Sốt xuất huyết Dengue không chỉ gây sốt cao và xuất huyết mà còn có thể ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa, dẫn đến các triệu chứng như chướng bụng, đầy hơi hoặc căng tức vùng bụng. Đây là biểu hiện khá thường gặp nhưng dễ bị nhầm lẫn với các rối loạn tiêu hóa thông thường. Trong một số trường hợp, chướng bụng có thể liên quan đến tình trạng bệnh diễn tiến nặng và cần được theo dõi cẩn thận.
Nguyên nhân gây sốt xuất huyết bị chướng bụng
Tình trạng chướng bụng, bụng căng phồng và ấm ách khó chịu ở bệnh nhân sốt xuất huyết không đơn thuần là do chế độ ăn uống, mà nó xuất phát từ những cơ chế bệnh sinh nội sinh sâu sắc do virus Dengue gây ra:
Hiện tượng thoát huyết tương gây tràn dịch màng bụng là nguyên nhân chính khiến bụng chướng căng (Nguồn: Sưu tầm)
Rối loạn tiêu hoá
Sự xâm nhập và nhân bản ồ ạt của virus Dengue trong cơ thể kích hoạt một phản ứng viêm hệ thống diện rộng. Phản ứng này làm ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thần kinh thực vật chi phối nhu động ruột, khiến hoạt động co bóp của dạ dày và ruột bị suy giảm hoặc rối loạn. Thức ăn khi nạp vào cơ thể không được co bóp và tiêu hóa đúng tốc độ, dẫn đến tình trạng ứ đọng, lên men trong lòng ruột và sinh ra một lượng khí lớn. Hậu quả là người bệnh luôn cảm thấy bụng dạ chướng căng, đầy hơi, liên tục ợ hơi hoặc có cảm giác buồn nôn.
Ứ dịch trong ổ bụng
Đây là nguyên nhân mang tính đặc thù và nguy hiểm nhất của bệnh sốt xuất huyết. Giai đoạn nguy hiểm của bệnh (thường từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 tính từ khi sốt) là thời điểm độc lực virus làm tổn thương nghiêm trọng các tế bào nội mạc mạch máu, nới rộng khoảng cách giữa các tế bào và làm tăng tính thấm thành mạch.
Hiện tượng này khiến cho một lượng lớn huyết tương (phần dịch trong máu) bị rò rỉ, thoát ra khỏi lòng mạch máu và tràn vào các khoang trống trong cơ thể. Khi huyết tương thoát vào khoang màng bụng, nó tạo nên tình trạng cổ trướng (tụ dịch trong ổ bụng). Lượng dịch tích tụ càng nhiều sẽ càng làm tăng áp lực nội bụng, khiến người bệnh bị chướng bụng dữ dội, bụng phình to, căng cứng và gây chèn ép lên cơ hoành làm cản trở hô hấp.
Tác dụng phụ của thuốc
Khi bị sốt xuất huyết, để kiểm soát tình trạng sốt cao liên tục, người bệnh phải sử dụng các loại thuốc hạ sốt (chủ yếu là Paracetamol) với tần suất dày đặc trong nhiều ngày. Việc nạp một lượng lớn hóa chất vào cơ thể kết hợp với các loại thuốc bổ trợ khác có thể làm thay đổi sự cân bằng của hệ vi sinh vật đường ruột, gây kích ứng lớp niêm mạc ống tiêu hóa và dẫn đến tác dụng phụ là đầy bụng, khó tiêu, chướng hơi.
Ứ máu hoặc tổn thương gan
Virus Dengue có tính hướng mô gan rất mạnh. Khi xâm nhập vào cơ thể, chúng tấn công trực tiếp vào các tế bào nhu mô gan, gây ra tình trạng viêm gan cấp tính do virus với biểu hiện gan sưng to, đau tức vùng hạ sườn phải. Gan bị tổn thương và sưng nề sẽ làm cản trở dòng máu tĩnh mạch trở về tim, gây ra hiện tượng ứ máu tại hệ thống tĩnh mạch cửa thuộc hệ tiêu hóa. Sự tắc nghẽn tuần hoàn cục bộ này làm cho các đoạn ruột bị phù nề, giảm khả năng hấp thu và vận chuyển khí, dẫn đến triệu chứng bụng chướng to và đau quặn.
