Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính lây lan nhanh ở mọi lứa tuổi. Dù phần lớn bệnh nhân có thể tự hồi phục sau một tuần chăm sóc tại nhà, diễn tiến của bệnh lại cực kỳ phức tạp và khó lường. Thực tế lâm sàng cho thấy một số nhóm đối tượng đặc thù có nguy cơ chuyển nặng rất cao, dễ gặp các biến chứng nguy hiểm tính mạng như sốc giảm thể tích, xuất huyết nội tạng hay suy đa cơ quan.
Tìm hiểu về sốt xuất huyết
Sốt xuất huyết Dengue là bệnh lý do virus Dengue gây ra, thuộc họ Flaviridae với 4 tuýp huyết thanh gồm DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4. Bệnh lây truyền chủ yếu qua vết đốt của muỗi vằn cái thuộc chi Aedes (chủ yếu là loài Aedes aegypti).
Chu kỳ của bệnh thường kéo dài từ 7 đến 10 ngày và tiến triển qua 3 giai đoạn: Giai đoạn sốt, giai đoạn nguy hiểm và giai đoạn hồi phục. Trong đó, giai đoạn nguy hiểm (thường từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh) là thời điểm cơ thể xảy ra hiện tượng tăng tính thấm thành mạch rõ rệt nhất, khiến huyết tương thoát ra ngoài lòng mạch dẫn đến cô đặc máu và giảm tiểu cầu nghiêm trọng. Nếu không được giám sát chặt chẽ, tình trạng này sẽ đẩy người bệnh vào các biến chứng nguy kịch.
Sốt xuất huyết Dengue do virus lây qua muỗi vằn, dễ biến chứng nguy kịch từ ngày thứ 3 đến thứ 7. (Nguồn: Sưu tầm)
Ai dễ trở nặng khi mắc sốt xuất huyết?
Mặc dù bất kỳ ai cũng có thể nhiễm virus Dengue, các chuyên gia y tế và số liệu dịch tễ học đã chỉ ra 5 nhóm đối tượng có tỷ lệ chuyển nặng cao nhất:
Trẻ em dưới 5 tuổi
Trẻ em, đặc biệt là nhóm trẻ dưới 5 tuổi và trẻ nhũ nhi, là đối tượng có nguy cơ tử vong cao khi mắc sốt xuất huyết. Nguyên nhân là do hệ thống miễn dịch của trẻ còn non nớt, chưa hoàn thiện để chống chọi với virus. Bên cạnh đó, thành mạch máu của trẻ rất dễ bị tổn thương, làm tăng tốc độ thoát huyết tương dẫn đến sốc giảm thể tích tuần hoàn diễn ra nhanh hơn người lớn. Thêm vào đó, trẻ nhỏ chưa biết diễn đạt các triệu chứng chủ quan như đau bụng, mệt mỏi hay chóng mặt, khiến việc phát hiện các dấu hiệu cảnh báo thường bị chậm trễ. Những trẻ bị béo phì hoặc thừa cân khi mắc bệnh cũng có tiên lượng nặng hơn và gây khó khăn lớn cho việc điều trị, thiết lập đường truyền dịch tĩnh mạch.
Người lớn tuổi
Người cao tuổi (trên 65 tuổi) khi nhiễm virus Dengue rất dễ bị tổn thương sâu sắc. Quá trình lão hóa tự nhiên khiến các cơ quan trong cơ thể, đặc biệt là hệ tim mạch và hệ miễn dịch, không còn khả năng co giãn, thích ứng tốt trước tình trạng mất dịch hoặc cô đặc máu. Khi huyết tương bị thoát mạch, tim của người lớn tuổi phải làm việc mệt mỏi hơn để duy trì huyết áp, dễ dẫn đến biến chứng suy tim cấp hoặc suy đa tạng.
Phụ nữ mang thai
Sốt xuất huyết ở thai phụ cực kỳ nguy hiểm cho cả mẹ lẫn con. Thay đổi sinh lý trong thai kỳ làm cho hệ miễn dịch của mẹ suy giảm tự nhiên. Nếu mắc bệnh vào những tháng đầu, virus có thể gây sảy thai hoặc dị tật. Nếu nhiễm bệnh vào những tháng cuối, đặc biệt là lúc chuyển dạ, nguy cơ xuất huyết tử cung dữ dội, băng huyết sau sinh là rất lớn do tình trạng giảm tiểu cầu nặng. Bệnh cũng làm tăng nguy cơ sinh non, thai chết lưu hoặc trẻ sinh ra bị sốt xuất huyết bẩm sinh.
Người có bệnh lý nền
Những người đang cùng lúc sống chung với các bệnh mãn tính như:
- Bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD), hen suyễn.
- Đái tháo đường (tiểu đường).
- Tăng huyết áp, suy tim, bệnh mạch vành.
- Bệnh gan, thận mạn tính.
Khi virus Dengue tấn công, nó hoạt động như một chất kích thích làm bùng phát mạnh mẽ các đợt cấp của bệnh lý nền, khiến việc điều trị đan xen trở nên cực kỳ phức tạp và tỷ lệ suy đa cơ quan tăng cao.
