Bệnh động kinh là tình trạng não bộ hoạt động bất thường gây co giật hoặc mất ý thức. Bên cạnh thuốc, chế độ dinh dưỡng đóng vai trò then chốt giúp ổn định xung điện thần kinh và kiểm soát cơn co giật hiệu quả. Hiểu rõ các nhóm thực phẩm nên ăn và cần tránh chính là chìa khóa để người bệnh cải thiện chất lượng cuộc sống. Một thực đơn khoa học giúp hỗ trợ điều trị, tăng cường sức khỏe thần kinh và chung sống hòa bình với bệnh.
Tổng quan về bệnh động kinh
Động kinh không phải là một căn bệnh đơn lẻ mà là một hội chứng lâm sàng do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra dẫn đến sự phóng điện đột ngột và quá mức của một nhóm tế bào thần kinh trên vỏ não.
Tùy thuộc vào vị trí của vùng não bị ảnh hưởng mà cơn động kinh có thể biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau từ những cơn co cứng co giật toàn thân đến những cơn vắng ý thức chỉ kéo dài vài giây hay những hành động vô thức như nhai môi hoặc quơ quạng tay chân. Nguyên nhân gây bệnh có thể xuất phát từ yếu tố di truyền tổn thương não sau tai nạn đột quỵ nhiễm trùng hệ thần kinh hoặc các dị tật bẩm sinh. Một đặc điểm đáng lưu ý là não bộ của người bệnh động kinh rất nhạy cảm với sự thay đổi của môi trường nội môi bên trong cơ thể đặc biệt là nồng độ đường huyết và các chất dẫn truyền thần kinh.
Chính vì vậy một chế độ ăn uống không ổn định hoặc chứa quá nhiều chất kích thích có thể dễ dàng kích hoạt các cơn co giật bùng phát. Việc kết hợp chặt chẽ giữa phác đồ điều trị của bác sĩ và một lối sống lành mạnh bao gồm cả dinh dưỡng là phương pháp tiếp cận toàn diện nhất hiện nay.
Chế độ dinh dưỡng cân đối đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ kiểm soát các cơn co giật (Nguồn: Sưu tầm)
Bệnh động kinh nên ăn gì?
Một thực đơn lý tưởng cho người bệnh động kinh cần tập trung vào việc cung cấp năng lượng ổn định cho não bộ và giảm thiểu các phản ứng viêm nhiễm trong hệ thần kinh. Dưới đây là những nhóm thực phẩm vàng mà người bệnh nên ưu tiên bổ sung hằng ngày.
Thực phẩm giàu protein và chất béo lành mạnh
Thay vì sử dụng các loại tinh bột chuyển hóa nhanh người bệnh động kinh nên tập trung vào các nguồn chất béo tốt và protein chất lượng cao. Các axit béo Omega 3 được tìm thấy nhiều trong các loại cá béo như cá hồi cá thu cá ngừ không chỉ tốt cho tim mạch mà còn có khả năng bảo vệ màng tế bào thần kinh và giảm bớt tình trạng hưng phấn quá mức của não bộ.
Bên cạnh đó các nguồn chất béo lành mạnh từ thực vật như quả bơ dầu ô liu các loại hạt hạt hạnh nhân hạt óc chó và hạt chia cung cấp nguồn năng lượng bền bỉ giúp duy trì sự ổn định của các tế bào não. Protein từ thịt nạc ức gà trứng và các loại đậu cũng rất cần thiết để sửa chữa và duy trì cấu trúc các mô thần kinh mà không gây ra sự biến động đột ngột về lượng đường trong máu.
Rau xanh và trái cây tươi
Rau xanh và trái cây tươi là nguồn cung cấp chất chống oxy hóa tự nhiên vô cùng quý giá giúp bảo vệ não bộ khỏi sự tấn công của các gốc tự do. Người bệnh nên ưu tiên các loại rau có màu xanh đậm như bông cải xanh rau chân vịt và rau cải xoăn vì chúng chứa hàm lượng lớn axit folic và các vitamin nhóm B rất tốt cho hệ thần kinh. Đối với trái cây các loại quả mọng như việt quất dâu tây và mâm xôi được khuyến khích sử dụng nhờ hàm lượng polyphenol cao giúp tăng cường khả năng miễn dịch và giảm viêm.
Tuy nhiên khi chọn trái cây người bệnh nên ưu tiên những loại có chỉ số đường huyết thấp để tránh làm tăng nhanh nồng độ insulin trong máu một yếu tố có liên quan đến việc kích hoạt các cơn giật ở một số cá nhân.
