Nội soi đại tràng là “tiêu chuẩn vàng” trong việc phát hiện sớm các bệnh lý về đường tiêu hóa dưới, đặc biệt là ung thư đại trực tràng. Tuy nhiên, nhiều người bệnh thường lo lắng liệu nội soi đại tràng nhiều lần có gây hại cho sức khỏe không, hay bao lâu thì nên thực hiện lại một lần? Việc lạm dụng hoặc thực hiện quá dày đặc không chỉ gây lãng phí về tài chính mà còn tiềm ẩn những rủi ro không đáng có.
Nội soi đại tràng làm gì?
Nội soi đại tràng là kỹ thuật sử dụng một ống soi mềm, đường kính nhỏ, có gắn camera và nguồn sáng ở đầu ống để đưa vào qua đường hậu môn. Qua đó, bác sĩ có thể quan sát trực tiếp toàn bộ lớp niêm mạc của đại trực tràng trên màn hình độ phân giải cao.
Mục đích chính của thủ thuật này bao gồm:
- Chẩn đoán bệnh lý: Xác định nguyên nhân gây ra các triệu chứng như đi ngoài ra máu, đau bụng kéo dài, thay đổi thói quen đại tiện hoặc gầy sút cân không rõ nguyên nhân.
- Tầm soát ung thư: Phát hiện sớm các dấu hiệu tiền ung thư như polyp đại trực tràng.
- Can thiệp điều trị: Ngay trong quá trình nội soi, bác sĩ có thể thực hiện cắt polyp (nếu có), lấy mẫu sinh thiết hoặc cầm máu tổn thương mà không cần phải thực hiện phẫu thuật mở.
Nội soi đại tràng nhiều lần có sao không?
Về mặt chuyên môn, nội soi đại tràng là một thủ thuật an toàn. Tuy nhiên, nội soi đại tràng nhiều lần trong một khoảng thời gian quá ngắn (khi không có chỉ định cấp cứu) là điều không nên. Nguyên nhân là do:
- Rủi ro biến chứng: Dù tỷ lệ rất thấp, nhưng mỗi lần nội soi đều tiềm ẩn nguy cơ gây trầy xước niêm mạc, chảy máu hoặc nghiêm trọng nhất là thủng đại trực tràng. Việc thực hiện quá nhiều lần vô tình làm tăng xác suất gặp phải các rủi ro này.
- Tác dụng phụ của thuốc làm sạch đại tràng: Trước khi nội soi, bệnh nhân phải uống thuốc nhuận tràng mạnh để làm sạch ruột. Việc lạm dụng có thể gây rối loạn điện giải, mất nước hoặc ảnh hưởng đến chức năng thận ở một số người nhạy cảm.
- Ảnh hưởng tâm lý và sức khỏe tổng thể: Quá trình chuẩn bị và thực hiện (kể cả nội soi gây mê) đều gây mệt mỏi cho cơ thể. Ngoài ra, việc sử dụng thuốc gây mê nhiều lần cũng cần có sự cân nhắc kỹ lưỡng từ bác sĩ gây mê hồi sức.
Nội soi đại tràng là thủ thuật cần thiết nhưng cần thực hiện theo đúng khoảng cách định kỳ (Nguồn: Sưu tầm)
Tần suất nội soi đại tràng hợp lý cho các nhóm đối tượng
Khoảng cách giữa hai lần nội soi không giống nhau ở tất cả mọi người. Tùy thuộc vào kết quả của lần nội soi trước đó và các yếu tố nguy cơ cá nhân, bác sĩ sẽ đưa ra lộ trình cụ thể:
Nội soi tầm soát ung thư đại tràng định kỳ
Đối với những người khỏe mạnh, không có triệu chứng bất thường và kết quả nội soi lần đầu hoàn toàn bình thường:
- Tần suất: Mỗi 10 năm một lần.
- Độ tuổi bắt đầu: Thường là từ 45 tuổi (theo các hướng dẫn y khoa mới nhất). Nếu kết quả sạch, niêm mạc bình thường, Bạn không cần thiết phải nội soi lại mỗi năm.
Polyp nhưng ít nguy hiểm
Nếu trong lần nội soi trước, bác sĩ tìm thấy 1-2 polyp nhỏ (kích thước dưới 10mm) và kết quả sinh thiết là polyp tăng sản (loại lành tính, ít nguy cơ ung thư hóa):
- Tần suất: Khoảng cách có thể giãn cách từ 5 đến 10 năm.
Polyp khả năng nguy cơ cao
Đối với các trường hợp có polyp tuyến (adenoma), polyp có kích thước lớn (>10mm), đa polyp (trên 3 cái) hoặc polyp có tế bào nghịch sản (loại tiền ung thư):
- Tần suất: Bác sĩ thường chỉ định nội soi lại sau 1 – 3 năm để kiểm tra xem có polyp mới mọc lại hoặc các polyp cũ đã được cắt sạch hay chưa.
Yếu tố di truyền và tiền sử gia đình bị ung thư đại tràng
Nếu Bạn có người thân trực hệ (bố, mẹ, anh chị em ruột) bị ung thư đại trực tràng hoặc polyp tuyến trước tuổi 60:
- Tần suất: Nên nội soi định kỳ mỗi 5 năm một lần.
