Sốt xuất huyết dưới da là biểu hiện lâm sàng trực quan và điển hình nhất của bệnh sốt xuất huyết Dengue – căn bệnh truyền nhiễm phổ biến đầy nguy hiểm. Việc nhận diện đúng nguyên nhân, phân biệt chính xác nốt xuất huyết với phát ban thông thường, cùng cách xử trí kịp thời là yếu tố cốt lõi giúp người bệnh tránh tâm lý chủ quan hoặc hoang mang, từ đó an toàn vượt qua giai đoạn nguy hiểm.
Sốt xuất huyết dưới da là gì?
Sốt xuất huyết dưới da là hiện tượng các hồng cầu thoát ra khỏi lòng mạch máu, len lỏi qua các khoảng trống của tế bào nội mạc và tích tụ lại ở các mô dưới da. Khi quan sát bằng mắt thường, hiện tượng này biểu hiện dưới dạng các chấm nhỏ li ti, các nốt hoặc các mảng bầm tím có màu đỏ, hồng, hoặc tím sẫm xuất hiện rải rác trên bề mặt da.
Các vị trí thường dễ xuất hiện nốt xuất huyết nhất bao gồm:
- Mặt trước hai cẳng tay, cẳng chân.
- Vùng da mỏng ở cánh tay, đùi, bụng, lưng.
- Vùng nách hoặc niêm mạc vòm họng.
Sốt xuất huyết có thể gây phát ban và xuất huyết dưới da (Nguồn: Sưu tầm)
Nguyên nhân gây xuất huyết dưới da do sốt xuất huyết
Hiện tượng xuất huyết dưới da khi mắc virus Dengue không xảy ra ngẫu nhiên mà là kết quả của hai cơ chế sinh học cốt lõi liên quan trực tiếp đến hệ tuần hoàn:
- Sự sụt giảm nghiêm trọng số lượng tiểu cầu: Tiểu cầu là những tế bào máu nhỏ bé đóng vai trò cốt lõi trong quá trình đông máu và sửa chữa các tổn thương của thành mạch. Khi virus Dengue xâm nhập, chúng kích hoạt hệ miễn dịch sản sinh ra các kháng thể. Các kháng thể này vô tình tấn công và tiêu diệt chính tiểu cầu của cơ thể, đồng thời virus cũng ức chế tủy xương sản xuất tiểu cầu mới. Khi chỉ số tiểu cầu giảm sâu, máu sẽ mất đi khả năng đông tự nhiên, khiến hồng cầu dễ dàng rò rỉ ra ngoài.
- Tăng tính thấm thành mạch: Độc lực của virus Dengue cùng các chất trung gian hóa học trong phản ứng viêm làm cho khoảng cách giữa các tế bào thành mạch giãn rộng ra. Hiện tượng này khiến thành mạch trở nên mỏng manh, dễ vỡ và tăng tính thấm, tạo điều kiện cho huyết tương cùng hồng cầu thoát ra ngoài lòng mạch, tụ lại tạo thành các vết xuất huyết dưới da.
Dấu hiệu xuất huyết dưới da do sốt là gì?
Để nhận biết chính xác nốt xuất huyết dưới da do virus Dengue và tránh nhầm lẫn với các tình trạng sốt phát ban, dị ứng thông thường, các bạn có thể áp dụng phương pháp “Căng da” cực kỳ đơn giản và chính xác như sau:
Cách thực hiện: Dùng hai ngón tay cái và ngón tay trỏ đặt vào vùng da đang có các chấm đỏ, sau đó từ từ kéo căng da ra hai bên và quan sát thật kỹ chấm đỏ đó dưới ánh sáng rõ ràng.
- Nếu chấm đỏ biến mất (hoặc lặn đi): Sau khi buông tay ra chấm đỏ lại xuất hiện thì đó chỉ là nốt phát ban do sốt siêu vi, sốt phát ban thông thường hoặc dị ứng da. Nguyên nhân là do mạch máu đang bị giãn, khi căng da máu bị đẩy đi nơi khác nên nốt đỏ tạm thời biến mất.
- Nếu chấm đỏ không biến mất: Dù bạn có căng da mạnh đến đâu nốt đỏ vẫn giữ nguyên màu sắc thì đây chính là dấu hiệu của sốt xuất huyết dưới da. Bởi vì lúc này hồng cầu đã thoát ra ngoài nằm cố định ở các mô dưới da, việc căng da không thể làm dịch chuyển các hồng cầu này được.
