Nitrazepam: Thuốc an thần điều trị rối loạn giấc ngủ

Nitrazepam là một loại thuốc ngủ thuộc nhóm benzodiazepine, được chỉ định để điều trị ngắn hạn tình trạng mất ngủ nghiêm trọng. Thuốc này bắt đầu phát huy tác dụng trong khoảng 30-60 phút và giúp khởi tạo giấc ngủ, duy trì trạng thái này trong khoảng 6-8 giờ. Tuy nhiên, cần thận trọng khi sử dụng do nguy cơ gây phụ thuộc và tương tác với các thuốc khác.

Tổng quan về Nitrazepam

Tên thuốc gốc (Hoạt chất)

• Nitrazepam

Loại thuốc

• Thuốc ngủ và thuốc an thần, dẫn xuất Benzodiazepine.

Dạng thuốc và hàm lượng

• Viên nén 5mg.

Chỉ định Nitrazepam

• Thuốc được chỉ định để điều trị ngắn hạn tình trạng mất ngủ khi triệu chứng trở nên nghiêm trọng, gây suy giảm chức năng đáng kể hoặc khiến người bệnh phải chịu đựng sự khó chịu không thể dung thứ, đặc biệt khi tác dụng an thần vào ban ngày là có thể chấp nhận được.

Dược lực học

• Nitrazepam là một loại hợp chất thuộc nhóm benzodiazepine, nổi bật với khả năng gây an thần.
• Thuốc bắt đầu phát huy tác dụng trong khoảng 30 đến 60 phút, giúp khởi tạo giấc ngủ và duy trì trạng thái này trong khoảng thời gian từ 6 đến 8 giờ.

Dược động học

Hấp thu

• Sau khi uống, nitrazepam được hấp thu tốt từ đường tiêu hóa. Nồng độ đỉnh trong máu thường đạt được trong vòng 2 giờ.
• Nồng độ nitrazepam trong dịch não tủy (CSF) chiếm khoảng 8% nồng độ huyết tương sau 2 giờ dùng thuốc, và tăng lên khoảng 16% sau 36 giờ.

Phân bố

• Thể tích phân bố ở người trẻ tuổi là 2l/kg.
• Đối với bệnh nhân cao tuổi, thể tích phân bố có xu hướng lớn hơn.

Chuyển hóa

• Nitrazepam được chuyển hóa sinh học thành nhiều chất chuyển hóa khác nhau. Tuy nhiên, không có chất chuyển hóa nào trong số này có hoạt tính lâm sàng đáng kể.

Thải trừ

• Trong 48 giờ đầu, khoảng 5% các chất chuyển hóa được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng không đổi. Ngoài ra, mỗi chất chuyển hóa 7-amino- và 7-acetylamino cũng được đào thải với lượng nhỏ hơn 10%.

Thời gian bán thải

• Thời gian bán thải trung bình của nitrazepam là 24 giờ. Ở bệnh nhân cao tuổi, thời gian bán thải trung bình này tăng lên đến 40 giờ.

Tương tác thuốc Nitrazepam

Tương tác thuốc

• Nguy cơ gia tăng tác dụng ức chế hệ thần kinh trung ương có thể xảy ra khi benzodiazepin được dùng chung với các thuốc có tác động tương tự, bao gồm thuốc an thần kinh, thuốc chống trầm cảm, thuốc ngủ, thuốc giảm đau, thuốc gây mê, thuốc chống động kinh, thuốc kháng histamine có tác dụng an thần, lofexidine và nabilone.
• Khi sử dụng các thuốc giảm đau gây nghiện, có thể xảy ra tình trạng tăng hưng phấn, dẫn đến khả năng phụ thuộc về mặt tâm lý. Cần đặc biệt giám sát chặt chẽ ở bệnh nhân cao tuổi.
• Dùng đồng thời các thuốc an thần như benzodiazepin hoặc các hoạt chất tương tự như nitrazepam với opioid làm tăng đáng kể nguy cơ an thần, ức chế hô hấp, hôn mê và tử vong, do tác dụng hiệp đồng trong việc ức chế thần kinh trung ương. Do đó, cần giới hạn cả liều lượng và thời gian sử dụng kết hợp.
• Khi nitrazepam được dùng kèm với thuốc chống động kinh, các tác dụng phụ và độc tính có thể trở nên rõ rệt hơn, đặc biệt là với hydantoin hoặc barbiturat, hoặc khi kết hợp cả hai loại này. Điều này yêu cầu sự điều chỉnh liều lượng cẩn trọng hơn trong giai đoạn khởi đầu điều trị.
• Các chất ức chế enzym gan đã biết, đặc biệt là enzym cytochrom P450, đã được chứng minh là làm giảm độ thanh thải của các benzodiazepin, từ đó có thể làm tăng cường tác dụng của chúng. Ngược lại, các chất gây cảm ứng enzym gan đã biết, ví dụ như rifampicin, có thể làm tăng độ thanh thải của các benzodiazepin.
• Khuyến cáo tránh sử dụng đồng thời nitrazepam với rượu. Rượu có thể làm tăng cường tác dụng an thần của thuốc, gây ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng lái xe hoặc vận hành máy móc.
• Moxonidine làm tăng cường tác dụng an thần.
• Baclofen và tizanidine cũng làm tăng cường tác dụng an thần.

