Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm có diễn tiến phức tạp và đòi hỏi chăm sóc đúng cách để hạn chế biến chứng. Nhiều người có thói quen xông hơi khi bị sốt hoặc cảm cúm nhằm giúp cơ thể dễ chịu hơn, nhưng phương pháp này không phải lúc nào cũng phù hợp với người mắc sốt xuất huyết. Việc xông hơi có thể ảnh hưởng đến tình trạng mất nước và tuần hoàn của cơ thể, làm tăng nguy cơ diễn tiến bất lợi ở một số trường hợp.
Triệu chứng của sốt xuất huyết
Để hiểu rõ lý do vì sao các biện pháp can thiệp thể chất như xông hơi lại tác động tiêu cực đến bệnh, trước hết chúng ta cần nhận diện đúng các triệu chứng lâm sàng đặc trưng của sốt xuất huyết Dengue. Bệnh do virus Dengue gây ra và lây truyền qua muỗi vằn, diễn tiến qua 3 giai đoạn với các biểu hiện rất phức tạp:
- Sốt cao đột ngột: Đây là triệu chứng mở màn kinh điển. Người bệnh bất ngờ sốt cao từ 39 đến 40 độ C, sốt liên tục ngày đêm, dùng các loại thuốc hạ sốt thông thường rất khó đáp ứng.
- Đau nhức cơ thể rã rời: Bệnh nhân đau đầu dữ dội (đặc biệt là vùng trán và nhức sâu hai hốc mắt), đau mỏi các cơ bắp, đau khớp xương như có cảm giác bị “bẻ gãy”.
- Biểu hiện xuất huyết do vỡ mạch và sụt giảm tiểu cầu: Xuất hiện các chấm xuất huyết đỏ li ti dưới da (không biến mất khi căng da); chảy máu cam, chảy máu chân răng; xuất huyết tiêu hóa (nôn ra máu, đi ngoài phân đen); đối với phụ nữ có thể gây rong kinh, băng huyết.
- Hội chứng thoát huyết tương (Giai đoạn nguy hiểm): Rơi vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh. Lúc này bệnh nhân có thể giảm sốt nhưng thành mạch bị tăng tính thấm, khiến huyết tương thoát ra ngoài lòng mạch dẫn đến máu bị cô đặc, tràn dịch màng phổi, màng bụng và dễ tiến triển thành sốc Dengue đe dọa mạng sống.
Xông hơi nóng làm giãn mạch và vã mồ hôi trộm, gây cô đặc máu rất nguy hiểm cho người bệnh sốt xuất huyết (Nguồn: Sưu tầm)
Sốt xuất huyết có xông được không?
Đối với câu hỏi “Sốt xuất huyết có xông được không?”, câu trả lời từ các bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm và khuyến cáo chính thức từ Bộ Y tế là: tuyệt đối không được xông hơi khi bị sốt xuất huyết.
Nhiều người lầm tưởng sốt xuất huyết cũng giống như cảm mạo thông thường, chỉ cần trùm chăn xông một nồi lá sả, bưởi, hương nhu cho ra mồ hôi là sẽ bớt sốt. Đây là một quan niệm sai lầm cực kỳ nguy hiểm. Việc xông hơi hoàn toàn không mang lại bất kỳ lợi ích điều trị nào đối với virus Dengue, ngược lại nó còn đẩy người bệnh vào những tình huống nguy kịch vì 3 lý do cốt lõi sau:
Tăng nguy cơ xuất huyết dưới da
Bản chất của sốt xuất huyết là tình trạng virus làm tổn thương thành mạch máu, khiến mạch máu trở nên mỏng manh, dễ vỡ, kết hợp với việc số lượng tiểu cầu trong máu bị sụt giảm nghiêm trọng.
