Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính ảnh hưởng đến tim thế nào? Những điều cần biết
Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính ảnh hưởng đến tim là một trong những mối quan tâm hàng đầu của giới y khoa vì hai hệ thống này luôn hoạt động song hành để duy trì sự sống. Khi chức năng hô hấp suy giảm, hệ tuần hoàn phải chịu áp lực cực lớn để bù đắp lượng oxy thiếu hụt, dẫn đến những biến đổi nguy hiểm về cấu trúc và chức năng tim.
Phổi tắc nghẽn mạn tính là bệnh gì?
Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là một tình trạng viêm nhiễm đường hô hấp mãn tính gây ra sự tắc nghẽn luồng không khí đi ra khỏi phổi. Đây là một bệnh lý tiến triển, nghĩa là các triệu chứng thường trở nên tồi tệ hơn theo thời gian nếu không có biện pháp can thiệp phù hợp. Đặc trưng của căn bệnh này là sự kết hợp giữa viêm phế quản mạn tính gây tăng tiết nhầy và khí phế thũng gây phá hủy các túi phế nang.
Minh hoạ về bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (Nguồn: Sưu tầm)
Hậu quả là đường thở bị hẹp lại, nhu mô phổi mất tính đàn hồi, khiến không khí bị bẫy lại bên trong và việc hít thở trở nên vô cùng khó khăn. Người bệnh thường đối mặt với các cơn ho kéo dài, khạc đờm nhiều và cảm giác hụt hơi thường xuyên. Không chỉ dừng lại ở phổi, COPD còn giải phóng các chất gây viêm vào máu, tạo tiền đề cho nhiều vấn đề sức khỏe toàn thân, đặc biệt là các biến cố về tim mạch.
Mối liên hệ giữa bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và bệnh lý về tim
Hệ hô hấp và hệ tuần hoàn có mối liên hệ mật thiết như hai mặt của một đồng xu. Phổi có nhiệm vụ lấy oxy từ môi trường, còn tim có nhiệm vụ bơm máu chứa oxy đó đi nuôi dưỡng toàn bộ cơ thể. Khi phổi bị tắc nghẽn, lượng oxy đi vào máu giảm xuống đáng kể, buộc tim phải đập nhanh hơn và mạnh hơn để đáp ứng nhu cầu của các cơ quan. Sự quá tải này diễn ra trong thời gian dài sẽ làm thay đổi cấu trúc của cơ tim.
Theo các nghiên cứu y khoa, những người mắc COPD có nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch cao gấp hai đến ba lần so với người bình thường. Mối liên hệ này không chỉ dừng lại ở chức năng mà còn nằm ở các yếu tố nguy cơ chung như thói quen hút thuốc lá, tuổi tác và tình trạng viêm hệ thống mạn tính. Do đó, việc kiểm soát tốt sức khỏe phổi cũng chính là một cách gián tiếp để bảo vệ trái tim của các bạn.
Những biến chứng nguy hiểm do đợt cấp COPD gây ra
Đợt cấp của bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là giai đoạn các triệu chứng đột ngột trở nên trầm trọng, yêu cầu phải thay đổi phác đồ điều trị thông thường. Đây cũng là thời điểm dễ xảy ra các biến chứng tim mạch nguy hiểm nhất.
Suy tim
Suy tim là biến chứng thường gặp nhất khi bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính ảnh hưởng đến tim. Do tình trạng thiếu oxy mạn tính và tăng áp lực tại phổi, tâm thất phải của tim phải làm việc quá sức để bơm máu qua các mạch máu phổi đang bị co thắt. Lâu dần, cơ tim phải dày lên và giãn ra, dẫn đến tình trạng suy tim phải hay còn gọi là tâm phế mạn. Người bệnh lúc này sẽ có biểu hiện phù chân, gan to và tĩnh mạch cổ nổi rõ. Trong một số trường hợp, suy tim trái cũng có thể xuất hiện đồng thời do tình trạng viêm hệ thống và xơ vữa động mạch diễn ra mạnh mẽ hơn ở bệnh nhân COPD.
