Bèo tấm: Công dụng trong dân gian đối với sức khỏe

Bèo tấm là dược liệu có công dụng phát hãn, thối nhiệt, lợi niệu, chỉ huyết, tiêu thũng, khư phong và giải độc. Bộ phận sử dụng là toàn bộ cây, thường được dùng để điều trị cảm sốt, rối loạn tiểu tiện, cầm máu và các vấn đề về da như mụn nhọt, lở ngứa. Với liều lượng từ 10-20g dưới dạng sắc nước hoặc tán bột pha uống, bèo tấm mang lại hiệu quả trong việc hỗ trợ sức khỏe và điều trị các bệnh lý.

Tìm hiểu chung về Bèo tấm

Tên gọi, danh pháp

• Tên Tiếng Việt: Bèo tấm.
• Tên gọi khác: Bèo cám.
• Danh pháp khoa học: Lemna perpusilla Torr. hoặc Lemna minor L., thuộc họ Lemnaceae (họ Bèo tấm).

Đặc điểm tự nhiên

• Bèo tấm là loài thực vật thủy sinh nước ngọt sống nổi trên mặt nước, cơ thể bao gồm một, hai, ba hoặc bốn thùy lá, từ mỗi thùy lá mọc xuống một rễ treo lơ lửng trong nước. Khi số lượng thùy lá tăng lên, cây tiến hành phân chia và hình thành những chồi mới phát triển thành các cá thể riêng biệt. Hệ rễ có chiều dài từ 1 đến 2 cm. Thân lá có hình dạng tán lồi như thấu kính với bề rộng khoảng 4 đến 5 mm, hoặc hình bầu dục với kích thước 2 đến 3 mm (hiếm khi đạt 5 mm), màu xanh lá cây tươi tắn ở mặt trên và đậm hơn ở mặt dưới; các thùy lá này hoạt động như cơ quan nổi trên mặt nước và được coi là những thân biến đổi. Ở mặt dưới thùy lá, hiện diện 3 gân chính (hiếm khi 5 gân) cùng những khoảng trống chứa không khí để hỗ trợ tính nổi, mỗi thùy lá chỉ mang một rễ duy nhất. Quá trình sinh sản của loài này diễn ra chủ yếu qua đường vô tính, thông qua sự nảy chồi, tuy nhiên thỉnh thoảng hoa cũng xuất hiện, gồm hai hoa đực (có hai nhị) và một hoa cái (có một bầu), đôi khi được mô tả như một cụm hoa gồm ba hoa đơn tính. Hoa hiếm khi được tạo thành, có đường kính khoảng 1 mm, thường chỉ quan sát thấy một lần, với cấu trúc gồm hai hoa đực chứa nhị và một hoa cái chứa bầu, cụm hoa hoàn chỉnh rất ít gặp. Quả là một túi nhỏ chứa không khí và hạt, cơ chế này cho phép quả có khả năng nổi trên mặt nước. Hạt có kích thước 1 mm, bề mặt có 8 đến 15 đường gân phụ.

Phân bố, thu hái, chế biến

• Bèo tấm phân bố rộng rãi trong tự nhiên trên toàn cầu, xuất hiện phổ biến ở Việt Nam, Pháp và nhiều quốc gia nhiệt đới cùng cận nhiệt đới khác. Cây mọc tự nhiên trên bề mặt nước ở các ao, hồ, ruộng lúa, đầm lầy, vũng nước tập trung hoặc dòng nước yên tĩnh, từ vùng nhiệt đới cho đến vùng ôn đới. Có thể thu hái loài này quanh năm, sử dụng dưới dạng tươi hoặc sau khi phơi khô. Nhờ những đặc tính như kích thước cơ thể nhỏ bé, cấu trúc sinh học tương đối đơn sơ, phương thức sinh sản vô tính, tính đồng nhất về mặt di truyền, chu kỳ thế hệ ngắn và khả năng nhạy cảm cao đặc biệt với các chất hoạt động bề mặt cũng như các hợp chất kỵ nước, bèo tấm trở thành đối tượng mô hình lý tưởng trong các công tác đánh giá độc tính và giám sát chất lượng sinh thái nước tại các phòng thí nghiệm.

Bộ phận sử dụng

• Bộ phận được khai thác và sử dụng là toàn bộ cây – Herba Lemnae.

Thành phần hóa học

• Chưa có dữ liệu thành phần hóa học được công bố.

Công dụng của Bèo tấm

Theo y học cổ truyền

• Trong y học cổ truyền, bèo tấm được ghi nhận có vị cay, tính lạnh, với phổ tác dụng gồm phát hãn, thối nhiệt, lợi niệu, chỉ huyết, tiêu thũng, khư phong và giải độc. Dựa trên những đặc tính này, nhân dân đã áp dụng bèo tấm trong điều trị lâm sàng cho các trường hợp cảm sốt, ra mồ hôi bất thường, các rối loạn tiểu tiện (bí tiểu, đái dắt, đái buốt), cũng như cầm máu từ các vết thương.

Theo y học hiện đại

• Trong thực hành lâm sàng hiện đại, bèo tấm được sử dụng đường ngoài da để xử trí mụn nhọt, bệnh lở ngứa ngoài da, thủy thũng đan độc hoặc các trường hợp sởi đậu (ghi nhận ở Vân Nam, Trung Quốc).

Bài thuốc kinh nghiệm

Cảm sốt, chữa bí tiểu, đái buốt, đái dắt

• Liều lượng hàng ngày từ 10 – 20g dưới dạng sắc nước hoặc tán bột pha uống.

Trị sởi không mọc, mày đay, ghẻ ngứa, phù thũng, đái ít

• Liều sắc nước từ 3 – 9g mỗi lần dùng. Đối với cách dùng ngoài da, lấy lượng thích hợp, giã cây tươi và đắp lên vùng bệnh, sau đó rửa sạch.

Lưu ý khi dùng Bèo tấm

• Hiện chưa có ghi chép về những lưu ý hoặc chống chỉ định cụ thể cho dược liệu này.

Nguồn tham khảo

Từ điển cây thuốc Việt nam – Võ Văn Chi.

Cây thuốc An Giang – Võ Văn Chi.

https://www.thaythuoccuaban.com/vithuoc/beotam.htm