Khi người bệnh xông hơi, dưới tác động của nhiệt độ cao từ hơi nước và các tinh dầu, các mạch máu ngoại vi dưới da sẽ bị giãn nở tối đa. Thành mạch vốn đã yếu nay lại bị áp lực nhiệt làm giãn ra sẽ rất dễ bị nứt vỡ, dẫn đến hiện tượng xuất huyết dưới da ồ ạt, hình thành các mảng bầm tím lớn. Nguy hiểm hơn, quá trình giãn mạch hệ thống có thể kích hoạt các ổ xuất huyết nội tạng như xuất huyết dạ dày, xuất huyết não không thể kiểm soát.
Gây mất nước
Khi bị sốt xuất huyết, hiện tượng rò rỉ huyết tương qua thành mạch đã và đang làm sụt giảm nghiêm trọng thể tích nước trong lòng mạch máu, khiến máu bị cô đặc. Việc xông hơi nóng sẽ ép cơ thể phải tiết ra một lượng mồ hôi rất lớn để tự làm mát.
Tình trạng vã mồ hôi dồn dập này làm mất đi một lượng nước và chất điện giải thiết yếu của cơ thể một cách nhanh chóng. Hậu quả là máu bị cô đặc nghiêm trọng hơn, thể tích tuần hoàn cạn kiệt, đẩy bệnh nhân tiến thẳng vào trạng thái sốc sốt xuất huyết (tụt huyết áp, mạch nhanh nhỏ, tay chân lạnh ngắt), suy thận cấp do thiếu máu nuôi dưỡng.
Không có tác dụng điều trị
Xông hơi chỉ có tác dụng hỗ trợ làm thông thoáng đường hô hấp tạm thời trong các trường hợp cảm lạnh do thời tiết. Trong khi đó, sốt xuất huyết là bệnh nhiễm trùng toàn thân do virus Dengue chạy trong máu. Hơi nóng từ nồi xông hoàn toàn không thể tiêu diệt được virus trong hệ tuần hoàn. Do đó, xông hơi không những không giúp hết sốt mà còn làm mất đi “thời gian vàng” để người bệnh được tiếp cận các biện pháp y khoa đúng đắn.
Sốt xuất huyết có nên tự điều trị tại nhà không?
Sốt xuất huyết Dengue được chia làm 3 mức độ: Sốt xuất huyết Dengue thông thường, Sốt xuất huyết Dengue có dấu hiệu cảnh báo và Sốt xuất huyết Dengue nặng.
Người bệnh chỉ có thể tự điều trị và chăm sóc tại nhà khi được bác sĩ thăm khám, làm xét nghiệm máu và chỉ định điều trị ngoại trú (thường áp dụng cho mức độ nhẹ ở những ngày đầu). Tuy nhiên, việc điều trị tại nhà phải tuân thủ nghiêm ngặt theo hướng dẫn y khoa, không được tự ý uống thuốc bừa bãi hay áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng.
Đặc biệt, trong suốt thời gian điều trị tại nhà, gia đình phải theo dõi sát sao từng giờ. Nếu người bệnh bước sang ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh và xuất hiện các “dấu hiệu cảnh báo” như: đau bụng vùng gan, nôn ói liên tục, chảy máu cam/chân răng, đi ngoài phân đen, lờ đờ, mệt lả… thì phải lập tức đưa đến bệnh viện cấp cứu ngay, tuyệt đối không được chần chừ.
Người bệnh sốt xuất huyết có tắm được không?
Bên cạnh câu hỏi về xông hơi, vấn đề tắm rửa khi bị sốt xuất huyết cũng nhận được rất nhiều sự quan tâm. Theo các chuyên gia y tế: Người bệnh sốt xuất huyết hoàn toàn có thể tắm không cần kiêng khem tuyệt đối, nhưng phải tắm đúng cách để đảm bảo an toàn.
- Trong những ngày sốt cao (Ngày 1 – ngày 3): Người bệnh thường rất mệt, không nên tắm bồn hay tắm dưới vòi hoa sen quá lâu. Thay vào đó, nên dùng khăn mềm nhúng nước ấm (thấp hơn nhiệt độ cơ thể từ 1 – 2 độ C) để lau người, vệ sinh các vùng nách, bẹn, giúp cơ thể sạch sẽ và hỗ trợ thải nhiệt an toàn.
