếp véo da mất rất chậm), mắt trũng sâu, khóc không ra nước mắt (ở trẻ em), mệt lả, lờ đờ, tiểu rất ít hoặc không có nước tiểu trong vòng 6 giờ.
- Sốt cao, đau bụng, buồn nôn, khó thở: Cơn sốt quay trở lại hoặc sốt cao không hạ kèm theo các cơn đau bụng quặn thắt dữ dội ở vùng hạ sườn phải (vùng gan), nôn mửa dồn dập trên 3 lần/giờ, hụt hơi, khó thở.
- Chảy máu cam: Xuất hiện tình trạng chảy máu cam ồ ạt hoặc chảy máu chân răng khó cầm, cho thấy hệ đông máu đang bị suy sụp nghiêm trọng.
Cách điều trị sốt xuất huyết bị tiêu chảy
Khi người bệnh sốt xuất huyết gặp các biến chứng tiêu hóa như tiêu chảy, quy trình xử lý điều trị tại nhà cần tuân thủ nghiêm ngặt theo các phương diện khoa học sau:
Bù nước và điện giải
Đây là biện pháp sống còn hàng đầu. Ngay khi xuất hiện triệu chứng tiêu chảy, cần cho người bệnh uống dung dịch Oresol để bù lại lượng nước và khoáng chất đã mất.
- Cách dùng: Phải pha Oresol chính xác theo đúng tỷ lệ thể tích nước ghi trên nhãn bao bì (ví dụ: 1 gói pha với đúng 200ml hoặc 1 lít nước đun sôi để nguội). Tuyệt đối không được ước lượng, không pha quá đặc (gây ngộ độc muối, làm tế bào teo lại càng nguy hiểm hơn) hoặc quá loãng.
- Cách uống: Cho người bệnh uống từng ngụm nhỏ liên tục, cách nhau vài phút. Không cho uống một lượng lớn nước cùng một lúc vì sẽ làm dạ dày căng phồng, kích thích phản xạ nôn mửa dữ dội hơn.
Chế độ dinh dưỡng phù hợp
- Thực phẩm nên dùng: Ưu tiên món ăn lỏng, mềm, dễ tiêu hóa để ruột không phải làm việc quá sức như cháo loãng nấu với thịt băm, súp gà, canh hầm mềm. Nên chia nhỏ bữa ăn thành 5 – 6 bữa trong ngày thay vì ăn 3 bữa lớn.
- Thực phẩm cần tránh: Tuyệt đối tránh các đồ ăn nhiều dầu mỡ màng, đồ chiên rán, thức ăn cay nóng. Không uống các loại nước ngọt có ga, nước ép trái cây quá ngọt đậm đặc vì hàm lượng đường cao sẽ làm tăng áp lực thẩm thấu trong lòng ruột, kéo nước vào lòng ruột làm tình trạng tiêu chảy trầm trọng hơn. Kiêng hoàn toàn sữa và các sản phẩm từ sữa nếu cơ thể có biểu hiện bất dung nạp lactose lúc tiêu chảy.
Giữ vệ sinh cơ thể
Sau mỗi lần đi tiêu, cần vệ sinh sạch sẽ vùng hậu môn bằng nước ấm và lau khô bằng khăn mềm, tránh dùng giấy thô ráp chà xát mạnh vì tiểu cầu đang giảm, rất dễ gây chảy máu, rách xước niêm mạc hậu môn. Người chăm sóc và người bệnh phải rửa tay xà phòng sát khuẩn thường xuyên trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh để ngăn ngừa bội nhiễm vi khuẩn.
Nghỉ ngơi đầy đủ
Người bệnh cần được nằm nghỉ ngơi tuyệt đối tại giường trong không gian yên tĩnh, thoáng đãng, tránh gió lùa trực tiếp. Việc nghỉ ngơi giúp giảm tiêu hao năng lượng, ổn định nhịp tim và huyết áp, hỗ trợ hệ tuần hoàn đang bị suy yếu do sốt xuất huyết.