Thực phẩm chứa chất xơ hòa tan
Chất xơ hòa tan không chỉ tốt cho hệ tiêu hóa mà còn giúp kiểm soát tốc độ hấp thụ đường vào máu từ đó duy trì nồng độ glucose ổn định. Điều này rất quan trọng đối với người bệnh động kinh vì sự sụt giảm đường huyết đột ngột có thể là tác nhân kích thích cơn co giật.
Các nguồn thực phẩm giàu chất xơ hòa tan bao gồm yến mạch lúa mạch các loại đậu hạt lanh và các loại rau củ như cà rốt và khoai lang. Việc bổ sung đầy đủ chất xơ cũng giúp ngăn ngừa tình trạng táo bón một vấn đề thường gặp do tác dụng phụ của một số loại thuốc kháng động kinh.
Vitamin và khoáng chất cần thiết
Một số vi chất dinh dưỡng đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc duy trì ngưỡng co giật của não bộ. Magie được coi là một khoáng chất chống co giật tự nhiên giúp thư giãn hệ thần kinh và cơ bắp bạn có thể tìm thấy magie trong các loại hạt và ngũ cốc nguyên hạt. Canxi và Vitamin D cũng rất cần thiết vì nhiều loại thuốc kháng động kinh có thể làm giảm mật độ xương theo thời gian làm tăng nguy cơ loãng xương và gãy xương cho người bệnh.
Ngoài ra Vitamin B6 đóng vai trò then chốt trong quá trình tổng hợp các chất dẫn truyền thần kinh ức chế như GABA giúp làm dịu hoạt động của não bộ. Nếu chế độ ăn hằng ngày không đảm bảo đủ các dưỡng chất này người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ về việc bổ sung thông qua các loại thực phẩm chức năng phù hợp.
Bổ sung các loại rau xanh và cá béo giúp tăng cường bảo vệ tế bào thần kinh (Nguồn: Sưu tầm)
Người bị động kinh nên hạn chế hoặc tránh những thực phẩm nào?
Bên cạnh những thực phẩm có lợi việc nhận diện những loại đồ ăn thức uống có khả năng kích hoạt cơn động kinh là cực kỳ quan trọng để bảo vệ sức khỏe người bệnh.
Thực phẩm nhiều đường
Đường tinh luyện và các loại bánh kẹo nước ngọt có gas là những thực phẩm đứng đầu danh sách cần hạn chế. Khi nạp một lượng lớn đường vào cơ thể nồng độ đường huyết sẽ tăng vọt khiến tuyến tụy phải tiết ra một lượng lớn insulin để xử lý.
Quá trình này sau đó dẫn đến hiện tượng tụt đường huyết phản ứng làm cho não bộ rơi vào tình trạng thiếu hụt năng lượng tạm thời và kích thích các xung điện bất thường khởi phát cơn co giật. Do đó người bệnh nên thay thế các loại thực phẩm nhiều đường bằng các loại ngũ cốc nguyên hạt có khả năng giải phóng năng lượng chậm.
Thực phẩm có chất bảo quản và phụ gia
Nhiều loại thực phẩm chế biến sẵn chứa các chất phụ gia như bột ngọt MSG hoặc chất làm ngọt nhân tạo như aspartame. Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng các chất này hoạt động như những độc tố kích thích hệ thần kinh (excitotoxins) làm cho các tế bào thần kinh bị kích thích quá mức và dễ dàng dẫn đến co giật ở những người nhạy cảm. Ngoài ra các thực phẩm đóng hộp chứa nhiều muối cũng có thể gây tích nước và làm thay đổi cân bằng điện giải trong cơ thể ảnh hưởng không tốt đến hoạt động của não.
Thực phẩm chứa gluten
Đối với một số người bệnh động kinh có đi kèm với hội chứng nhạy cảm với gluten protein được tìm thấy trong lúa mì lúa mạch và lúa mạch đen việc tiêu thụ gluten có thể gây ra phản ứng viêm toàn thân và ảnh hưởng đến hàng rào máu não. Việc thực hiện một chế độ ăn không gluten (gluten free) đã giúp nhiều bệnh nhân giảm đáng kể tần suất các cơn co giật đặc biệt là những trường hợp động kinh khó kiểm soát.