Khi nào cần đi khám bác sĩ nếu sốt xuất huyết bị chướng bụng?
Sốt xuất huyết bị chướng bụng có thể là một triệu chứng rối loạn chức năng nhẹ, nhưng cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh đang chuyển sang thể nặng (Sốt xuất huyết Dengue có dấu hiệu cảnh báo hoặc Sốt xuất huyết Dengue nặng). Người bệnh và người chăm sóc tuyệt đối không được chủ quan.
Cần đưa bệnh nhân đến ngay cơ sở y tế hoặc phòng cấp cứu gần nhất nếu tình trạng chướng bụng đi kèm với bất kỳ một trong các dấu hiệu báo động đỏ sau đây:
- Bụng chướng căng to tăng dần một cách nhanh chóng kèm theo đau bụng dữ dội, đau tức liên tục không giảm, đặc biệt là đau ở vùng hạ sườn phải (vùng gan).
- Người bệnh nôn mửa dồn dập, nôn liên tục (trên 3 lần trong vòng 1 giờ hoặc trên 4 lần trong vòng 6 giờ), không thể ăn uống được bất cứ thứ gì.
- Xuất hiện các biểu hiện xuất huyết niêm mạc nghiêm trọng: Chảy máu cam ồ ạt, chảy máu chân răng không tự cầm, nôn ra máu tươi hoặc dịch màu nâu đen như bã cà phê, đi ngoài ra phân đen, nhầy tanh.
- Người bệnh xuất hiện cảm giác khó thở, thở nhanh, thở nông, hụt hơi do lượng dịch tràn trong ổ bụng chèn ép cơ hoành hoặc kèm theo tràn dịch màng phổi.
- Có dấu hiệu sụp đổ hệ tuần hoàn do thoát huyết tương quá nhiều: Người bệnh lờ đờ, li bì, ngủ gà hoặc ngược lại thì bứt rứt, vật vã, kích động; tay chân lạnh ngắt, ẩm ướt, da xanh tái; tiểu rất ít hoặc không có nước tiểu trong vòng 6 tiếng liên tục.
Những điều cần lưu ý khi sốt xuất huyết bị chướng bụng
Để đảm bảo an toàn và không làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh lý, quá trình chăm sóc bệnh nhân sốt xuất huyết bị chướng bụng tại nhà cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc sau:
- Theo dõi triệu chứng chặt chẽ: Thường xuyên kiểm tra mức độ căng trướng của bụng bằng cách sờ nhẹ. Ghi nhật ký chi tiết về thời gian khởi phát, các triệu chứng đi kèm (nôn, đau bụng, sốt) để cung cấp thông tin chính xác cho bác sĩ khi cần thiết.
- Chế độ ăn uống và nghỉ ngơi phù hợp: Người bệnh cần được nằm nghỉ ngơi tuyệt đối tại giường phòng thông thoáng, hạn chế đi lại hay vận động mạnh để giảm áp lực lên các mạch máu và cơ quan nội tạng.
- Không tự ý dùng thuốc bừa bãi: Tuyệt đối không tự ý ra nhà thuốc mua các loại thuốc trị đầy hơi, thuốc nhuận tràng, thuốc kích thích tiêu hóa hoặc các bài thuốc Đông y, thuốc nam dạng lá cây về uống khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Đặc biệt, cấm tuyệt đối việc sử dụng các thuốc giảm đau hạ sốt nhóm NSAIDs như Aspirin hay Ibuprofen vì chúng sẽ phá hủy niêm mạc dạ dày, gây xuất huyết tiêu hóa bùng phát trên nền bụng đang bị chướng tổn thương.
- Lưu ý đặc biệt về việc bù dịch: Bù dịch bằng đường uống là cốt lõi trong điều trị sốt xuất huyết. Tuy nhiên, khi bụng đang bị chướng căng và nôn nghén, người bệnh không được uống một lượng nước lớn cùng một lúc vì sẽ gây quá tải cho dạ dày, làm kích ứng nôn mửa nghiêm trọng hơn và tăng nguy cơ tràn dịch. Hãy uống từng ngụm nhỏ, rải rác đều đặn trong ngày.
