Sốt xuất huyết là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, thường để lại những biến chứng phức tạp khiến người bệnh và gia đình vô cùng lo lắng. Trong số các triệu chứng của bệnh, hiện tượng sốt xuất huyết chảy máu cam là một tín hiệu cảnh báo đỏ mà không ai được phép chủ quan. Việc hiểu rõ cơ chế, mức độ nguy hiểm và cách xử trí đúng đắn không chỉ giúp giảm bớt hoang mang mà còn là yếu tố quyết định đến sự an toàn tính mạng của người bệnh.
Nguyên nhân sốt xuất huyết chảy máu cam
Chảy máu cam (hay còn gọi là chảy máu mũi) trong bối cảnh sốt xuất huyết không phải là hiện tượng ngẫu nhiên. Đây là hậu quả của một chuỗi các rối loạn bệnh lý xảy ra bên trong cơ thể khi virus Dengue tấn công:
Sốt xuất huyết chảy máu cam: Cảnh báo bệnh diễn tiến nặng. (Nguồn: Sưu tầm)
Tổn thương mạch máu do virus Dengue
Virus Dengue có khả năng xâm nhập và tấn công trực tiếp vào các tế bào nội mạc mạch máu. Sự tấn công này làm gia tăng tính thấm của thành mạch, khiến các mạch máu trở nên “yếu” đi, dễ bị tổn thương và rò rỉ. Khi các mao mạch nhỏ ở vùng niêm mạc mũi vốn dĩ rất nhạy cảm bị virus làm suy yếu, chỉ cần một tác động nhỏ hoặc thay đổi áp lực máu, chúng có thể bị vỡ, gây ra hiện tượng chảy máu.
Bị giảm tiểu cầu
Tiểu cầu là những “tế bào vá máu” nhỏ bé, đóng vai trò sống còn trong việc hình thành nút chặn cầm máu. Đặc trưng điển hình của sốt xuất huyết là sự sụt giảm tiểu cầu mạnh mẽ do tủy xương bị ức chế hoặc tiểu cầu bị phá hủy ngoại biên. Khi số lượng tiểu cầu giảm xuống dưới ngưỡng an toàn, khả năng tự cầm máu của cơ thể bị tê liệt hoàn toàn, dẫn đến tình trạng xuất huyết tự phát ở niêm mạc mũi và nướu răng.
Rối loạn đông máu
Virus Dengue không chỉ làm giảm tiểu cầu mà còn gây rối loạn các yếu tố đông máu nội sinh. Sự mất cân bằng giữa quá trình đông máu và chống đông máu khiến cho các ổ xuất huyết li ti không thể cầm lại kịp thời, khiến máu chảy kéo dài hơn bình thường và khó kiểm soát.
Sốt xuất huyết chảy máu cam có sao không?
Câu hỏi “sốt xuất huyết chảy máu cam có sao không?” thường nhận được câu trả lời khẳng định: Đây là dấu hiệu nguy hiểm. Mức độ nguy hiểm sẽ được phân loại dựa trên lâm sàng:
- Mức độ cảnh báo: Nếu máu chảy ít, chỉ một vài giọt và tự cầm sau vài phút, đây là biểu hiện của tình trạng rối loạn đông máu nhẹ. Tuy nhiên, dù là chảy ít, nó cũng cho thấy tiểu cầu đang giảm dần.
- Mức độ cấp cứu: Nếu máu chảy thành dòng, khó cầm, kéo dài trên 10-15 phút, đây là tín hiệu báo động đỏ. Tình trạng này phản ánh lượng tiểu cầu đã tụt xuống mức cực thấp, kèm theo nguy cơ thoát huyết tương dẫn đến sốc xuất huyết. Nếu không được cấp cứu kịp thời, bệnh nhân có thể mất máu trầm trọng, gây suy đa tạng và đe dọa trực tiếp đến tính mạng.
Sốt xuất huyết chảy máu cam là dấu hiệu rất nguy hiểm. (Nguồn: Sưu tầm)
Sốt xuất huyết chảy máu cam trong giai đoạn nào?
Hiện tượng này thường không xảy ra ngay trong những ngày đầu tiên. Theo diễn tiến lâm sàng, nó xuất hiện phổ biến nhất trong giai đoạn nguy hiểm, tức là từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh.
Đây là khoảng thời gian “tráo trở” nhất của virus Dengue. Nhiều người lầm tưởng rằng khi nhiệt độ cơ thể hạ xuống từ 38-39 độ xuống còn 37 độ là bệnh đã khỏi. Nhưng thực tế, đây chính là lúc hiện tượng thoát huyết tương và suy giảm tiểu cầu đạt đỉnh điểm. Chảy máu cam trong giai đoạn này thường đi kèm với các dấu hiệu khác như chảy máu chân răng, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen. Do đó, đừng bao giờ để sự chủ quan làm lu mờ sự cảnh giác trong giai đoạn này.
Phương pháp điều trị sốt xuất huyết chảy máu cam
Khi đối mặt với tình trạng này, sự bình tĩnh và xử trí đúng cách là yếu tố then chốt:
Điều trị tại nhà
- Tư thế đúng: Ngay khi thấy chảy máu, bệnh nhân cần ngồi thẳng, hơi cúi đầu về phía trước. Tuyệt đối không được ngửa đầu ra sau vì máu sẽ chảy ngược vào họng, gây nghẹn, sặc hoặc dẫn máu vào đường tiêu hóa, khiến bác sĩ khó chẩn đoán tình trạng xuất huyết tiêu hóa.
