Sốt xuất huyết, cúm mùa và nhiều bệnh sốt siêu vi khác thường có những triệu chứng khởi phát tương đồng như sốt cao, mệt mỏi và đau nhức cơ thể, khiến việc nhận biết bệnh trở nên khó khăn. Trong đó, nhiều người thắc mắc liệu sốt xuất huyết có gây sổ mũi hay không và triệu chứng này có giúp phân biệt với các bệnh lý hô hấp khác hay không.
Sốt xuất huyết là bệnh gì? Triệu chứng điển hình của bệnh sốt xuất huyết
Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, lây truyền chủ yếu qua vết đốt của muỗi vằn cái thuộc chi Aedes (chủ yếu là Aedes aegypti). Bệnh có đặc điểm dịch tễ học phức tạp, có thể bùng phát thành dịch lớn và xảy ra ở cả trẻ em lẫn người lớn.
Một chu kỳ tiến triển của bệnh sốt xuất huyết điển hình thường trải qua 3 giai đoạn lâm sàng rõ rệt với các triệu chứng đặc trưng bao gồm:
- Sốt cao đột ngột: Người bệnh đột ngột lên cơn sốt cao từ 39 đến 40 độ C. Cơn sốt kéo dài liên tục từ 2 đến 7 ngày và rất khó hạ nhiệt dù đã sử dụng các loại thuốc hạ sốt thông thường.
- Đau nhức cơ thể dữ dội: Bệnh nhân đau đầu dữ dội (đặc biệt là vùng trán hoặc nhức sâu phía sau hai hốc mắt), đau mỏi rã rời hệ thống cơ xương khớp, đau lưng khiến cơ thể mệt mỏi lả đi.
- Biểu hiện xuất huyết rõ rệt: Xuất hiện các chấm xuất huyết nhỏ li ti màu đỏ nằm dưới da (không biến mất khi ấn hoặc căng da); chảy máu cam, chảy máu chân răng tự phát; ở phụ nữ có thể gây kinh nguyệt kéo dài hoặc rong kinh bất thường.
- Rối loạn tiêu hóa: Người bệnh chán ăn, buồn nôn, nôn mửa, đau bụng (đặc biệt là đau vùng hạ sườn phải do gan sưng to). Ở thể nặng có thể gây xuất huyết tiêu hóa với biểu hiện nôn ra máu, đi ngoài phân đen.
- Dấu hiệu sụp đổ tuần hoàn (giai đoạn nguy hiểm): Từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh, lượng tiểu cầu sụt giảm mạnh và huyết tương bị thoát mạch. Người bệnh có thể rơi vào trạng thái sốc với biểu hiện tay chân lạnh ẩm, vã mồ hôi, vật vã, lờ đờ, tụt huyết áp.
Sốt xuất huyết thường không gây sổ mũi, triệu chứng này nếu có thì chỉ xuất hiện nhẹ và thoáng qua (Nguồn: Sưu tầm)
Sốt xuất huyết có sổ mũi không?
Đối với thắc mắc này, các chuyên gia y tế và bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm khẳng định: Bệnh sốt xuất huyết thường không gây ra triệu chứng sổ mũi.
Bản chất của sốt xuất huyết Dengue là một bệnh lý nhiễm trùng hệ thống, tác động chủ yếu vào máu, thành mạch và các cơ quan nội tạng chứ không khu trú tấn công vào biểu mô niêm mạc của đường hô hấp trên. Do đó, các triệu chứng viêm đường hô hấp như ho, sổ mũi, ngạt mũi hay đau rát họng rất hiếm khi xuất hiện trong bệnh cảnh của sốt xuất huyết.
Tuy nhiên, trên thực tế lâm sàng, vẫn có một tỷ lệ nhỏ người bệnh sốt xuất huyết có xuất hiện triệu chứng sổ mũi hoặc hắt hơi. Trong trường hợp này, triệu chứng sổ mũi thường có đặc điểm: mức độ biểu hiện rất nhẹ, dịch mũi trong, xuất hiện thoáng qua ở những ngày đầu tiên và không kéo dài dai dẳng, không đi kèm với tình trạng đau rát cổ họng nghiêm trọng hay nghẹt mũi nặng như các bệnh lý viêm đường hô hấp khác.
