Sốt xuất huyết Dengue ngày thứ 4 được ví như “đỉnh bão” vì đây là giai đoạn nguy hiểm nhất, ranh giới giữa bệnh nhẹ và nặng rất mong manh. Đáng chú ý, thời điểm này người bệnh thường bắt đầu hạ sốt, dễ gây tâm lý chủ quan, lầm tưởng là khỏi bệnh dẫn đến hệ lụy nghiêm trọng.
Nguyên nhân gây ra bệnh sốt xuất huyết là gì?
Bệnh sốt xuất huyết do virus Dengue (thuộc họ Flaviridae) gây ra. Virus này có 4 tuýp huyết thanh luân phiên gây dịch bao gồm DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4. Khi một người khỏi bệnh sau khi nhiễm một tuýp virus, họ chỉ có miễn dịch trọn đời với duy nhất tuýp đó nhưng vẫn có nguy cơ mắc lại các tuýp còn lại. Đặc biệt, những lần nhiễm trùng thứ phát sau thường có xu hướng diễn tiến nặng hơn do cơ chế tăng cường miễn dịch phụ thuộc kháng thể.
Véc tơ trung gian duy nhất truyền bệnh từ người sang người là muỗi vằn cái thuộc chi Aedes, phổ biến nhất là loài Aedes aegypti. Loài muỗi này có đặc tính sinh học là thích sống trong nhà, ẩn nấp ở các góc tối và thường đốt người vào ban ngày (đỉnh điểm là sáng sớm và chiều tà). Chúng chọn các ổ nước trong, sạch đọng lại sau cơn mưa hoặc trong các dụng cụ sinh hoạt để đẻ trứng và nhân bản số lượng.
Muỗi Aedes aegypti là một loài muỗi có kích thước nhỏ, sọc đen trắng hoặc nâu đen và bay rất nhanh. (Nguồn: Sưu tầm)
Sốt xuất huyết ngày thứ 4 nằm trong giai đoạn nào?
Diễn tiến tự nhiên của bệnh sốt xuất huyết Dengue được chia làm 3 giai đoạn chính: Giai đoạn sốt (ngày 1 – 3), giai đoạn nguy hiểm (ngày 3 – 7) và giai đoạn hồi phục (từ ngày 7 trở đi). Dựa vào mốc thời gian này, sốt xuất huyết ngày thứ 4 nằm ngay chính giữa Giai đoạn nguy hiểm.
Điểm đáng sợ nhất của ngày thứ 4 chính là hiện tượng “bẫy hạ sốt”. Lúc này, nồng độ virus trong máu bắt đầu giảm, khiến người bệnh có dấu hiệu giảm sốt hoặc hết sốt hoàn toàn. Nhiều gia đình chủ quan cho rằng bệnh sắp khỏi hẳn. Tuy nhiên, y học đã chứng minh đây mới là thời điểm cơ thể xảy ra phản ứng miễn dịch cấp tính mạnh mẽ nhất:
- Tăng tính thấm thành mạch: Khiến huyết tương (phần dịch của máu) thoát ra ngoài lòng mạch máu một cách ồ ạt, dẫn đến hiện tượng cô đặc máu và giảm thể tích tuần hoàn.
- Tiểu cầu sụt giảm nghiêm trọng: Hệ thống đông máu bị rối loạn, khiến nguy cơ xuất huyết tự phát tăng cao.
Triệu chứng của sốt xuất huyết ngày thứ 4
Vào ngày thứ 4, các triệu chứng đau nhức cơ khớp và sốt cao có thể giảm bớt, nhưng thay vào đó là sự xuất hiện của các biểu hiện do tình trạng thoát huyết tương và giảm tiểu cầu gây ra. Các bạn cần theo dõi sát sao để nhận diện các triệu chứng điển hình và các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm (Warning signs) sau:
- Sốt giảm nhưng mệt mỏi tăng lên: Người bệnh không còn sốt cao kịch phát nhưng thể trạng lại suy nhược rõ rệt, lờ đờ, li bì hoặc ngược lại là bứt rứt, vật vã, hốt hoảng do thiếu máu nuôi dưỡng các cơ quan đích.
- Sốt xuất huyết dưới da: Các đốm đỏ nhỏ li ti như đầu kim (chấm xuất huyết) xuất hiện dày đặc hơn ở mặt trước cẳng tay, cẳng chân, đùi hoặc nách. Khi dùng tay căng da, các chấm đỏ này không bị biến mất. Các mảng bầm tím cũng có thể xuất hiện tại các vị trí va chạm nhẹ.
- Đau bụng vùng gan dữ dội: Cảm giác đau tức, căng chướng hoặc đau quặn liên tục ở vùng bụng phía trên bên phải (hạ sườn phải) do gan bị sưng to dưới tác động của virus và phản ứng viêm.
- Nôn ói liên tục: Người bệnh nôn mửa nhiều lần (trên 3 lần/giờ hoặc trên 4 lần trong vòng 6 giờ), không thể ăn uống hay giữ lại bất kỳ chất lỏng nào trong dạ dày.
- Dấu hiệu xuất huyết niêm mạc: Chảy máu cam ồ ạt, chảy máu chân răng tự phát kéo dài, đi tiểu ra máu. Đối với phụ nữ, có thể xảy ra hiện tượng rong kinh hoặc kinh nguyệt đến sớm bất thường.
- Biểu hiện cận sốc: Tay chân lạnh ẩm, đầu ngón tay ngón chân tím tái, vã mồ hội trộm, đi tiểu rất ít (hoặc không tiểu được trong vòng 6 tiếng) do cơ thể bị thiếu hụt thể tích tuần hoàn trầm trọng.