- Kỹ thuật cầm máu: Dùng ngón tay cái và ngón trỏ bóp chặt hai cánh mũi trong ít nhất 10 phút. Hơi thở nên được thực hiện qua miệng.
- Chườm lạnh: Sử dụng túi chườm lạnh đặt lên vùng sống mũi để kích thích các mao mạch co lại, giúp máu cầm nhanh hơn.
- Hạn chế tác động: Không được hỉ mũi mạnh, không nhét bông hay các vật thể lạ vào mũi vì có thể gây tổn thương thêm niêm mạc.
- Bù dịch: Tiếp tục cho người bệnh uống Oresol để bù lại lượng nước đã mất qua việc chảy máu và sốt.
Điều trị tại cơ sở y tế hoặc bệnh viện lớn
Khi tình trạng không tự cầm được, cần đưa bệnh nhân đến bệnh viện ngay lập tức. Tại đây, bác sĩ sẽ thực hiện:
- Xét nghiệm máu khẩn cấp: Kiểm tra chỉ số tiểu cầu (Platelet) và dung tích hồng cầu (Hematocrit).
- Truyền tiểu cầu: Nếu chỉ số tiểu cầu dưới mức an toàn, bệnh nhân bắt buộc phải được truyền tiểu cầu từ người hiến tặng.
- Sử dụng thuốc cầm máu: Các thuốc cầm máu chuyên dụng sẽ được tiêm tĩnh mạch.
- Theo dõi dấu hiệu sinh tồn: Kiểm soát huyết áp và nhịp tim liên tục để ngăn ngừa sốc.
Bị sốt xuất huyết chảy máu cam khi nào cần thăm khám bác sĩ?
Đừng chờ đợi, hãy đưa người bệnh đến bệnh viện ngay khi thấy các dấu hiệu sau:
- Chảy máu không tự cầm: Sau 15 phút sơ cứu tại chỗ mà máu vẫn chảy thành dòng.
- Dấu hiệu sốc: Chân tay lạnh, mạch nhanh nhỏ khó bắt, huyết áp tụt, vã mồ hôi toàn thân.
- Rối loạn tri giác: Người bệnh lơ mơ, khó đánh thức, nói sảng, hoặc mê man.
- Đau bụng dữ dội: Đặc biệt là vùng bụng trên bên phải (vùng gan).
- Nôn trớ liên tục: Nôn mọi thứ sau khi ăn hoặc uống.
- Xuất huyết đa ổ: Chảy máu cam đi kèm với xuất huyết dưới da, chảy máu chân răng, tiểu ra máu hoặc phân có màu đen như nhựa đường.
Cách phòng ngừa chảy máu cam khi bị sốt xuất huyết
Mặc dù không thể can thiệp hoàn toàn vào quá trình bệnh, nhưng việc phòng ngừa biến chứng chảy máu là có thể thực hiện được:
- Tuân thủ dùng thuốc: Chỉ dùng Paracetamol. Tuyệt đối tránh xa các thuốc giảm đau kháng viêm như Ibuprofen, Aspirin vì chúng làm loãng máu và làm tình trạng xuất huyết trở nên trầm trọng hơn.
- Vệ sinh nhẹ nhàng: Luôn giữ cho niêm mạc mũi sạch sẽ bằng cách lau nhẹ, không ngoáy mũi hay chà xát mạnh.
- Môi trường sống: Giữ phòng ốc thông thoáng nhưng không để gió lùa mạnh làm khô niêm mạc mũi. Nếu thời tiết hanh khô, có thể sử dụng máy tạo ẩm trong phòng.
- Dinh dưỡng bền thành mạch: Tăng cường thực phẩm giàu Vitamin C (cam, quýt, ổi) và Vitamin K để tăng độ bền thành mạch.
- Theo dõi tiểu cầu: Trong những ngày cao điểm của bệnh (từ ngày thứ 3 đến thứ 7), cần đi xét nghiệm công thức máu hàng ngày để theo dõi sát sao sự thay đổi của tiểu cầu.
Phòng ngừa chảy máu cam: Dùng thuốc đúng, giữ ẩm, dinh dưỡng (Nguồn: Sưu tầm)
Sốt xuất huyết chảy máu cam là dấu hiệu cảnh báo bệnh chuyển nặng do tiểu cầu giảm và mạch máu tổn thương. Khi gặp tình trạng này, người bệnh cần giữ bình tĩnh, ngồi thẳng, hơi cúi đầu về phía trước và bóp chặt cánh mũi để cầm máu. Tuyệt đối không ngửa đầu ra sau hoặc dùng vật lạ nhét vào mũi. Nếu máu chảy thành dòng, khó cầm hoặc kèm dấu hiệu sốc (lạnh tay chân, lơ mơ, đau bụng), hãy đưa bệnh nhân đến bệnh viện cấp cứu ngay lập tức.
Nguồn tham khảo:
Bộ Y Tế Việt Nam:
https://moh.gov.vn/index.jsp?pageId=5803&aid=139394&cid=8474
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.