Để phân biệt sốt xuất huyết, hãy kéo căng da: nốt đỏ không biến mất là xuất huyết. (Nguồn: Sưu tầm)
Thông thường, các tổn thương xuất huyết dưới da sẽ có 3 dạng chính tùy theo mức độ tổn thương mạch máu:
- Chấm xuất huyết (Petechiae): Các đốm đỏ nhỏ li ti như đầu kim, phẳng, không gồ lên mặt da.
- Nốt xuất huyết: Các đốm đỏ có kích thước lớn hơn một chút (khoảng vài milimet).
- Mảng xuất huyết (Ecchymosis): Các vùng bầm tím lớn, đổi màu từ đỏ sang tím, xanh hoặc vàng theo thời gian do máu tụ tụ lại dưới da sau chấn thương hoặc va chạm nhẹ.
Sốt xuất huyết dưới da có nguy hiểm không?
Theo các bác sĩ chuyên khoa, sốt xuất huyết dưới da là một biểu hiện lâm sàng mang tính chất cảnh báo cao. Hiện tượng này thường xuất hiện rõ rệt nhất vào giai đoạn nguy hiểm (từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh), khi cơ thể bắt đầu lui sốt.
Bản thân các nốt xuất huyết dưới da ở mức độ nhẹ (vài chấm li ti ở cẳng tay, cẳng chân) không trực tiếp đe dọa đến tính mạng. Tuy nhiên, nó là hồi chuông cảnh báo cho thấy số lượng tiểu cầu trong cơ thể bạn đang có xu hướng giảm sút và thành mạch đang bị tổn thương. Nếu hiện tượng xuất huyết dưới da xuất hiện ồ ạt kèm theo các mảng bầm tím lớn, bệnh có nguy cơ cao tiến triển sang các thể xuất huyết nguy hiểm hơn như:
- Xuất huyết niêm mạc (chảy máu cam, chảy máu chân răng không cầm được).
- Xuất huyết nội tạng (nôn ra máu, đi cầu phân đen do chảy máu dạ dày, xuất huyết não).
- Sốc giảm thể tích tuần hoàn do thoát huyết tương quá nhiều, có thể dẫn đến suy đa cơ quan và tử vong nếu không cấp cứu kịp thời.
Cách xử trí khi có dấu hiệu sốt xuất huyết dưới da
Khi phát hiện bản thân hoặc người thân có các nốt xuất huyết dưới da, các bạn cần bình tĩnh và tuân thủ các bước xử trí khoa học theo hướng dẫn từ hệ thống y tế:
- Nghỉ ngơi tuyệt đối: Người bệnh cần nằm nghỉ ngơi hoàn toàn tại giường, hạn chế vận động mạnh hay đi lại nhiều để giảm thiểu áp lực lên thành mạch, tránh nguy cơ vỡ mạch máu gây xuất huyết nặng hơn.
- Bù nước và điện giải tích cực: Đây là việc làm sống còn. Hãy tích cực uống nước oresol (pha đúng tỷ lệ), nước dừa tươi, nước cam hoặc cháo loãng, súp để bù đắp lượng dịch thể bị thất thoát ra ngoài lòng mạch. Nên chia nhỏ lượng nước uống từng ngụm một suốt cả ngày.
- Chăm sóc da nhẹ nhàng: Tuyệt đối không cọ xát, gãi mạnh hay thực hiện các biện pháp dân gian như cạo gió, giác hơi lên vùng da bị xuất huyết vì sẽ làm vỡ hàng loạt mạch máu dưới da, gây nhiễm trùng và khiến tình trạng chảy máu trầm trọng hơn.
- Đến cơ sở y tế ngay khi có dấu hiệu chuyển nặng: Đưa người bệnh đến viện cấp cứu ngay lập tức nếu xuất hiện một trong các triệu chứng: đau bụng vùng gan dữ dội, nôn mửa liên tục, lờ đờ, li bì, chân tay lạnh ẩm, hoặc có hiện tượng chảy máu cam, chảy máu chân răng, xuất huyết âm đạo bất thường.
Cách kiểm soát tình trạng sốt xuất huyết dưới da
Để kiểm soát tốt diễn tiến của bệnh và ngăn ngừa muỗi vằn tiếp tục lây lan mầm bệnh trong nhà, các bạn nên phối hợp thực hiện các nhóm giải pháp toàn diện sau:
Kiểm soát muỗi và ổ lăng quăng
Muỗi vằn là véc tơ truyền bệnh duy nhất, vì vậy hãy triệt tiêu nguồn gốc sinh sản của chúng bằng cách:
- Lật úp tất cả các xô, chậu, dụng cụ chứa nước mưa không dùng đến quanh nhà.
- Thả cá nhỏ vào các bể chứa nước lớn để diệt bọ gậy (lăng quăng).