- Thăm khám tại cơ sở y tế nếu triệu chứng kéo dài: Nếu tình trạng chướng bụng không có dấu hiệu thuyên giảm sau 1 – 2 ngày hoặc xuất hiện vào đúng giai đoạn lui sốt (ngày thứ 3 đến thứ 7), cần phải đến ngay bệnh viện để thực hiện siêu âm ổ bụng, xét nghiệm máu (đo chỉ số Hematocrit và tiểu cầu) nhằm kiểm soát nguy cơ tràn dịch diện rộng.
Biện pháp hỗ trợ giảm chướng bụng tại nhà
Trong trường hợp người bệnh bị chướng bụng ở mức độ nhẹ do rối loạn tiêu hóa thông thường và đã được bác sĩ thăm khám, xác định không có tình trạng tràn dịch nguy hiểm, bạn có thể áp dụng các biện pháp hỗ trợ an toàn sau đây để giúp bệnh nhân cảm thấy dễ chịu hơn:
Nghỉ ngơi và nằm đầu cao
Hãy cho người bệnh nằm nghỉ ngơi trên giường phẳng. Khi bị chướng bụng, áp lực trong dạ dày tăng cao dễ gây trào ngược và khó thở. Bạn nên kê thêm gối để người bệnh nằm ở tư thế đầu và nửa thân trên cao hơn chân (góc khoảng 30 độ). Tư thế này giúp làm giảm áp lực của các cơ quan trong ổ bụng lên cơ hoành, từ đó giúp người bệnh hít thở dễ dàng hơn và giảm bớt cảm giác căng tức ngực bụng.
Uống đủ nước và bổ sung điện giải
Tích cực bù đắp lượng nước bị mất do sốt và rò rỉ huyết tương bằng cách cho người bệnh uống dung dịch oresol. Lưu ý pha oresol chính xác theo đúng tỷ lệ thể tích nước ghi trên bao bì hướng dẫn, không pha quá đặc hay quá loãng. Uống từng ngụm nhỏ, cách nhau vài phút. Ngoài ra, có thể cho người bệnh uống thêm nước dừa tươi, nước ép loại quả giàu vitamin C (cam, bưởi) để vừa bù nước, vừa hỗ trợ làm bền vững thành mạch máu ngoại vi.
Ăn những thực phẩm dễ tiêu, ít dầu mỡ
Chế độ dinh dưỡng lúc này cần được tối giản hóa để giảm tải cho hệ tiêu hóa đang suy yếu:
- Nên ăn: Các món ăn được chế biến dưới dạng lỏng, mềm, chín kỹ như cháo loãng (cháo thịt băm, cháo cá), súp nhẹ, canh khoai tây hầm mềm. Thức ăn nên để nguội hoặc ấm vừa phải trước khi ăn.
- Nên tránh: Tuyệt đối không cho người bệnh ăn các món chứa nhiều dầu mỡ màng, đồ chiên rán khó tiêu, các món ăn cay nóng chứa nhiều ớt, tiêu. Tránh xa các thực phẩm có khả năng sinh khí cao trong đường ruột như các loại đậu, bắp cải, súp lơ, đồ uống có ga, sữa và các sản phẩm từ sữa giàu lactose.
Massage bụng nhẹ nhàng
Đây là một liệu pháp vật lý rất hiệu quả giúp kích thích tăng nhu động ruột, hỗ trợ đẩy lượng khí ứ đọng ra ngoài theo đường tự nhiên. Cách thực hiện: Người chăm sóc xoa ấm hai lòng bàn tay vào nhau, sau đó đặt lòng bàn tay lên bụng người bệnh và tiến hành massage nhẹ nhàng theo chiều kim đồng hồ (bắt đầu từ vùng bụng dưới bên phải, đi lên trên, sang trái rồi đi xuống).
Lưu ý quan trọng: Việc massage phải thực hiện hết sức nhẹ nhàng, vuốt ve nông trên bề mặt da, tuyệt đối không được dùng lực ấn sâu hoặc đè mạnh lên bụng người bệnh vì có thể làm tổn thương gan đang bị sưng to hoặc gây vỡ các mao mạch nội tạng dẫn đến xuất huyết trong bụng. Nếu người bệnh kêu đau khi chạm vào, phải dừng ngay lập tức.