- Độ tuổi bắt đầu: Thường là từ 40 tuổi, hoặc sớm hơn 10 năm so với tuổi của người thân khi họ được chẩn đoán mắc bệnh.
Hậu phẫu thuật cắt ung thư đại tràng
Sau khi đã phẫu thuật điều trị ung thư, việc theo dõi sát sao là cực kỳ quan trọng để phát hiện sớm tái phát:
- Tần suất: Thường nội soi lại sau 1 năm kể từ ngày phẫu thuật. Nếu kết quả bình thường, lần tiếp theo có thể sau 3 năm và sau đó là 5 năm một lần.
Người mắc bệnh lý viêm loét đại tràng hoặc bệnh Crohn
Đây là nhóm đối tượng có nguy cơ cao bị biến chứng ung thư do tình trạng viêm nhiễm kéo dài:
- Tần suất: Thường được chỉ định nội soi định kỳ mỗi 1 – 2 năm một lần, bắt đầu sau khoảng 8-10 năm kể từ khi mắc bệnh.
Người trên 75 tuổi
Việc tầm soát ở độ tuổi này thường được cân nhắc cá nhân hóa. Nếu các lần nội soi trước đó đều bình thường và sức khỏe hiện tại yếu, bác sĩ có thể khuyên không cần thiết tiếp tục nội soi tầm soát thường quy vì lợi ích mang lại không cao bằng rủi ro do thủ thuật gây ra đối với người cao tuổi.
Bác sĩ sẽ căn cứ vào tình trạng bệnh lý để chỉ định thời gian tái nội soi (Nguồn: Sưu tầm)
Khi nào cần nội soi đại tràng?
Dù Bạn chưa đến kỳ hạn nội soi định kỳ, nhưng nếu xuất hiện các “dấu hiệu báo động” sau đây, Bạn cần đi khám và có thể phải nội soi ngay lập tức:
- Đại tiện ra máu: Máu có thể đỏ tươi hoặc phân có màu đen sẫm như bã cà phê.
- Thay đổi thói quen đi ngoài: Tiêu chảy hoặc táo bón kéo dài trên 4 tuần, hoặc cảm giác đi ngoài không hết phân.
- Đau bụng: Đau âm ỉ hoặc quặn thắt vùng bụng dưới không rõ nguyên nhân.
- Khuôn phân thay đổi: Phân trở nên nhỏ, dẹt bất thường (dấu hiệu cảnh báo có khối u gây hẹp lòng đại tràng).
- Thiếu máu không rõ nguyên nhân: Thường do tình trạng chảy máu rỉ rả từ tổn thương trong đại tràng gây ra.
- Sờ thấy khối u: Có cảm giác khối cứng bất thường khi ấn vào vùng bụng.
Lợi ích của việc tuân thủ khoảng cách hợp lý
Tuân thủ đúng lịch hẹn và khoảng cách nội soi theo chỉ định của bác sĩ mang lại nhiều lợi ích thiết thực:
- Đảm bảo an toàn: Giảm thiểu tối đa các rủi ro không đáng có lên thành đại tràng và sức khỏe tổng thể.
- Hiệu quả tầm soát: Các polyp đại tràng thường mất từ 5-10 năm để chuyển hóa thành ung thư. Do đó, khoảng cách 3-5-10 năm (tùy đối tượng) là đủ để phát hiện và can thiệp kịp thời.
- Tiết kiệm chi phí: Tránh việc thực hiện các xét nghiệm trùng lặp, tốn kém khi không thực sự cần thiết.
- Tâm lý thoải mái: Người bệnh không bị ám ảnh bởi việc chuẩn bị ruột và thực hiện thủ thuật xâm lấn quá thường xuyên.
Thực hiện nội soi đúng lịch giúp bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa toàn diện (Nguồn: Sưu tầm)
Lời khuyên từ chuyên gia
Để quá trình nội soi diễn ra thuận lợi và không phải thực hiện lại nhiều lần do chuẩn bị kém, Bạn nên:
- Thông báo tiền sử bệnh: Nói rõ với bác sĩ về các loại thuốc đang dùng (đặc biệt là thuốc chống đông máu) và các bệnh nền (tim mạch, tiểu đường).
- Tuân thủ chế độ ăn: Trước ngày nội soi 1-2 ngày, nên ăn thức ăn nhẹ, ít chất xơ (tránh rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt).
- Làm sạch ruột đúng cách: Uống thuốc nhuận tràng theo đúng hướng dẫn để bác sĩ có thể quan sát rõ nhất niêm mạc, tránh bỏ sót tổn thương.
Nội soi đại tràng nhiều lần là không tốt nếu không có chỉ định y khoa cụ thể. Khoảng cách lý tưởng thường dao động từ 3 đến 10 năm tùy vào yếu tố nguy cơ. Bạn hãy trao đổi kỹ với bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa để có một lộ trình chăm sóc sức khỏe đại tràng khoa học và an toàn nhất.