- Trong giai đoạn nguy hiểm (Ngày 3 – ngày 7): Đây là thời điểm tiểu cầu giảm sâu và mạch máu dễ vỡ nhất. Nếu thể trạng cho phép, người bệnh có thể tắm nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió. Tuyệt đối không được tắm bằng nước lạnh vì nước lạnh gây co mạch ngoại vi đột ngột nhưng lại làm tăng nhiệt độ bên trong lõi cơ thể, dẫn đến sốt cao hơn và tăng nguy cơ vỡ mạch máu gây xuất huyết. Đồng thời, không dùng lực chà xát mạnh lên da bằng bông tắm để tránh làm xuất huyết các mao mạch dưới da.
Những điều cần lưu ý khi bị sốt xuất huyết
Để đảm bảo an toàn tính mạng và giúp cơ thể nhanh chóng phục hồi khi đối mặt với bệnh sốt xuất huyết, người bệnh và người chăm sóc cần đặc biệt lưu ý các nguyên tắc “vàng” sau:
Sử dụng biện pháp hạ sốt an toàn
- Chỉ được phép sử dụng duy nhất hoạt chất Paracetamol (Acetaminophen) đơn chất để hạ sốt và giảm đau. Liều lượng chuẩn là 10 – 15mg/kg cân nặng cho một lần uống, các lần uống phải cách nhau tối thiểu từ 4 đến 6 tiếng. Tổng liều lượng không được vượt quá 60mg/kg trong vòng 24 giờ để tránh tổn thương gan. Chú ý nguy hiểm: Tuyệt đối không được sử dụng các loại thuốc hạ sốt giảm đau như Aspirin, Ibuprofen, Diclofenac… Các hoạt chất này có tác dụng phụ làm bong tróc niêm mạc dạ dày và ức chế kết tập tiểu cầu mạnh mẽ. Nếu dùng cho bệnh nhân sốt xuất huyết, chúng sẽ kích hoạt tình trạng xuất huyết tiêu hóa (chảy máu dạ dày) ồ ạt, nôn ra máu tươi, cực kỳ nguy hiểm và dễ dẫn đến tử vong.
Tránh xông hơi, cạo gió
Như đã phân tích, tuyệt đối không áp dụng xông hơi nóng. Bên cạnh đó, phải bài trừ việc cạo gió, giác hơi. Việc dùng lực của đồng xu, thìa để cạo mạnh lên da sẽ làm vỡ vụn các mao mạch mỏng manh dưới da, gây ra các mảng xuất huyết, tụ máu bầm nghiêm trọng và có thể dẫn đến nhiễm trùng da, hoại tử cơ rất nguy hại trên nền bệnh nhân đang bị suy giảm tiểu cầu.
Không tắm nước nóng
Tránh xa việc ngâm mình trong bồn nước nóng (gây giãn mạch, tăng nguy cơ chảy máu) cũng như không tắm nước đá, nước lạnh sâu (gây co mạch đột ngột, làm tăng thân nhiệt lõi và dễ gây sốc nhiệt). Chỉ sử dụng nước ấm vừa phải để lau người hoặc tắm nhanh.
Theo dõi sát sao tình trạng sức khỏe
Người bệnh cần nằm nghỉ ngơi tuyệt đối tại giường, hạn chế vận động mạnh để tránh rách mạch máu. Cần tăng cường uống thật nhiều nước điện giải Oresol (pha đúng tỷ lệ chuẩn), nước trái cây tươi (nước cam, nước chanh, nước dừa) để bù đắp lượng nước bị rò rỉ ra ngoài lòng mạch. Thực hiện xét nghiệm công thức máu (kiểm tra lượng tiểu cầu và tỷ lệ Hematocrit) hàng ngày theo đúng lịch hẹn của bác sĩ để kiểm soát tốt diễn tiến của bệnh.