Vì sao sốt xuất huyết thường không gây sổ mũi?
Để hiểu tại sao sốt xuất huyết lại “nói không” với triệu chứng sổ mũi, chúng ta cần xem xét cơ chế hướng mô của virus. Mỗi loại virus khi xâm nhập vào cơ thể người đều có tính hướng đích vào các tế bào của một cơ quan cụ thể:
- Các chủng virus đường hô hấp (như virus cúm, Rhinovirus, Coronavirus, RSV) có các gai protein đặc hiệu để bám dính và xâm nhập trực tiếp vào các tế bào biểu bì lót trong đường hô hấp (mũi, họng, phế quản). Từ đó, chúng gây ra phản ứng tại chỗ, kích thích niêm mạc mũi tăng tiết dịch nhầy ồ ạt để tống xuất virus ra ngoài, dẫn đến hiện tượng sổ mũi, nghẹt mũi.
- Ngược lại, virus Dengue hoàn toàn không có tính hướng vào biểu mô đường hô hấp. Sau khi qua vết muỗi đốt, virus Dengue di chuyển vào máu và tìm đến tấn công các tế bào nội mạc mạch máu, các tế bào bạch cầu, đại thực bào và hệ liên võng nội mô. Do niêm mạc mũi họng không phải là mục tiêu tấn công trực tiếp của virus Dengue, nên cơ thể sẽ không kích hoạt phản ứng tăng tiết dịch mũi hay viêm long đường hô hấp trên, khiến người bệnh hầu như không bị sổ mũi.
Nguyên nhân gây sốt xuất huyết kèm sổ mũi
Trong một vài trường hợp đặc biệt, nếu người bệnh thực sự mắc sốt xuất huyết nhưng lại đi kèm với tình trạng sổ mũi, ngạt mũi rõ rệt, điều này thường do các nguyên nhân y khoa sau đây lý giải:
Bội nhiễm – Nhiễm đồng thời virus đường hô hấp
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Người bệnh hoàn toàn có thể bị nhiễm đồng thời hai mầm bệnh cùng một lúc (đồng nhiễm), ví dụ như vừa bị virus Dengue tấn công qua vết muỗi đốt, vừa bị lây nhiễm virus cúm hoặc vi khuẩn đường hô hấp thông qua các giọt bắn trong không khí. Khi hệ miễn dịch của cơ thể phải căng ra chống chọi với sốt xuất huyết, sức đề kháng đường hô hấp suy giảm nghiêm trọng, tạo cơ hội cho các tác nhân này phát triển mạnh và gây ra triệu chứng sổ mũi, ho, đau họng đan xen vào bệnh cảnh sốt xuất huyết.
Dị ứng hoặc do yếu tố môi trường
Triệu chứng sổ mũi có thể hoàn toàn độc lập với bệnh sốt xuất huyết. Người bệnh có tiền sinh lý bị viêm mũi dị ứng, dị ứng thời tiết, phấn hoa, bụi bẩn hoặc khi nằm điều hòa nhiệt độ quá thấp trong phòng cách ly điều trị sốt xuất huyết sẽ khiến niêm mạc mũi bị kích ứng, gây ra phản ứng chảy nước mũi trong, hắt hơi liên tục.
Phản ứng viêm toàn thân
Ở giai đoạn đầu của bệnh sốt xuất huyết, khi virus Dengue nhân bản ồ ạt, cơ thể sẽ kích hoạt phản ứng viêm toàn thân hệ thống, giải phóng một loạt các chất trung gian hóa học như histamine, bradykinin vào tuần hoàn. Sự gia tăng nồng độ các chất này trong máu có thể làm giãn các mạch máu ngoại vi trên toàn cơ thể ở mức độ nhẹ, bao gồm cả các mao mạch ở niêm mạc mũi, dẫn đến hiện tượng tăng nhẹ tính thấm và làm xuất hiện tình trạng rỉ dịch mũi trong thoáng qua ở một số cơ địa nhạy cảm.