Tăng áp lực động mạch phổi
Khi nồng độ oxy trong các phế nang giảm thấp, các mạch máu nhỏ ở phổi sẽ tự động co lại để điều chỉnh hướng máu đến những vùng phổi thông khí tốt hơn. Tuy nhiên, ở người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, tình trạng này diễn ra trên diện rộng, khiến áp lực trong động mạch phổi tăng cao thường xuyên. Tăng áp phổi không chỉ làm người bệnh khó thở nhiều hơn mà còn là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến suy tim phải và các rối loạn huyết động phức tạp.
Tăng tràn khí màng phổi
Tràn khí màng phổi là một cấp cứu hô hấp có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến tim. Khi các túi khí lớn (kén khí) trong bệnh lý khí phế thũng bị vỡ, không khí sẽ thoát ra khoang màng phổi, ép xẹp nhu mô phổi và đẩy lệch trung thất. Sự chèn ép này có thể cản trở máu trở về tim, gây tụt huyết áp và đe dọa tính mạng nếu không được dẫn lưu kịp thời.
Các túi khí bị hỏng sẽ ảnh hưởng đến chức năng phổi (Nguồn: Sưu tầm)
Một số biến chứng nguy hiểm khác
Bên cạnh các vấn đề trực tiếp, đợt cấp COPD còn làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ do tình trạng thiếu oxy cấp tính và sự hình thành các cục máu đông. Ngoài ra, sự mất cân bằng điện giải và tác dụng phụ của một số loại thuốc điều trị liều cao trong đợt cấp cũng có thể khởi phát các cơn loạn nhịp tim kịch phát rất nguy hiểm.
Vì sao bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính ảnh hưởng đến tim?
Cơ chế khiến bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính ảnh hưởng đến tim rất phức tạp và đa yếu tố. Đầu tiên là hiện tượng thiếu oxy máu mạn tính. Khi phổi không cung cấp đủ oxy, các mạch máu phổi sẽ co lại để phản ứng với tình trạng thiếu khí, làm tăng sức cản ngoại vi và bắt tim phải bơm máu với áp lực cao hơn. Thứ hai là hiện tượng bẫy khí và căng phồng phổi quá mức. Lồng ngực luôn ở trạng thái căng cứng khiến áp lực trong lồng ngực tăng lên, cản trở máu từ các tĩnh mạch trở về tim, làm giảm lượng máu mà tim có thể bơm đi trong mỗi nhịp. Thứ ba là tình trạng viêm hệ thống. Các chất gây viêm như CRP hoặc các cytokine được giải phóng từ phổi vào máu sẽ thúc đẩy quá trình hình thành các mảng xơ vữa trong lòng động mạch vành, làm tăng nguy cơ thiếu máu cơ tim. Cuối cùng, việc tăng áp lực âm trong lồng ngực mỗi khi người bệnh gắng sức thở cũng gây ra những áp lực cơ học trực tiếp lên thành tim, làm thay đổi khả năng đổ đầy của các tâm thất.
Những biểu hiện khi bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính ảnh hưởng đến tim
Việc nhận diện sớm các dấu hiệu khi trái tim bắt đầu “lên tiếng” cầu cứu là rất quan trọng để tránh các biến cố đáng tiếc.
Suy tim
Biểu hiện rõ rệt nhất của suy tim phải ở người bệnh phổi là tình trạng phù nề. Các bạn có thể thấy chân, đặc biệt là vùng cổ chân bị sưng to, ấn vào có vết lõm và thường nặng hơn về cuối ngày. Người bệnh cũng có thể cảm thấy nặng bụng do gan to hoặc tích tụ dịch trong ổ bụng. Khó thở lúc này không chỉ xuất hiện khi vận động mà ngay cả khi nằm phẳng đầu, buộc người bệnh phải kê cao gối mới có thể ngủ được. Mệt mỏi rã rời là triệu chứng thường xuyên do tim không còn đủ khả năng cung cấp máu chứa oxy cho các cơ bắp hoạt động.