Chống chỉ định thuốc Nitrazepam

Chống chỉ định

• Thuốc chống chỉ định cho bệnh nhân quá mẫn cảm với nitrazepam, các benzodiazepin khác hoặc bất kỳ tá dược nào có trong sản phẩm.
• Các phản ứng quá mẫn với benzodiazepin, bao gồm phát ban, phù mạch và tăng huyết áp, đã được ghi nhận trong một số trường hợp hiếm gặp ở những bệnh nhân nhạy cảm.
• Việc sử dụng thuốc này cũng được chống chỉ định ở những bệnh nhân mắc phải các tình trạng sau:
• Suy phổi cấp tính.
• Suy hô hấp.
• Trạng thái sợ hãi hoặc ám ảnh.
• Rối loạn tâm thần mạn tính.
• Bệnh nhược cơ.
• Hội chứng ngưng thở khi ngủ.
• Suy gan nặng.
• Sử dụng cho trẻ em.
• Rối loạn chuyển hóa porphyrin cấp tính.

Liều lượng & cách dùng Nitrazepam

Người lớn

• Liều khởi đầu được khuyến nghị là 5mg uống trước khi đi ngủ. Nếu cần thiết, liều này có thể được điều chỉnh tăng lên đến 10mg.

Đối tượng khác

Bệnh nhân cao tuổi hoặc suy nhược:

• Người cao tuổi hoặc bệnh nhân có chức năng gan và/hoặc thận bị suy giảm đặc biệt nhạy cảm với các tác dụng phụ của nitrazepam. Liều dùng cho nhóm đối tượng này không được vượt quá một nửa so với liều lượng thông thường được khuyến nghị.
• Trong trường hợp bệnh nhân có những thay đổi về não, liều nitrazepam không được vượt quá 5mg.

Tác dụng phụ của Nitrazepam

Tác dụng phụ

Thường gặp

• Chóng mặt
• Mất điều hòa vận động
• Buồn ngủ

Ít gặp

• Các rối loạn giấc ngủ, bao gồm cả tình trạng mất ngủ

Hiếm gặp

• Rối loạn chức năng máu
• Phản ứng quá mẫn (như sốc phản vệ và phù mạch)
• Chuột rút cơ bắp
• Rối loạn thị giác
• Huyết áp thấp
• Suy hô hấp
• Buồn nôn, rối loạn tiêu hóa
• Vàng da
• Phát ban và các phản ứng dị ứng trên da khác

Lưu ý khi dùng Nitrazepam

Lưu ý chung

• Bệnh nhân mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hoặc các bệnh mạn tính về gan hoặc thận, có thể cần điều chỉnh liều lượng thấp hơn.
• Chống chỉ định dùng thuốc nhóm benzodiazepine cho người bệnh suy gan nghiêm trọng.
• Không nên dùng viên nén nitrazepam đơn độc để chữa trị trầm cảm hoặc tình trạng lo âu đi kèm trầm cảm, do nguy cơ gia tăng hành vi tự sát ở nhóm bệnh nhân này.
• Cần hết sức thận trọng khi kê đơn benzodiazepine cho bệnh nhân có tiền sử lạm dụng chất gây nghiện hoặc rượu.
• Không khuyến nghị dùng benzodiazepine làm liệu pháp chính cho các rối loạn tâm thần.
• Việc kết hợp nitrazepam với opioid có thể gây ra các tác dụng phụ nghiêm trọng như an thần sâu, suy hô hấp, hôn mê, và thậm chí tử vong.
• Vì những rủi ro này, việc kê đơn đồng thời các thuốc an thần (ví dụ benzodiazepine hoặc các thuốc liên quan như nitrazepam) cùng với opioid chỉ nên xem xét khi không có phương pháp điều trị thay thế nào khả thi.
• Trong trường hợp buộc phải sử dụng nitrazepam cùng opioid, cần dùng liều thấp nhất có hiệu lực và rút ngắn thời gian điều trị tối đa.
• Bệnh nhân phải được theo dõi sát sao để phát hiện sớm các dấu hiệu và triệu chứng của suy hô hấp và tình trạng an thần quá mức.
• Cần hướng dẫn bệnh nhân và người chăm sóc (nếu có) nhận biết các triệu chứng này.
• Việc dùng benzodiazepine có thể gây ra sự phụ thuộc về mặt thể chất và tâm lý.
• Nguy cơ phát triển sự phụ thuộc thuốc tăng lên khi dùng liều cao và kéo dài.
• Tình trạng này đặc biệt phổ biến ở người có tiền sử nghiện rượu, lạm dụng thuốc hoặc mắc các rối loạn nhân cách rõ rệt.
• Việc theo dõi định kỳ là bắt buộc đối với những đối tượng này; cần tránh kê đơn thuốc lặp lại và phải ngưng điều trị theo lộ trình giảm liều dần dần.
• Đã có báo cáo về các triệu chứng cai thuốc như trầm cảm, đau đầu, yếu cơ, căng thẳng, lo âu nghiêm trọng, bồn chồn, lú lẫn, thay đổi tâm trạng, mất ngủ tái phát, cáu kỉnh, đổ mồ hôi và tiêu chảy sau khi ngưng thuốc đột ngột, ngay cả ở bệnh nhân đã dùng liều điều trị thông thường trong thời gian ngắn.
• Khi sử dụng các thuốc benzodiazepine tác dụng dài, điều quan trọng là phải cảnh báo không nên chuyển sang loại tác dụng ngắn, bởi điều này có thể làm nặng thêm các triệu chứng phụ thuộc thuốc.
• Trong các tình huống hiếm gặp, sự phụ thuộc thuốc sau khi dùng quá liều có thể gây ra trạng thái lú lẫn, các biểu hiện loạn thần và co giật.
• Tình trạng lạm dụng các thuốc benzodiazepine đã được ghi nhận.
• Vì thuốc có tác dụng điều hòa cơ, người bệnh, đặc biệt là người cao tuổi khi thức dậy vào ban đêm, có nguy cơ bị té ngã và gãy xương hông.
• Tình trạng hạ albumin máu có thể làm tăng khả năng bệnh nhân gặp phải các tác dụng phụ liên quan đến an thần.