Phân biệt sốt xuất huyết với các bệnh gây sổ mũi
Vì triệu chứng sốt cao ở những ngày đầu rất giống nhau, việc phân biệt chính xác sốt xuất huyết với bệnh cúm hay sốt siêu vi đường hô hấp là cực kỳ quan trọng để có hướng điều trị thích hợp, tránh các biến chứng đáng tiếc. Bạn có thể phân biệt dựa vào bảng tiêu chí lâm sàng chi tiết dưới đây:
| Tiêu chí phân biệt | Sốt xuất huyết Dengue | Cúm mùa (Cúm A, B, C) | Sốt siêu vi đường hô hấp |
|---|---|---|---|
| Nguyên nhân gây bệnh | Do virus Dengue (gồm 4 chủng huyết thanh DEN-1, 2, 3, 4). | Do các chủng virus cúm (Influenza virus). | Do các loại siêu vi trùng thông thường (Rhinovirus, Adenovirus…). |
| Đường lây truyền | Qua vật chủ trung gian là muỗi vằn đốt, không lây trực tiếp từ người sang người qua giao tiếp. | Lây trực tiếp qua đường hô hấp thông qua các giọt bắn khi ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc bề mặt nhiễm khuẩn. | Lây qua đường hô hấp, giọt bắn hoặc dịch tiết đường mũi họng của người bệnh. |
| Triệu chứng Sốt | Sốt cao đột ngột, liên tục 39 – 40 độ C, kéo dài 2 – 7 ngày, cực kỳ khó hạ sốt bằng Paracetamol. | Sốt cao liên tục nhưng có thể thuyên giảm theo cơn khi dùng thuốc hạ sốt phù hợp. | Sốt cao theo từng cơn, xen kẽ các khoảng cơ thể mát, dễ đáp ứng với thuốc hạ sốt. |
| Triệu chứng Sổ mũi, Ho | Thường không có. Nếu có chỉ xuất hiện rất nhẹ, dịch trong và thoáng qua ở ngày đầu. | Là triệu chứng rầm rộ, sổ mũi đặc, nghẹt mũi nặng kèm theo ho khan hoặc ho có đờm, đau rát họng dữ dội. | Xuất hiện rất sớm và rõ rệt, sổ mũi nhiều, chảy nước mũi liên tục, hắt hơi kèm viêm đỏ họng. |
| Triệu chứng Đau nhức | Đau đầu vùng trán dữ dội, đặc biệt là nhức sâu hai hốc mắt, đau mỏi cơ khớp rã rời toàn thân. | Đau nhức toàn thân, mỏi cơ bắp ở mức độ vừa phải, đau đầu nhẹ hơn sốt xuất huyết. | Đau mỏi người nhẹ, chủ yếu là cảm giác mệt mỏi, uể oải do sốt cao. |
| Biểu hiện Xuất huyết | Rất điển hình: Chấm xuất huyết dưới da, chảy máu cam, chảy máu chân răng, nôn ra máu, tiểu cầu giảm mạnh từ ngày thứ 3. | Không có biểu hiện xuất huyết dưới da hay giảm tiểu cầu. | Không có biểu hiện xuất huyết. Da có thể nổi ban đỏ diện rộng nhưng sẽ mất đi khi ấn vào. |
Cách điều trị sốt xuất huyết kèm sổ mũi
Đối với người bệnh sốt xuất huyết có kèm theo triệu chứng sổ mũi (do đồng nhiễm hoặc kích ứng), quy trình chăm sóc và điều trị cần được thực hiện một cách khoa học, thận trọng để vừa giải quyết triệu chứng khó chịu ở mũi, vừa đảm bảo an toàn tuyệt đối trước căn bệnh sốt xuất huyết nguy hiểm:
Xử lý triệu chứng
- Hạ sốt đúng chỉ định: Chỉ được phép sử dụng hoạt chất Paracetamol để hạ sốt khi thân nhiệt trên 38,5 độ C. Liều dùng chuẩn là 10 – 15mg/kg cân nặng cho một lần uống, các lần uống cách nhau từ 4 đến 6 tiếng. Tuyệt đối không tự ý tăng liều để tránh ngộ độc gan cấp. Cảnh báo tính mạng: Tuyệt đối không được sử dụng các loại thuốc hạ sốt, giảm đau nhóm NSAIDs như Aspirin, Ibuprofen, Diclofenac… để hạ sốt. Các hoạt chất này làm ức chế chức năng tiểu cầu và phá hủy niêm mạc dạ dày, sẽ kích hoạt biến chứng xuất huyết tiêu hóa dữ dội, nôn ra máu không thể cầm, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh.
