8 
Chorionic Gonadotropin (Human) là hormone dùng trong hỗ trợ sinh sản và điều trị thiếu hụt hormone sinh dục. Thuốc được chỉ định cho cả nam và nữ, với công dụng kích thích rụng trứng, hỗ trợ quá trình mang thai và điều trị suy sinh dục. Bài viết này sẽ cung cấp thông tin chi tiết về chỉ định, liều lượng, cách dùng và các lưu ý khi sử dụng Chorionic Gonadotropin (Human).
Tổng quan về Chorionic Gonadotropin (Human)
Tên thuốc gốc (Hoạt chất)
- Chorionic Gonadotropin (Human)
Loại thuốc
- Chorionic Gonadotropin (Human) (hCG) là hormone dùng như thuốc hỗ trợ sinh sản và điều trị thiếu hụt hormone sinh dục.
Dạng thuốc và hàm lượng
Dạng thuốc: Bột đông khô pha tiêm (injection powder) hoặc dung dịch tiêm sẵn.
Hàm lượng: Thường có các dạng phổ biến như 1000 IU, 1500 IU, 2000 IU, 5000 IU và 10000 IU mỗi lọ, tùy nhà sản xuất.
Chỉ định Chorionic Gonadotropin (Human)
Nam giới:
- Điều trị tình trạng tinh hoàn ẩn chưa đến tuổi dậy thì (không phải do tắc nghẽn về mặt giải phẫu).
- Điều trị suy sinh dục thứ phát do thiếu hụt hormone hướng sinh dục, bao gồm các trường hợp giảm năng tuyến sinh dục, tinh trùng yếu hoặc không có tinh trùng.
- Chỉ định cho thiểu năng sinh dục nhẹ có nguyên nhân từ thiếu hormone hướng sinh dục.
Nữ giới:
- Kích thích rụng trứng và hỗ trợ quá trình mang thai ở những phụ nữ vô sinh không rụng trứng do nguyên nhân thứ phát (không phải suy buồng trứng nguyên phát), đặc biệt sau khi đã hoàn tất liệu trình điều trị bằng menotropin người.
- Điều trị các rối loạn chu kỳ kinh nguyệt như kinh nguyệt kéo dài, vô kinh nguyên phát hoặc thứ phát, rong kinh, chảy máu tử cung, kể cả các trường hợp có nguy cơ sẩy thai.
- Chorionic Gonadotropin (Human) góp phần tăng cường khả năng sinh sản.
Dược lực học
- Human Chorionic Gonadotropin (hCG) là một loại hormone peptide đa chuỗi, được tạo ra từ các tế bào nguyên bào nuôi của nhau thai.
- Hoạt chất này có tác dụng tương tự như hormone luteinizing (LH) của tuyến yên, đồng thời cũng thể hiện một phần nhỏ hoạt tính giống FSH.
- Ở nam giới, hCG kích thích các tế bào Leydig trong tinh hoàn để sản xuất androgen, từ đó hỗ trợ sự phát triển và duy trì chức năng sinh sản.
- Ở nữ giới, trong giai đoạn hoàng thể, hCG có vai trò duy trì chức năng của hoàng thể và kích thích sự bài tiết progesteron.
- Chorionic Gonadotropin (Human) còn được dùng để thúc đẩy sự phát triển cuối cùng và trưởng thành của nang trứng, dẫn đến rụng trứng, thường là sau khi đã sử dụng FSH hoặc menotropin.
- Ngoài các tác dụng sinh lý, hCG còn được dùng làm chỉ dấu sinh hóa để chẩn đoán thai kỳ bình thường, các bệnh lý thai kỳ, sảy thai, và một số bệnh ung thư như ung thư biểu mô màng đệm và các khối u ác tính ngoài tử cung.
Dược động học
Hấp thu
- Vì là một protein dễ dàng bị phân hủy trong hệ tiêu hóa, Chorionic Gonadotropin (Human) không được hấp thu qua đường uống mà phải dùng bằng cách tiêm bắp (IM) hoặc tiêm dưới da (SC).
- Khi tiêm bắp (IM), thuốc đi vào tuần hoàn một cách chậm rãi, với nồng độ cao nhất trong huyết tương được ghi nhận khoảng 6 giờ sau khi tiêm.
- Kiểu hấp thu này giúp kéo dài thời gian tác dụng sinh học của hCG.
Phân bố
- Ở nam giới, thuốc tập trung chủ yếu ở tinh hoàn, trong khi ở nữ giới, thuốc phân bố chính tại buồng trứng.
Chuyển hóa
- Sự chuyển hóa của Chorionic Gonadotropin (Human) diễn ra chủ yếu ở gan và thận, thông qua quá trình phân giải protein thành các đoạn peptide ngắn và acid amin.