Nếu bạn nhận thấy các cơn giật thường xuất hiện sau khi ăn các thực phẩm từ lúa mì hãy cân nhắc việc thực hiện kiểm tra sàng lọc nhạy cảm gluten.
Rượu bia và các chất kích thích
Rượu bia và đồ uống có cồn là những tác nhân cực kỳ nguy hiểm đối với người bệnh động kinh. Cồn không chỉ làm thay đổi hoạt động điện não mà còn tương tác gây độc hoặc làm giảm hiệu quả của các thuốc kháng động kinh trong cơ thể. Đặc biệt các cơn co giật do cai rượu có thể diễn ra rất dữ dội và đe dọa đến tính mạng. Tương tự caffeine trong cà phê trà đậm hoặc nước tăng lực cũng là chất kích thích hệ thần kinh mạnh mẽ có thể làm mất ngủ và hạ thấp ngưỡng co giật của não bộ.
Sữa và các chế phẩm từ sữa
Mặc dù sữa là nguồn cung cấp canxi tốt nhưng đối với một số người bệnh động kinh protein casein và đường lactose trong sữa bò có thể là tác nhân gây dị ứng hoặc gây ra các phản ứng viêm nhẹ trong cơ thể. Ở một số trẻ em mắc động kinh việc cắt giảm sữa bò và thay thế bằng các loại sữa hạt đã mang lại những cải thiện tích cực trong việc kiểm soát hành vi và cơn giật. Tuy nhiên điều này không áp dụng cho tất cả mọi người và cần được theo dõi kỹ lưỡng.
Người bệnh động kinh cần tuyệt đối tránh xa rượu bia và các chất kích thích mạnh (Nguồn: Sưu tầm)
Một số chế độ ăn đặc biệt giúp giảm nguy cơ tái phát động kinh
Trong y khoa có những chế độ ăn được thiết kế riêng biệt như một phương pháp điều trị hỗ trợ dành cho những bệnh nhân không đáp ứng tốt với thuốc.
Chế độ ăn ketogenic
Đây là chế độ ăn nổi tiếng nhất và có bề dày lịch sử trong việc điều trị động kinh đặc biệt là ở trẻ em. Chế độ ăn Ketogenic tập trung vào việc tiêu thụ một lượng lớn chất béo chiếm khoảng 80 đến 90 phần trăm tổng calo trong khi đó protein được cung cấp ở mức vừa đủ và carbohydrate bị cắt giảm xuống mức tối thiểu.
Khi cơ thể thiếu hụt tinh bột gan sẽ bắt đầu chuyển hóa chất béo thành các thể ketone để cung cấp năng lượng cho não bộ thay vì sử dụng glucose. Trạng thái ketosis này giúp ổn định màng tế bào thần kinh và làm giảm các cơn phóng điện bất thường một cách hiệu quả. Tuy nhiên vì đây là một chế độ ăn rất khắc nghiệt người bệnh cần được bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng theo dõi sát sao để tránh các tác dụng phụ như sỏi thận hay mất cân bằng điện giải.
Chế độ ăn Atkins
Chế độ ăn Atkins sửa đổi là một phiên bản linh hoạt hơn của chế độ ăn Ketogenic. Nó vẫn ưu tiên chất béo và hạn chế tinh bột nhưng cho phép lượng protein cao hơn và không yêu cầu tính toán calo quá khắt khe.
Chế độ này thường dễ áp dụng hơn cho người trưởng thành và thanh thiếu niên giúp họ duy trì được sự tuân thủ lâu dài trong sinh hoạt hằng ngày. Mặc dù hiệu quả cắt cơn có thể không nhanh bằng Ketogenic cổ điển nhưng Atkins sửa đổi vẫn giúp giảm đáng kể số lượng cơn giật và cải thiện khả năng tập trung cho người bệnh. Việc lựa chọn chế độ ăn nào cần dựa trên tình trạng bệnh lý thực tế và khả năng thích nghi của mỗi cá nhân.
Chế độ dinh dưỡng cho người động kinh cần sự lành mạnh và nhất quán, ưu tiên chất béo tốt, đủ protein và vitamin, đồng thời hạn chế đường, chất kích thích. Việc ghi nhật ký ăn uống giúp tìm ra thực phẩm phù hợp với từng cá nhân. Sự kiên trì duy trì lối sống dinh dưỡng đúng đắn kết hợp tuân thủ phác đồ điều trị chính là chìa khóa để kiểm soát bệnh hiệu quả và nâng cao chất lượng cuộc sống.