- Vệ sinh mũi họng an toàn: Để giải quyết tình trạng sổ mũi, ngạt mũi, người bệnh nên sử dụng dung dịch nước muối sinh lý 0,9% dạng nhỏ hoặc xịt để làm sạch, hóa lỏng dịch nhầy trong hốc mũi, sau đó dùng khăn giấy mềm lau nhẹ nhàng. Tuyệt đối không xì mũi quá mạnh vì áp lực lớn có thể làm vỡ các mao mạch mũi đang bị suy yếu do sốt xuất huyết, gây ra tình trạng chảy máu cam dồn dập. Không lạm dụng các loại thuốc co mạch nhỏ mũi chứa xylometazoline khi chưa có ý kiến bác sĩ.
Nên vệ sinh mũi nhẹ nhàng bằng nước muối sinh lý 0,9%, tránh xì mũi mạnh gây chảy máu cam (Nguồn: Sưu tầm)
Tăng sức đề kháng
- Bổ sung nước và điện giải liên tục: Do sốt cao kéo dài làm tăng tốc độ mất nước qua da và việc chảy dịch mũi làm mất nước, người bệnh cần uống nhiều nước để phòng ngừa biến chứng cô đặc máu. Tốt nhất là bổ sung dung dịch điện giải Oresol (pha đúng tỷ lệ thể tích trên hướng dẫn bao bì), uống từng ngụm nhỏ liên tục trong ngày. Ngoài ra, có thể bổ sung thêm nước dừa tươi, nước cam vắt tươi giàu vitamin C để củng cố sức dẻo dai của thành mạch máu.
- Dinh dưỡng nâng đỡ thể trạng: Cho người bệnh ăn các món ăn dạng lỏng, mềm, giàu chất dinh dưỡng và dễ tiêu hóa như cháo thịt băm, súp gà, canh hầm dinh dưỡng. Chia nhỏ khẩu phần thành nhiều bữa ăn nhỏ trong ngày (5 – 6 bữa) để cơ thể dễ hấp thu, giảm cảm giác buồn nôn. Cho người bệnh nằm nghỉ ngơi tuyệt đối tại giường phòng kín gió, nới lỏng quần áo thông thoáng.
Theo dõi các triệu chứng khác
Cần theo dõi sát sao tiến trình bệnh lý ngày đêm, đặc biệt là giai đoạn nguy hiểm từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh. Nếu người bệnh xuất hiện bất kỳ một trong các dấu hiệu cảnh báo trở nặng sau đây, phải lập tức đưa đến phòng cấp cứu của bệnh viện gần nhất:
- Đau bụng dữ dội, đau tăng liên tục đặc biệt là vùng hạ sườn phải.
- Nôn mửa dồn dập, nôn trên 3 lần trong vòng 1 giờ.
- Chảy máu cam ồ ạt, chảy máu chân răng không tự cầm, nôn ra máu tươi hoặc dịch màu bã cà phê, đi ngoài ra phân đen sệt.
- Người bệnh lờ đờ, li bì, ngủ gà hoặc kích thích bứt rứt, vật vã, tay chân lạnh ngắt, ẩm ướt.
- Khó thở, thở nhanh nông, tiểu rất ít hoặc không có nước tiểu trong nhiều giờ.
Những câu hỏi thường gặp về sốt xuất huyết có sổ mũi không
Bị sốt xuất huyết có ho không?