Thải trừ
- Trong vòng 24 giờ, khoảng 10 – 12% liều dùng được đào thải qua đường nước tiểu.
- Một phần Chorionic Gonadotropin (Human) được thải trừ qua nước tiểu.
Tương tác thuốc Chorionic Gonadotropin (Human)
- Đến nay, chưa có nhiều tương tác thuốc đáng kể về mặt lâm sàng được báo cáo.
- Mặc dù vậy, hCG thường được dùng kết hợp với các loại thuốc kích thích sinh dục khác, ví dụ như FSH hoặc menotropin, nhằm mục đích kích thích rụng trứng; điều này có thể làm tăng nguy cơ mắc hội chứng quá kích buồng trứng.
- Nếu sử dụng cùng lúc với các loại thuốc nội tiết khác, phản ứng hormone có thể bị biến đổi và cần được theo dõi cẩn thận.
Chống chỉ định thuốc Chorionic Gonadotropin (Human)
- Thuốc không được chỉ định cho những người có tiền sử dị ứng với hCG hoặc bất kỳ tá dược nào của thuốc, cũng như trẻ em có dấu hiệu dậy thì sớm, hoặc bệnh nhân mắc ung thư tuyến tiền liệt hay các khối u ác tính phụ thuộc androgen.
- Việc dùng Chorionic Gonadotropin (Human) bị chống chỉ định đối với trẻ em mắc chứng dậy thì sớm.
Liều lượng & cách dùng Chorionic Gonadotropin (Human)
Liều dùng
Người lớn
- Kích thích rụng trứng (nữ giới)
- Để kích thích sự phóng noãn, thuốc được dùng đường tiêm bắp với liều 5000 – 10000 IU, tiêm khoảng 24 giờ sau liều menotropin cuối cùng.
- Suy giảm chức năng sinh dục do thiếu hormon hướng sinh dục (nam giới)
- Đối với suy giảm chức năng sinh dục nam do thiếu hormon hướng sinh dục, thuốc được dùng đường tiêm bắp. Có nhiều phác đồ điều trị có thể được áp dụng tùy theo phản ứng của bệnh nhân.
- Một phác đồ phổ biến là tiêm 500 – 1000 IU mỗi lần, với tần suất 3 lần mỗi tuần trong 3 tuần đầu tiên, sau đó tiếp tục với cùng liều nhưng giảm xuống còn 2 lần mỗi tuần trong 3 tuần kế tiếp.
- Ngoài ra, một phác đồ khác có thể bao gồm liều cao hơn là 4000 IU mỗi lần, tiêm 3 lần mỗi tuần trong 6 – 9 tháng; sau đó, liều được giảm xuống 2000 IU, tiêm 3 lần mỗi tuần, và tiếp tục trong khoảng 3 tháng để duy trì tác dụng điều trị.
- Kích thích sinh tinh ở nam giới bị suy sinh dục do thiếu hormon hướng sinh dục (chỉ định ngoài nhãn)
- Để kích thích sản xuất tinh trùng ở nam giới suy sinh dục do thiếu hormon hướng sinh dục (chỉ định chưa được phê duyệt chính thức), thuốc được tiêm bắp với liều 1000 – 2000 IU mỗi lần, 2 – 3 lần mỗi tuần.
- Liệu pháp hCG này tiếp tục cho đến khi nồng độ testosterone trong máu đạt mức sinh lý, thường mất khoảng 2 – 3 tháng.
- Sau giai đoạn này, nếu cần thiết để thúc đẩy quá trình sinh tinh, có thể kết hợp thêm gonadotropin mãn kinh hoặc FSH. hCG vẫn được dùng với liều thích hợp để duy trì nồng độ testosterone ở mức ổn định trong phạm vi bình thường.
Trẻ em
- Suy giảm chức năng sinh dục do thiếu hormon hướng sinh dục, gây dậy thì
- Thông tin lâm sàng về chỉ định này còn hạn chế.
- Đối với trẻ em nam từ 12 tuổi trở lên và thanh thiếu niên, hCG có thể được tiêm bắp với liều 500 – 3000 đơn vị, 2 – 3 lần mỗi tuần.
- Liều lượng phải được cá nhân hóa dựa trên nồng độ testosterone trong huyết thanh, cần được đánh giá định kỳ mỗi 3 – 6 tháng.
- Trong suốt quá trình điều trị, sự phát triển dậy thì cần được giám sát chặt chẽ để ngăn ngừa kích thích quá mức tuyến sinh dục hoặc nguy cơ dậy thì sớm.
- Tinh hoàn ẩn trước tuổi dậy thì
- Trẻ em nam từ 4 tuổi trở lên và thanh thiếu niên có thể được chỉ định hCG tiêm bắp theo các phác đồ đa dạng do nhà sản xuất khuyến nghị.