Người bệnh sốt xuất huyết cần được bổ sung nhiều nước điện giải Oresol để phòng ngừa cô đặc máu (Nguồn: Sưu tầm)
Những câu hỏi thường gặp về sốt xuất huyết có xông được không
Cạo gió có giúp hết sốt xuất huyết không?
Cạo gió không giúp hết sốt xuất huyết mà còn làm cho tình trạng bệnh trở nên nguy kịch hơn. Sốt xuất huyết là do virus tấn công vào hệ tuần hoàn, cạo gió bằng các vật cứng chỉ làm tổn thương thêm hệ thống mao mạch vốn đã rất suy yếu, gây ra hiện tượng chảy máu lan rộng dưới cơ và da. Nhiều trường hợp bệnh nhân nhập viện trong tình trạng da lưng đen kịt, tụ máu bầm dập và nhiễm trùng huyết nặng nề chỉ vì gia đình tự ý cạo gió tại nhà.
Chữa sốt xuất huyết bằng phương pháp dân gian được không?
Hiện nay, y học thế giới chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho sốt xuất huyết, phác đồ chủ yếu là hỗ trợ triệu chứng và bù dịch. Các phương pháp dân gian truyền miệng như uống nước lá đu đủ, nước ép các loại rễ cây… chưa được bất kỳ công trình nghiên cứu khoa học chính thống nào chứng minh có khả năng tiêu diệt virus Dengue hay làm tăng tiểu cầu một cách an toàn. Việc tự ý áp dụng các phương pháp này có thể gây ngộ độc gan, suy thận hoặc làm chậm trễ thời gian đưa người bệnh đến các cơ sở y tế để được truyền dịch chống sốc kịp thời.
Sốt xuất huyết ra nhiều mồ hôi có sao không?
Sốt xuất huyết ra nhiều mồ hôi có thể xảy ra ở giai đoạn lui sốt (sau ngày thứ 3). Tuy nhiên, hiện tượng này cần được đánh giá hết sức cẩn thận:
- Nếu người bệnh ra nhiều mồ hôi nhưng cơ thể nhẹ nhõm, tỉnh táo, chân tay ấm, uống được nước thì đây là dấu hiệu tốt cho thấy bệnh đang chuyển biến tích cực.
- Ngược lại, nếu người bệnh vã mồ hôi đầm đìa nhưng kèm theo các biểu hiện chân tay lạnh ngắt, ẩm ướt, người lờ đờ, li bì, mạch đập nhanh nhỏ, huyết áp tụt, thì đây không phải là vã mồ hôi thải độc mà là dấu hiệu cảnh báo bệnh nhân đang rơi vào trạng thái sốc sốt xuất huyết do thoát huyết tương nặng. Tình trạng này vô cùng nguy hiểm, cần phải đưa người bệnh đi cấp cứu hồi sức truyền dịch ngay lập tức.
Tiêm vắc xin sốt xuất huyết đầy đủ giúp tạo lá chắn bảo vệ cơ thể trước các biến chứng nguy hiểm (Nguồn: Sưu tầm)
Tóm lại, câu trả lời cho thắc mắc sốt xuất huyết có xông được không là hoàn toàn không được thực hiện. Sốt xuất huyết Dengue là một bệnh lý đặc thù có nguy cơ xuất huyết và cô đặc máu cao, mọi hành vi làm tăng nhiệt độ cơ thể hay gây giãn mạch như xông hơi, cạo gió, tắm nước nóng đều là những tác nhân đẩy người bệnh vào nguy hiểm.
Nguồn tham khảo
Bộ Y tế – Viện Pasteur TP. Hồ Chí Minh:
http://www.pasteurhcm.gov.vn/news/nen-va-khong-nen-lam-gi-khi-bi-sot-xuat-huyet-dengue-354.html
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.