Tăng sức đề kháng
Bổ sung thêm nước dừa tươi, nước cam vắt ít đường để tăng cường Vitamin C, giúp củng cố tính bền vững của thành mạch máu ngoại vi, hỗ trợ cơ thể sản sinh kháng thể tự nhiên để ức chế sự nhân bản của virus Dengue.
Theo dõi triệu chứng và kiểm soát diễn biến bệnh
Thực hiện việc đo thân nhiệt thường xuyên (3 – 4 lần/ngày). Chuẩn bị sẵn nhật ký ghi lại số lần đi tiêu, tính chất phân (lỏng, nhầy, màu sắc phân) để phát hiện sớm các dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa. Đưa người bệnh đi làm xét nghiệm công thức máu hàng ngày theo đúng lịch hẹn của bác sĩ để kiểm soát chỉ số tiểu cầu và Hematocrit.
Bù nước oresol đúng cách, từng ngụm nhỏ là chìa khóa vàng giúp ngăn ngừa sốc do mất nước (Nguồn: Sưu tầm)
Biện pháp phòng tránh các biến chứng nặng của sốt xuất huyết
Để ngăn chặn bệnh sốt xuất huyết tiến triển vào các thể nặng có biến chứng tiêu hóa hay xuất huyết nguy hiểm, người bệnh cần tuân thủ các nguyên tắc dự phòng hệ thống sau:
- Không tự ý sử dụng thuốc bừa bãi: Khi bị sốt cao, chỉ được dùng duy nhất thuốc Paracetamol để hạ sốt (liều 10-15mg/kg, cách 4-6 tiếng). Tuyệt đối không được sử dụng các thuốc hạ sốt, giảm đau nhóm NSAIDs như Aspirin, Ibuprofen, Diclofenac… Các hoạt chất này làm bất hoạt chức năng kết tập của tiểu cầu và gây tổn thương sâu màng nhầy dạ dày, sẽ kích hoạt tình trạng xuất huyết tiêu hóa dữ dội, đi ngoài phân đen, nôn ra máu không thể cầm cự, đe dọa trực tiếp mạng sống.
- Chế độ dinh dưỡng khoa học: Đảm bảo thực phẩm được nấu chín kỹ, ăn chín uống sôi để loại bỏ nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn đường ruột. Không ăn các thực phẩm có màu đen hoặc đỏ sẫm như tiết canh, huyết, quả dâu tây, sô-cô-la để tránh làm nhiễu loạn màu sắc của phân khi cần theo dõi xuất huyết.
- Giữ vệ sinh cá nhân và lau người đúng cách: Người bệnh nên hạn chế việc tắm gội ngâm mình quá lâu, đặc biệt là trong giai đoạn nguy hiểm. Tuyệt đối không tắm nước lạnh sâu vì gây co mạch ngoại vi đột ngột nhưng làm tăng nhiệt độ lõi cơ thể gây sốt cao hơn. Thay vào đó, nên lau cơ thể nhẹ nhàng bằng khăn ấm trong phòng kín gió để giữ cơ thể sạch sẽ và hỗ trợ thải nhiệt an toàn.
- Hạn chế vận động quá sức và làm việc nặng nhọc: Hệ thống mạch máu của bệnh nhân đang vô cùng mỏng manh và dễ vỡ dưới tác động của virus. Việc vận động mạnh, bê vác nặng có thể gây áp lực đột ngột lên thành mạch, dẫn đến nguy cơ rách mạch máu gây xuất huyết nội tạng hoặc tụ máu bầm nghiêm trọng dưới các cơ bắp.
- Lựa chọn trang phục phù hợp: Người bệnh nên mặc bộ quần áo rộng rãi, mát mẻ, làm từ chất liệu vải mềm mại và có khả năng thấm hút mồ hôi tốt để tránh mồ hôi thấm ngược lại cơ thể gây cảm lạnh, đồng thời giảm ma sát lên bề mặt da đang có các nốt xuất huyết.