Người có hệ miễn dịch suy yếu
Nhóm bệnh nhân đang điều trị ung thư bằng hóa trị/xạ trị, người dùng thuốc Corticoid kéo dài, người mắc bệnh tự miễn (Lupus ban đỏ) hoặc người nhiễm HIV/AIDS có hàng rào phòng ngự cơ thể gần như cạn kiệt. Virus Dengue dễ dàng nhân lên với số lượng khổng lồ mà không gặp phải sự kháng cự đáng kể nào, làm tăng tính nghiêm trọng của bệnh ngay từ những ngày đầu kết thúc thời gian ủ bệnh.
Dấu hiệu nhận biết sốt xuất huyết trở nặng
Giai đoạn nguy hiểm thường bắt đầu khi người bệnh có dấu hiệu giảm sốt. Các bạn cần theo dõi sát sao để phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo (Warning signs) sau đây để đưa người bệnh đến bệnh viện cấp cứu ngay lập tức:
- Đau bụng vùng gan dữ dội: Cảm giác đau tức hoặc đau quặn liên tục ở vùng bụng bên phải (vùng hạ sườn phải), ấn vào thấy đau trội lên do gan bị sưng to dưới tác động của virus.
- Nôn mửa liên tục: Người bệnh nôn ói nhiều lần trong thời gian ngắn (trên 3 lần trong vòng 1 giờ hoặc trên 4 lần trong vòng 6 giờ), không thể ăn uống hay giữ lại dịch trong dạ dày.
- Lờ đờ, li bì hoặc vật vã: Xuất hiện trạng thái rối loạn tri giác nhẹ, người bệnh mệt lả, lờ đờ, gọi hỏi phản ứng chậm hoặc kích thích, vật vã, hốt hoảng (dấu hiệu của tình trạng thiếu máu não và cận sốc).
- Xuất huyết niêm mạc nghiêm trọng: Chảy máu cam ồ ạt, chảy máu chân răng không cầm được, đi tiểu ra máu tươi hoặc nôn ra máu, đi cầu phân đen sẫm (biểu hiện xuất huyết tiêu hóa).
- Lạnh đầu ngón tay, ngón chân: Da lạnh ẩm, tím tái hoặc đổ mồ hôi trộm, mạch đập nhanh nhưng nhỏ, huyết áp kẹp hoặc tụt.
Dấu hiệu trở nặng: đau bụng, nôn nhiều, lờ đờ, xuất huyết và lạnh chi. (Nguồn: Sưu tầm)
Cách phòng tránh nguy cơ bệnh trở nặng
Để giảm thiểu tối đa rủi ro sốt xuất huyết tiến triển thành thể nặng, các bạn cần chủ động thực hiện 3 chiến lược cốt lõi sau:
Phát hiện và điều trị sớm
Ngay khi xuất hiện các triệu chứng sốt cao đột ngột trong mùa dịch, người bệnh cần được làm các xét nghiệm sàng lọc nhanh (như test kháng nguyên NS1) để xác định bệnh lý càng sớm càng tốt. Việc theo dõi công thức máu (tiểu cầu và Hematocrit) hằng ngày từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 dưới sự hướng dẫn của bác sĩ là bắt buộc nhằm đón đầu tình trạng thoát huyết tương, tuyệt đối không tự ý truyền dịch tại nhà khi chưa có chỉ định y khoa.
Chăm sóc sức khỏe hệ miễn dịch
Xây dựng một hệ miễn dịch khỏe mạnh bằng cách duy trì chế độ dinh dưỡng khoa học, giàu vitamin và khoáng chất. Các bạn nên bổ sung nhiều nước trái cây giàu vitamin C (cam, bưởi, ổi) nhằm làm bền vững thành mạch máu, ngăn chặn xu hướng xuất huyết. Khi chăm sóc người bệnh, hãy cho ăn các món lỏng, mềm, dễ tiêu hóa và chia làm nhiều bữa nhỏ trong ngày.
Tiêm phòng sốt xuất huyết
Biện pháp chủ động và mang tính chất bước ngoặt hiện nay chính là tiêm vắc xin sốt xuất huyết thế hệ mới. Vắc xin này giúp cơ thể sinh ra kháng thể bảo vệ vững chắc chống lại cả 4 tuýp virus Dengue, từ đó làm giảm đến hơn 80% tỷ lệ nhập viện và ngăn ngừa hầu hết các biến chứng chuyển nặng nguy hiểm. Hãy đưa các thành viên trong gia đình, đặc biệt là trẻ em và những người có yếu tố nguy cơ, đi tiêm phòng đầy đủ tại các trung tâm tiêm chủng uy tín.
Tiêm vắc xin sốt xuất huyết là giải pháp hàng đầu để chủ động ngăn ngừa nguy cơ chuyển nặng (Nguồn: Sưu tầm)
Tóm lại, câu hỏi “ai dễ trở nặng khi mắc sốt xuất huyết” đã mang đến những cảnh báo dịch tễ rõ ràng cho cộng đồng. Việc nhận diện đúng đối tượng nguy cơ cao và nắm bắt kịp thời các dấu hiệu cảnh báo sớm chính là chìa khóa vàng giúp bảo vệ tính mạng của bản thân và những người xung quanh trước mùa dịch.
Nguồn tham khảo:
tytphuongtangnhonphu
https://tytphuongtangnhonphub.medinet.gov.vn/phong-chong-cac-benh-truyen-nhiem/doi-tuong-nao-mac-sot-xuat-huyet-de-bi-tro-nang-cmobile9447-235464.aspx
National Library of Medicine
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4399402/
📝Nguồn tài liệu: Chọn lọc từ nhiều nguồn y tế uy tín
🔎Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.