Chia nhỏ bữa ăn trong ngày
Thay vì ép người bệnh ăn 3 bữa chính với lượng thức ăn lớn như ngày thường, hãy chia nhỏ khẩu phần ăn thành 5 đến 6 bữa trong ngày. Mỗi bữa chỉ ăn một lượng nhỏ cháo hoặc súp. Cách ăn này giúp dạ dày không bị quá tải, thức ăn được tiêu hóa cuốn chiếu nhanh chóng, từ đó hạn chế tối đa quá trình sinh khí gây chướng bụng và giúp người bệnh hấp thu chất dinh dưỡng tốt hơn.
Nên chia nhỏ bữa ăn thành các phần cháo loãng, súp mềm giúp hệ tiêu hóa giảm tải áp lực (Nguồn: Sưu tầm)
Những câu hỏi thường gặp về sốt xuất huyết bị chướng bụng
Bị sốt xuất huyết bao lâu thì khỏi?
Một ca bệnh sốt xuất huyết Dengue thông thường có tiến trình lâm sàng kéo dài từ 7 đến 10 ngày kể từ thời điểm người bệnh bắt đầu xuất hiện cơn sốt cao đầu tiên. Bệnh tiến triển qua 3 giai đoạn: giai đoạn sốt (3 ngày đầu), giai đoạn nguy hiểm (ngày thứ 3 đến ngày thứ 7) và giai đoạn hồi phục (từ ngày thứ 8 trở đi). Khi bước vào giai đoạn hồi phục, người bệnh sẽ hết sốt hoàn toàn, lượng tiểu cầu trong máu tăng trở lại, ăn ngon miệng hơn, đi tiểu nhiều và các triệu chứng chướng bụng hay ban xuất huyết sẽ tự động biến mất.
Sốt xuất huyết tràn dịch ổ bụng có nguy hiểm không?
Sốt xuất huyết tràn dịch ổ bụng là một biến chứng cực kỳ nguy hiểm và là dấu hiệu của thể bệnh nặng. Việc huyết tương thoát ra ngoài với số lượng lớn gây tràn dịch màng bụng (và thường kèm theo tràn dịch màng phổi) chứng tỏ thể tích máu trong lòng mạch đang bị cạn kiệt nghiêm trọng.
Nếu không được phát hiện bằng siêu âm và can thiệp truyền dịch chống sốc kịp thời tại bệnh viện, bệnh nhân sẽ bị tụt huyết áp sâu, rơi vào trạng thái sốc Dengue, suy đa tạng (suy gan, suy thận, suy hô hấp cấp) và dẫn đến tử vong nhanh chóng.
Sốt xuất huyết có bị tiêu chảy không?
Bên cạnh chướng bụng, người bệnh sốt xuất huyết hoàn toàn có thể bị tiêu chảy. Hiện tượng tiêu chảy khi bị sốt xuất huyết thường do virus Dengue kích ứng làm viêm niêm mạc ruột, hoặc do sự mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột dưới tác động của phản ứng sốt cao toàn thân.
Tiêu chảy kết hợp với chướng bụng làm tăng tốc độ mất nước và điện giải của cơ thể. Nếu người bệnh đi tiêu lỏng nhiều lần, cần phải tích cực bù dịch bằng Oresol và theo dõi sát màu sắc của phân (để phòng ngừa nguy cơ phân có màu đen – dấu hiệu của xuất huyết tiêu hóa).
Tóm lại, chướng bụng ở người mắc sốt xuất huyết có thể chỉ là biểu hiện rối loạn tiêu hóa thông thường nhưng cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh đang diễn tiến nặng. Vì vậy, người bệnh cần theo dõi sát các triệu chứng bất thường, đặc biệt khi xuất hiện đau bụng nhiều, bụng căng nhanh hoặc các dấu hiệu cảnh báo khác để được thăm khám kịp thời. Bên cạnh đó, chế độ dinh dưỡng hợp lý, bù dịch đúng cách và tuân thủ hướng dẫn y tế sẽ hỗ trợ quá trình hồi phục.
Nguồn tham khảo:
National Library of Medicine:
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3121033/
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.