Cao huyết áp
Tăng huyết áp là một bệnh đồng mắc thường gặp. Do sự kích thích hệ thống thần kinh giao cảm để bù đắp tình trạng thiếu oxy, các mạch máu co lại khiến huyết áp tăng cao. Cao huyết áp không chỉ làm nặng thêm tình trạng COPD mà còn là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây nhồi máu cơ tim và tai biến mạch máu não ở bệnh nhân này.
Loạn nhịp tim
Người bệnh thường có cảm giác hồi hộp, trống ngực hoặc tim đập bỏ nhịp. Rung nhĩ là loại loạn nhịp phổ biến nhất ở bệnh nhân COPD tiến triển. Điều này xảy ra do sự thay đổi áp lực trong buồng tim và tình trạng thiếu oxy cơ tim kéo dài. Loạn nhịp tim không chỉ làm người bệnh khó chịu mà còn tăng nguy cơ hình thành cục máu đông gây tắc mạch não.
Những biểu hiện khác
Một số biểu hiện khác bao gồm tình trạng tím tái ở môi và các đầu ngón tay do oxy trong máu quá thấp. Người bệnh cũng có thể xuất hiện những cơn đau thắt ngực khi gắng sức hoặc cảm giác nặng nề vùng trước tim. Việc sụt cân nhanh chóng hoặc chán ăn cũng có thể là dấu hiệu gián tiếp của tình trạng suy tim đang tiến triển nặng hơn.
Phương pháp cải thiện và giảm nguy cơ mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và bệnh tim mạch
Để giảm bớt gánh nặng khi bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính ảnh hưởng đến tim, người bệnh cần thực hiện một chiến lược chăm sóc toàn diện. Trước hết, việc cai thuốc lá hoàn toàn và tuyệt đối là yếu tố tiên quyết. Khói thuốc là tác nhân tàn phá cả phổi và mạch máu tim. Tiếp theo, hãy tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị của bác sĩ. Việc sử dụng đều đặn các thuốc giãn phế quản tác dụng kéo dài giúp phổi thông thoáng, từ đó làm giảm áp lực cho tim. Các loại thuốc tim mạch như chẹn beta chọn lọc hoặc thuốc ức chế men chuyển có thể được bác sĩ cân nhắc sử dụng để bảo vệ cơ tim mà không làm ảnh hưởng đến đường hô hấp.
Phục hồi chức năng hô hấp thông qua các bài tập thở chúm môi và thở cơ hoành giúp tăng hiệu quả trao đổi khí, giảm bớt công thở cho cơ thể. Về vận động, người bệnh nên thực hiện các bài tập nhẹ nhàng như đi bộ, dưỡng sinh để duy trì sức bền cơ bắp nhưng không nên gắng sức quá mức. Chế độ dinh dưỡng cho bệnh nhân COPD cũng đóng vai trò then chốt: hãy chia nhỏ bữa ăn thành 5-6 bữa một ngày, hạn chế muối để tránh giữ nước gây phù và bổ sung đầy đủ các thực phẩm giàu chất chống oxy hóa từ rau xanh, trái cây.
Đừng quên thực hiện các xét nghiệm bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính định kỳ cùng với việc kiểm tra tim mạch như siêu âm tim hoặc điện tâm đồ để phát hiện sớm các biến đổi. Việc tiêm phòng vắc xin cúm và phế cầu hàng năm cũng giúp ngăn ngừa các đợt nhiễm trùng phổi – vốn là “ngòi nổ” làm trầm trọng thêm các bệnh lý tim mạch.
Thăm khám định kì giúp hỗ trợ sức khỏe tim phổi bền vững (Nguồn: Sưu tầm)
Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính ảnh hưởng đến tim là một tiến trình bệnh lý phức tạp nhưng có thể kiểm soát được nếu chúng ta có kiến thức và sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Việc bảo vệ lá phổi chính là cách bảo vệ trái tim hiệu quả nhất. Hãy luôn duy trì lối sống lành mạnh, tuân thủ chỉ dẫn chuyên môn và theo dõi sức khỏe định kỳ để có một cuộc sống ổn định và chất lượng hơn.
Nội dung mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị y khoa của nhân viên y tế.
Nguồn tham khảo: WHO, CDC, Bộ Y tế, Tổng hợp.