Cách chăm sóc trẻ bị sốt xuất huyết ngày thứ 4
Trẻ em là đối tượng có thành mạch mỏng và cơ chế bù trừ dịch còn non nớt nên rất dễ rơi vào trạng thái sốc vào ngày thứ 4. Khi chăm sóc trẻ bị sốt xuất huyết ngày thứ 4, các bậc phụ huynh cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc khoa học sau:
- Tuyệt đối không tự ý truyền dịch tại nhà: Nhiều gia đình thấy trẻ mệt mỏi vào ngày thứ 4 liền tự ý thuê người về truyền dịch (nước biển, đạm) tại nhà. Đây là hành vi cực kỳ nguy hiểm. Việc tự ý truyền dịch khi chưa có kết quả xét nghiệm mức độ cô đặc máu có thể gây ra tình trạng quá tải dịch, dẫn đến biến chứng phù phổi cấp, suy tim cấp đe dọa trực tiếp đến tính mạng của trẻ.
- Bù nước bằng đường uống đúng kỹ thuật: Cho trẻ uống nước oresol (pha đúng tỷ lệ hướng dẫn), nước dừa tươi, hoặc nước trái cây giàu vitamin C từng ngụm nhỏ, chia làm nhiều lần trong ngày. Nếu trẻ nôn, hãy đợi 10 – 15 phút rồi cho uống lại chậm hơn.
- Dinh dưỡng lỏng và dễ tiêu: Chế biến các món ăn như cháo loãng, súp gà, sữa và chia thành 6 – 8 bữa nhỏ để trẻ dễ hấp thu. Tránh tuyệt đối các thực phẩm có màu đỏ, đen hoặc nâu (như coca, huyết, nước củ dền) vì chúng sẽ làm nhuộm màu phân hoặc chất nôn, gây khó khăn cho việc phát hiện dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa.
- Theo dõi sát sao và xét nghiệm máu: Giai đoạn từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 người bệnh cần được thực hiện xét nghiệm công thức máu (đo chỉ số tiểu cầu PLT và Hematocrit) hằng ngày để bác sĩ đánh giá tốc độ cô đặc máu, từ đó có hướng can thiệp y khoa kịp thời.
- Hạ sốt an toàn nếu có sốt lại: Chỉ sử dụng Paracetamol đơn chất với liều 10 – 15mg/kg/lần, cách 4 – 6 tiếng. Tuyệt đối không dùng Ibuprofen hay Aspirin vì chúng có thể kích hoạt tình trạng xuất huyết dạ dày dữ dội.
Cần bù nước, ăn lỏng, theo dõi sát, xét nghiệm máu và không tự truyền dịch tại nhà. (Nguồn: Sưu tầm)
Biện pháp để phòng ngừa sốt xuất huyết
Để bảo vệ bản thân và gia đình trước sự tấn công của virus Dengue, việc phòng bệnh cần được thực hiện đồng bộ từ gốc:
- Triệt tiêu nơi sinh sản của muỗi: Định kỳ hằng tuần, hãy lật úp tất cả các dụng cụ chứa nước không dùng đến xung quanh nhà (lu vại vỡ, lốp xe cũ, xô chậu). Thả cá nhỏ (cá bảy màu) vào các bể chứa nước lớn để diệt lăng quăng (bọ gậy). Thay nước bình hoa ít nhất 1 lần/tuần.
- Ngăn ngừa muỗi đốt bảo vệ cơ thể: Luôn duy trì thói quen ngủ màn (mùng) kể cả ban ngày. Mặc quần áo dài tay, sáng màu khi dọn dẹp nhà cửa hoặc sinh hoạt ở những góc tối. Sử dụng các loại kem hoặc xịt chống muỗi đốt an toàn bôi lên các vùng da hở để xua đuổi muỗi vằn chủ động.
- Chủ động tiêm vắc xin thế hệ mới: Hiện nay, việc tiêm phòng vắc xin sốt xuất huyết thế hệ mới là giải pháp căn cơ và hiệu quả nhất. Vắc xin giúp cơ thể sinh ra hàng rào miễn dịch chủ động chống lại cả 4 tuýp virus Dengue, từ đó giảm đến hơn 80% nguy cơ phải nhập viện và ngăn ngừa hầu hết các biến chứng chuyển nặng nguy hiểm. Các bạn nên đưa các thành viên trong gia đình đi tiêm ngừa đầy đủ theo lịch hẹn của bác sĩ tiêm chủng.
Triệt tiêu các ổ nước đọng hằng tuần là biện pháp cốt lõi để tháo gỡ sự sinh sôi của muỗi vằn (Nguồn: Sưu tầm)
Tóm lại, mốc thời gian sốt xuất huyết ngày thứ 4 là giai đoạn cực kỳ then chốt, đòi hỏi sự giám sát y tế chặt chẽ và không được phép chủ quan. Việc nhận diện đúng các dấu hiệu cảnh báo sớm và tuân thủ chế độ chăm sóc khoa học sẽ giúp người bệnh an toàn vượt qua giai đoạn thử thách này của bệnh lý.
Nguồn tham khảo:
Trung tâm y tế Thủ Đức
https://trungtamytethuduc.medinet.gov.vn/sot-xuat-huyet/sot-xuat-huyet-dengue-khi-nao-can-xet-nghiem-cmobile17063-105731.aspx
📝Nguồn tài liệu: Chọn lọc từ nhiều nguồn y tế uy tín
🔎Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.