- Thay nước bình hoa hằng tuần, dọn sạch rác thải đọng nước ở các góc vườn, máng xối.
Diệt lăng quăng và muỗi vằn bằng cách dọn sạch nước đọng. (Nguồn: Sưu tầm)
Bổ sung dinh dưỡng cần thiết
Chế độ ăn đóng vai trò rất lớn trong việc phục hồi tiểu cầu và củng cố thành mạch:
- Tăng cường Vitamin C: Các loại quả như cam, bưởi, chanh, ổi giàu vitamin C giúp làm bền vững thành mạch máu, hạn chế tình trạng xuất huyết rò rỉ hồng cầu.
- Thực phẩm giàu Protein và Sắt: Cho người bệnh ăn các món mềm, lỏng, dễ tiêu như súp gà, cháo thịt băm, sữa để cung cấp năng lượng, hỗ trợ cơ thể tái tạo tiểu cầu và hồng cầu mới.
- Tránh thực phẩm màu đậm: Tuyệt đối không ăn uống các thực phẩm có màu đỏ, đen hoặc nâu (như huyết, coca, sô cô la) để không làm ảnh hưởng đến việc theo dõi màu sắc của phân hay chất nôn nếu có xuất huyết tiêu hóa xảy ra.
Phòng ngừa muỗi đốt
Ngăn chặn muỗi đốt để bảo vệ bản thân và không cho muỗi hút máu người bệnh rồi truyền sang cho các thành viên khác trong gia đình:
- Luôn buông màn (mùng) khi ngủ kể cả ban ngày.
- Sử dụng các sản phẩm xịt hoặc kem chống muỗi đốt an toàn bôi lên các vùng da hở.
- Mặc quần áo dài tay, sáng màu khi sinh hoạt ở những góc tối, khuất gió.
Câu hỏi thường gặp
Xuất huyết dưới da do sốt xuất huyết có lây không?
Không. Hiện tượng xuất huyết dưới da hoàn toàn không có khả năng lây truyền trực tiếp từ người này sang người khác thông qua tiếp xúc da, ôm ấp, dùng chung đồ mớ hay qua đường hô hấp. Bệnh chỉ lây gián tiếp khi muỗi vằn đốt người bệnh (ngay cả ở giai đoạn cuối của thời gian ủ bệnh hoặc giai đoạn sốt dưới da) rồi mang virus đi đốt người lành.
Xuất huyết dưới da do sốt có gây ngứa không?
Ở giai đoạn đầu và giai đoạn nguy hiểm thì không. Các nốt xuất huyết dưới da bản chất là các tụ máu li ti nên không gây ngứa hay đau rát. Tuy nhiên, nếu người bệnh bước sang giai đoạn hồi phục (từ ngày thứ 7 trở đi), khi cơ thể bắt đầu tái hấp thu lượng dịch từ các mô vào lòng mạch, trên da sẽ xuất hiện một đợt phát ban mới đi kèm với cảm giác ngứa ngáy rất khó chịu ở lòng bàn tay, lòng bàn chân hoặc toàn thân. Đây là hiện tượng sinh lý hoàn toàn bình thường báo hiệu cơ thể đang phục hồi tốt.
Có để lại sẹo hay biến chứng về da không?
Không. Các vết chấm hoặc mảng xuất huyết dưới da do virus Dengue sẽ tự động nhạt màu dần, chuyển từ đỏ sang thâm nâu rồi biến mất hoàn toàn trong vòng từ 1 đến 2 tuần mà không để lại bất kỳ vết sẹo hay tổn thương cấu trúc da nào. Tuy nhiên, các bạn cần lưu ý không được gãi hay cào xước các nốt này khi bị ngứa ở giai đoạn hồi phục để tránh làm trầy xước da, gây nhiễm trùng thứ phát dẫn đến hình thành sẹo thâm không đáng có.
Hy vọng bài viết chi tiết này đã giúp các bạn hiểu rõ bản chất của hiện tượng sốt xuất huyết dưới da và cách chăm sóc khoa học nhất. Nếu các bạn cần tìm kiếm các sản phẩm kem chống muỗi bảo vệ da, dung dịch xịt xua muỗi cho bé hoặc các sản phẩm bổ sung vitamin C hỗ trợ thành mạch, hãy liên hệ ngay với dược sĩ chuyên môn của Pharmacity để được tư vấn tận tình nhé!
Nguồn tham khảo:
trungtamytequan6
https://trungtamytequan6.medinet.gov.vn/sxh/sot-xuat-huyet-dengue-10-dieu-can-biet-danh-cho-benh-nhan-cmobile16696-239171.aspx
📝Nguồn tài liệu: Chọn lọc từ nhiều nguồn y tế uy tín
🔎Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.