Lưu ý với phụ nữ có thai

• Không nên dùng Nitrazepam trong suốt thai kỳ, đặc biệt là trong 3 tháng đầu và 3 tháng cuối, trừ khi lợi ích điều trị được đánh giá là vượt trội rõ rệt và có lý do thuyết phục.

Lưu ý với phụ nữ cho con bú

• Do các benzodiazepine có thể bài tiết vào sữa mẹ, khuyến cáo không sử dụng nitrazepam cho phụ nữ đang nuôi con bằng sữa mẹ.

Lưu ý khi lái xe và vận hành máy móc

• Các tác dụng như an thần, mất trí nhớ, giảm khả năng tập trung và suy yếu chức năng cơ có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng điều khiển phương tiện giao thông hoặc vận hành máy móc.

Quá liều và cách xử lý

Biểu hiện và độc tính khi quá liều

• Quá liều các thuốc nhóm benzodiazepin thường được thể hiện qua các mức độ suy giảm chức năng hệ thần kinh trung ương, từ trạng thái buồn ngủ cho đến hôn mê.
• Với các trường hợp nhẹ, người bệnh có thể gặp phải các triệu chứng như buồn ngủ, tình trạng lẫn lộn, rối loạn tiêu hóa và hôn mê nhẹ.
• Trong những trường hợp nghiêm trọng hơn, các dấu hiệu bao gồm mất điều hòa vận động, giảm trương lực cơ, hạ huyết áp và suy hô hấp; hôn mê hiếm khi xảy ra, và tử vong là cực kỳ hiếm gặp.

Xử trí khi quá liều Nitrazepam

• Sau khi uống quá liều benzodiazepin, nếu bệnh nhân vẫn còn tỉnh, nên gây nôn trong vòng một giờ.
• Trường hợp bệnh nhân bất tỉnh, cần tiến hành rửa dạ dày đồng thời bảo vệ đường thở.
• Nếu việc làm trống dạ dày không mang lại hiệu quả, khuyến cáo sử dụng than hoạt tính để giảm sự hấp thu của thuốc.
• Trong quá trình chăm sóc đặc biệt, cần đặc biệt chú ý theo dõi chức năng hô hấp và tim mạch của bệnh nhân.
• Hiệu quả của phương pháp lọc máu trong việc xử trí quá liều vẫn chưa được xác định rõ ràng.
• Flumazenil là một thuốc giải độc đặc hiệu dùng đường tiêm tĩnh mạch, được chỉ định trong các tình huống cấp cứu.
• Những bệnh nhân được can thiệp bằng flumazenil cần được theo dõi chặt chẽ tại bệnh viện (tham khảo thông tin kê đơn riêng để biết chi tiết).
• Flumazenil, thuốc đối kháng benzodiazepin, không được chỉ định cho những bệnh nhân động kinh đang điều trị bằng benzodiazepin.
• Việc đối kháng tác dụng của benzodiazepin ở những bệnh nhân này có thể gây ra các cơn co giật.
• Nếu tình trạng kích động xảy ra, không nên sử dụng các thuốc nhóm barbiturat.

Xử lý khi quên liều Nitrazepam

• Nếu bạn bỏ lỡ một liều thuốc, hãy uống ngay khi bạn nhớ ra.
• Tuy nhiên, nếu thời điểm gần với liều kế tiếp theo lịch trình, hãy bỏ qua liều đã quên và tiếp tục dùng liều kế tiếp vào đúng thời gian đã định.
• Lưu ý quan trọng là không được dùng gấp đôi liều lượng đã được chỉ định.

Nguồn tham khảo

Tên thuốc: Nitrazepam

EMC: https://www.medicines.org.uk/emc/product/5893/smpc#PRODUCTINFO

Ngày cập nhật: 04/10/2021.