Tương tự như triệu chứng sổ mũi, bệnh sốt xuất huyết điển hình thường không gây ho. Virus Dengue không tấn công vào hệ thống phế quản hay phổi. Nếu người bệnh sốt xuất huyết có triệu chứng ho (ho khan hoặc ho có đờm), điều này chứng tỏ người bệnh đang bị đồng nhiễm thêm một loại virus/vi khuẩn đường hô hấp khác, hoặc do dịch mũi chảy xuống họng gây kích ứng phản xạ ho, hoặc nguy hiểm hơn là biểu hiện của biến chứng tràn dịch màng phổi ở giai đoạn nặng của bệnh.
Sốt xuất huyết chảy máu cam có sao không?
Chảy máu cam là một biểu hiện của tình trạng xuất huyết niêm mạc do sụt giảm tiểu cầu và tổn thương mao mạch dưới tác động của virus Dengue. Nếu chảy máu cam chỉ ở mức độ nhẹ, xuất hiện rải rác một vài giọt và tự cầm sau khi ấn chặt cánh mũi từ 5 – 10 phút thì người bệnh có thể tiếp tục theo dõi sát. Tuy nhiên, nếu chảy máu cam dồn dập, chảy lượng nhiều liên tục từ cả hai bên mũi, không thể tự cầm cự được, đây là dấu hiệu báo động tiểu cầu đã tụt sâu xuống mức nguy hiểm, cần phải đưa người bệnh đến bệnh viện khẩn cấp để truyền tiểu cầu hoặc can thiệp y tế kịp thời.
Sốt xuất huyết bao lâu thì khỏi?
Một đợt bệnh sốt xuất huyết Dengue thông thường có tiến trình kéo dài từ 7 đến 10 ngày tính từ thời điểm khởi phát cơn sốt đầu tiên. Nếu người bệnh vượt qua được giai đoạn nguy hiểm (ngày thứ 3 đến ngày thứ 7) mà không gặp các biến biến chứng nặng về xuất huyết hay sốc, cơ thể sẽ bước vào giai đoạn hồi phục từ ngày thứ 8 trở đi: người bệnh hết sốt hoàn toàn, thèm ăn trở lại, tiểu nhiều hơn, các nốt xuất huyết mờ dần và sức khỏe sẽ bình phục hoàn toàn sau đó.
Sốt xuất huyết có lây không?
Sốt xuất huyết là bệnh có lây truyền, nhưng cơ chế lây truyền của nó không giống các bệnh đường hô hấp. Bệnh hoàn toàn không lây trực tiếp từ người sang người thông qua các hoạt động giao tiếp, nói chuyện, ăn uống chung, ho hay hắt hơi. Sốt xuất huyết chỉ lây truyền duy nhất thông qua vật chủ trung gian là muỗi vằn. Con muỗi vằn sau khi đốt người đang mang virus Dengue trong máu sẽ bị nhiễm virus, mầm bệnh nhân bản trong tuyến nước bọt của muỗi và sau đó muỗi sẽ truyền virus này sang cho người lành khi đốt họ. Do đó, việc nằm mùng tránh muỗi đốt là biện pháp cô lập nguồn lây cốt lõi.
Sốt xuất huyết chỉ lây truyền qua trung gian muỗi vằn, không lây qua giọt bắn đường hô hấp (Nguồn: Sưu tầm)
Tóm lại, sốt xuất huyết thường không gây sổ mũi, trong khi đây lại là triệu chứng phổ biến của cúm mùa và các bệnh sốt siêu vi đường hô hấp. Việc nhận biết đúng đặc điểm triệu chứng giúp người bệnh phân biệt các bệnh lý thường gặp, tránh chủ quan và chủ động thăm khám khi cần thiết. Bên cạnh đó, duy trì các biện pháp phòng chống muỗi, loại bỏ lăng quăng, ngủ màn và tiêm vắc xin theo khuyến cáo là những giải pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc sốt xuất huyết..
Nguồn tham khảo:
Cổng thông tin Thành Phố Hồ Chí Minh:
https://trungtamytequan11.medinet.gov.vn/phong-chong-dich-benh/phan-biet-sot-xuat-huyet-va-cac-dang-sot-khac-cmobile16594-61079.aspx
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.