- Phòng tránh muỗi đốt và diệt lăng quăng: Luôn giữ thói quen ngủ mùng (màn) kể cả ban ngày để tránh bị muỗi vằn đốt làm lây lan mầm bệnh cho những người xung quanh. Dọn dẹp vệ sinh nhà cửa, lật úp các vật dụng đọng nước mưa quanh nhà để triệt tiêu môi trường sinh sản của muỗi.
Những câu hỏi thường gặp về sốt xuất huyết bị tiêu chảy
Sốt xuất huyết bị tiêu chảy có phải biến chứng nặng không?
Bản thân triệu chứng tiêu chảy ở mức độ nhẹ (đi tiêu lỏng 1 – 2 lần/ngày do kích ứng ruột thoáng qua) thì chưa được xếp vào biến chứng nặng. Tuy nhiên, tiêu chảy là tác nhân xúc tác cực nguy hiểm. Nếu tiêu chảy diễn ra dồn dập, kéo dài trên nền bệnh nhân sốt xuất huyết, nó sẽ nhanh chóng biến chuyển thành biến chứng nặng do hiện tượng mất nước cấp tính kết hợp thoát huyết tương, đẩy bệnh nhân vào trạng thái sốc nguy kịch rất nhanh. Do đó, tiêu chảy được xem là một dấu hiệu cảnh báo lâm sàng cần phải theo dõi sát sao y tế.
Sốt xuất huyết bị tiêu chảy thường kéo dài trong bao lâu?
Thông thường, tình trạng tiêu chảy do kích ứng virus hoặc do tác dụng phụ của thuốc hạ sốt sẽ diễn ra song hành cùng giai đoạn nguy hiểm của bệnh và kéo dài trong khoảng từ 2 đến 4 ngày. Khi cơ thể bước sang giai đoạn hồi phục (từ ngày thứ 8 trở đi tính từ khi sốt), hệ miễn dịch tiêu diệt được virus, niêm mạc ruột được tái tạo lại, tình trạng đi tiêu lỏng sẽ tự động thuyên giảm và phân sẽ thành khuôn trở lại bình thường.
Sốt xuất huyết bị tiêu chảy có cần nhập viện không?
Không phải tất cả trường hợp sốt xuất huyết bị tiêu chảy đều phải nhập viện điều trị nội trú. Nếu người bệnh bị tiêu chảy nhẹ, vẫn uống được lượng lớn nước Oresol bù dịch, ăn uống được, tỉnh táo và các xét nghiệm máu hàng ngày cho thấy chỉ số tiểu cầu ở mức an toàn thì có thể tiếp tục theo dõi chặt chẽ tại nhà. Ngược lại, nếu người bệnh tiêu chảy nhiều, có dấu hiệu mất nước (môi khô, tiểu ít), nôn mửa không thể uống được Oresol, hoặc phân có màu bất thường (đen, có máu) thì bắt buộc phải nhập viện ngay lập tức để bác sĩ tiến hành truyền dịch đường tĩnh mạch và can thiệp y khoa khẩn cấp.
Tiêm vắc xin sốt xuất huyết đầy đủ giúp ngăn ngừa nguy cơ chuyển biến thành các thể bệnh nặng (Nguồn: Sưu tầm)
Tóm lại, tiêu chảy ở người mắc sốt xuất huyết là triệu chứng cần được theo dõi cẩn thận vì có thể làm tăng nguy cơ mất nước và khiến tình trạng bệnh trở nên nghiêm trọng hơn. Người bệnh cần chú ý các dấu hiệu cảnh báo, bù dịch đúng cách và đến cơ sở y tế kịp thời khi có biểu hiện bất thường. Đồng thời, chỉ sử dụng thuốc theo hướng dẫn của nhân viên y tế để hạn chế nguy cơ biến chứng.
Nguồn tham khảo
Cổng thông tin Thành Phố Hồ Chí Minh:
https://tytphuong8qgv.medinet.gov.vn/chuyen-muc/khi-mac-sot-xuat-huyet-can-chu-y-theo-doi-nhung-gi-cmobile18456-225317.aspx
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.