- Việc điều trị thường được xem xét khởi đầu trong khoảng 4 đến 9 tuổi.
- Các phác đồ có thể áp dụng bao gồm: tiêm 4000 đơn vị, 3 lần mỗi tuần trong 3 tuần; hoặc tiêm 5000 đơn vị cách ngày, tổng cộng 4 mũi.
- Một phương án khác là dùng liều 500 đơn vị, 3 lần mỗi tuần trong 4 – 6 tuần; nếu không đạt được đáp ứng mong muốn, liệu trình có thể được lặp lại sau 1 tháng với liều tăng lên 1000 đơn vị mỗi lần tiêm.
- Ngoài ra, một phác đồ khác bao gồm tổng cộng 15 mũi tiêm, mỗi mũi từ 500 đến 1000 đơn vị, được phân bổ trong 6 tuần.
Cách dùng
- Chorionic Gonadotropin ở người được dùng qua đường tiêm, và tiêm bắp sâu là phương pháp chủ yếu.
- Thuốc thường được bào chế dưới dạng bột đông khô, cần được hoàn nguyên bằng dung môi đi kèm ngay trước khi sử dụng. Dung dịch sau khi pha phải trong, không màu hoặc hơi vàng nhạt, và không chứa tiểu phân.
- Việc tiêm phải tuân thủ điều kiện vô khuẩn, đúng liều lượng và khoảng cách liều theo phác đồ đã định.
- Tuyệt đối không được dùng thuốc qua đường uống.
- Sau khi pha, dung dịch nên được dùng ngay lập tức. Nếu chưa sử dụng, cần bảo quản theo hướng dẫn của nhà sản xuất và không dùng nếu dung dịch có sự thay đổi màu sắc hoặc xuất hiện kết tủa.
- Tóm lại, Human Chorionic Gonadotropin được dùng theo đường tiêm, chủ yếu là tiêm bắp sâu.
Tác dụng phụ của Chorionic Gonadotropin (Human)
Khi sử dụng hCG, các phản ứng bất lợi sau đây có thể xảy ra với mức độ và tần suất đa dạng.
Tim mạch
- Huyết khối động mạch
- Phù nề
Hệ thần kinh trung ương
- Trầm cảm
- Mệt mỏi
- Đau đầu
- Cáu kỉnh
- Bồn chồn
Nội tiết và chuyển hóa
- Chứng vú to ở nam giới
- Hội chứng quá kích buồng trứng
Hệ tiết niệu – sinh dục
- Dậy thì sớm
- Vỡ nang buồng trứng
Tại chỗ
- Cảm giác đau tại chỗ tiêm
Hiếm gặp (<1%), ghi nhận sau lưu hành và/hoặc báo cáo ca bệnh
- Sốc phản vệ
- Các phản ứng quá mẫn cảm cục bộ hoặc toàn thân (bao gồm phù mạch, khó thở, ban đỏ, phát ban, nổi mề đay)
- U tân sinh tinh hoàn
Lưu ý khi dùng Chorionic Gonadotropin (Human)
Lưu ý chung
- Chorionic Gonadotropin (Human) chỉ được phép sử dụng theo chỉ định và dưới sự giám sát chặt chẽ của chuyên gia y tế, đặc biệt trong các liệu trình hỗ trợ sinh sản hoặc điều trị các rối loạn nội tiết.
- Trước khi bắt đầu liệu pháp, cần tiến hành đánh giá toàn diện về tình trạng nội tiết, chức năng sinh sản và loại trừ các trường hợp chống chỉ định, ví dụ như sự hiện diện của khối u phụ thuộc hormone hoặc tình trạng dậy thì sớm.
- Trong suốt quá trình điều trị, việc theo dõi định kỳ các chỉ số lâm sàng và cận lâm sàng (như nồng độ hormone, siêu âm buồng trứng đối với nữ giới, mức testosterone đối với nam giới) là cần thiết nhằm điều chỉnh liều lượng phù hợp và phát hiện sớm các phản ứng phụ, đặc biệt là hội chứng quá kích buồng trứng.
- Cần thận trọng khi dùng thuốc cho đối tượng trẻ em và thanh thiếu niên vì có nguy cơ gây ra dậy thì sớm và sự phát triển quá mức của tuyến sinh dục.
- Bệnh nhân không được tự ý tăng liều, kéo dài thời gian sử dụng hoặc kết hợp với các loại thuốc khác nếu chưa có chỉ định từ bác sĩ.
- Thuốc được bào chế dưới dạng tiêm, do đó việc tuân thủ nghiêm ngặt kỹ thuật pha chế và tiêm vô trùng là bắt buộc; dung dịch sau khi pha nên được sử dụng ngay lập tức hoặc theo đúng hướng dẫn bảo quản của nhà sản xuất.
- Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào như đau bụng dữ dội, khó thở, phù nề hoặc phản ứng dị ứng, người bệnh cần ngưng thuốc ngay lập tức và tìm kiếm sự chăm sóc y tế khẩn cấp để được xử trí kịp thời.
Lưu ý với phụ nữ có thai
- Mặc dù hCG được sử dụng trong các phác đồ hỗ trợ sinh sản, nhưng không có chỉ định sử dụng thuốc này khi đã xác định được tình trạng mang thai.
- Việc dùng thuốc ngoài chỉ định trong thai kỳ không được khuyến cáo do thiếu dữ liệu an toàn; hCG thuộc nhóm thuốc cần thận trọng trong thai kỳ theo phân loại của FDA, và việc dùng thuốc trong giai đoạn này có thể làm tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh.
- Nếu phát hiện có thai trong quá trình điều trị, người bệnh cần ngưng thuốc ngay lập tức và thông báo cho bác sĩ để được đánh giá và xử lý thích hợp.
- Không khuyến cáo sử dụng Human Chorionic Gonadotropin cho phụ nữ đang trong thai kỳ.
Lưu ý với phụ nữ cho con bú
- Hiện tại chưa có đủ thông tin để xác định liệu hCG có bài tiết vào sữa mẹ hay không.
- Do nguy cơ tiềm ẩn đối với trẻ đang bú mẹ, không nên sử dụng hCG trong thời kỳ cho con bú trừ khi thật sự cần thiết và đã được bác sĩ cân nhắc kỹ lưỡng giữa lợi ích và rủi ro, đồng thời theo dõi chặt chẽ.
Lưu ý khi lái xe và vận hành máy móc
- Chorionic Gonadotropin (Human) không được báo cáo là có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng lái xe hay vận hành máy móc.
- Tuy nhiên, nếu người dùng gặp phải các tác dụng không mong muốn như đau đầu, mệt mỏi hoặc bồn chồn, họ nên thận trọng và tránh thực hiện các hoạt động đòi hỏi sự tập trung cao độ cho đến khi các triệu chứng này thuyên giảm và ổn định.
Quá liều và cách xử lý
Quá liều và độc tính
- Quá liều Chorionic Gonadotropin (hCG) thường xảy ra khi sử dụng liều cao hơn nhu cầu điều trị hoặc dùng không đúng phác đồ.
Biểu hiện lâm sàng
- Ở nữ giới: Biểu hiện thường gặp nhất là tăng mức độ hội chứng quá kích buồng trứng (OHSS), với các triệu chứng như đau bụng dưới dữ dội, chướng bụng rõ, buồn nôn, nôn, tiêu chảy, tăng cân nhanh, khó thở.
- Ở trẻ em nam: Có thể xuất hiện các dấu hiệu dậy thì sớm, tương tự các phản ứng đã nêu trong phần tác dụng không mong muốn.
- Giữ nước: Phù do ứ nước và natri, có thể kèm tăng cân nhanh.
Cách xử lý khi quá liều
- Hiện chưa có thuốc giải độc đặc hiệu cho hCG. Điều trị chủ yếu là ngừng thuốc và điều trị hỗ trợ, theo dõi sát tình trạng lâm sàng.
- Trong trường hợp OHSS nặng, người bệnh cần được điều trị và theo dõi tại cơ sở y tế chuyên khoa.
- Khi nghi ngờ quá liều, phải ngừng sử dụng thuốc ngay và đến bệnh viện để được đánh giá và xử trí kịp thời.
Quên liều và xử trí
- Do đặc điểm dược lý và yêu cầu nghiêm ngặt về thời điểm dùng thuốc trong các phác đồ điều trị, đặc biệt là hỗ trợ sinh sản, việc quên liều hCG có thể ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả điều trị.
- Cần thông báo ngay cho bác sĩ hoặc cơ sở điều trị khi quên tiêm một liều hCG theo lịch.
- Không tự ý tiêm bù liều hoặc thay đổi lịch dùng thuốc.
- Bác sĩ sẽ căn cứ vào thời điểm quên liều, giai đoạn chu kỳ điều trị và tình trạng lâm sàng để quyết định hướng xử trí phù hợp (điều chỉnh liều, thay đổi lịch tiêm hoặc hủy chu kỳ điều trị nếu cần).
Nguồn tham khảo
Drugbank: https://go.drugbank.com/drugs/DB09126
Chorionic Gonadotropin: https://www.wikidoc.org/index.php/Chorionic_Gonadotropin?
Drugscom: https://www.drugs.com/ppa/chorionic-gonadotropin-human.html?
Human Chorionic Gonadotropin: https://my.clevelandclinic.org/health/body/22489-human-chorionic-gonadotropin
Human chorionic gonadotropin in pregnancy diaiagnostics: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21635878/
Bài viết này có hữu ích không?
Có0Không0