Phương pháp điều trị bệnh đồng mắc ở người bị phổi tắc nghẽn mạn tính
Việc điều trị bệnh đồng mắc ở người bị phổi tắc nghẽn mạn tính đóng vai trò quyết định đến hiệu quả kiểm soát sức khỏe tổng thể và tiên lượng sống của người bệnh. Do đặc điểm viêm hệ thống, bệnh nhân phổi tắc nghẽn mạn tính thường không chỉ tổn thương tại phổi mà còn đối mặt với nhiều bệnh lý đi kèm phức tạp. Bài viết này sẽ cung cấp những kiến thức khoa học về các nhóm bệnh đồng mắc phổ biến và phương hướng điều trị tối ưu giúp.
Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là gì?
Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hay thường được gọi là COPD là một bệnh lý viêm đường hô hấp mạn tính đặc trưng bởi sự tắc nghẽn luồng khí thở ra không hồi phục hoàn toàn. Tình trạng này thường tiến triển nặng dần theo thời gian và liên quan đến phản ứng viêm bất thường của phổi đối với các hạt bụi hoặc khí độc hại. Khi mắc bệnh, các đường dẫn khí nhỏ bị hẹp lại do viêm và phù nề, đồng thời các phế nang bị phá hủy dẫn đến hiện tượng bẫy khí trong phổi. Hệ quả là người bệnh luôn cảm thấy khó thở, ho khạc đờm kéo dài và suy giảm khả năng vận động.
Minh hoạ về bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (Nguồn: Sưu tầm)
Nguyên nhân gây bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là gì?
Nguyên nhân hàng đầu dẫn đến căn bệnh này là việc tiếp xúc lâu dài với khói thuốc lá, bao gồm cả hút thuốc chủ động và thụ động. Các hóa chất độc hại trong khói thuốc gây kích ứng niêm mạc đường thở, làm tê liệt các lông chuyển và phá hủy cấu trúc đàn hồi của phổi.
Bên cạnh đó, ô nhiễm môi trường không khí từ khí thải giao thông, bụi mịn và các chất đốt sinh học như than củi cũng là tác nhân nguy hiểm. Một số yếu tố khác bao gồm phơi nhiễm nghề nghiệp với bụi hóa chất, bụi gỗ hoặc kim loại tại nơi làm việc. Yếu tố di truyền liên quan đến thiếu hụt protein alpha-1 antitrypsin cũng chiếm một tỉ lệ nhỏ nhưng gây ra những tổn thương phổi rất nặng nề ngay cả ở người trẻ tuổi. Ngoài ra, tiền sử nhiễm trùng hô hấp nặng lúc nhỏ hoặc sự phát triển phổi kém trong bào thai cũng có thể là tiền đề dẫn đến sự xuất hiện của COPD khi trưởng thành.
Những bệnh đồng mắc ở người bị phổi tắc nghẽn mạn tính
Bệnh đồng mắc là những tình trạng bệnh lý tồn tại song hành cùng với COPD, có thể xuất hiện độc lập hoặc có chung cơ chế bệnh sinh với bệnh phổi. Việc nhận diện đúng các nhóm bệnh này là bước đầu tiên để thực hiện trị bệnh đồng mắc ở người bị phổi tắc nghẽn mạn tính một cách hiệu quả.
Bệnh về thần kinh
Rối loạn lo âu và trầm cảm là hai bệnh đồng mắc về thần kinh phổ biến nhất ở bệnh nhân COPD. Cảm giác khó thở thường xuyên khiến người bệnh luôn sống trong trạng thái lo lắng, sợ hãi cơn kịch phát xảy ra. Tình trạng này tạo thành một vòng xoắn bệnh lý: lo âu làm tăng nhịp thở, gây khó thở nhiều hơn và ngược lại. Trầm cảm cũng thường xuất hiện do người bệnh phải hạn chế các hoạt động xã hội và lệ thuộc vào thuốc hoặc máy thở. Ngoài ra, tình trạng thiếu oxy não mạn tính có thể dẫn đến suy giảm nhận thức, hay quên và rối loạn giấc ngủ, làm giảm đáng kể khả năng tự chăm sóc và tuân thủ điều trị của bệnh nhân.
Bệnh về tim mạch
Hệ hô hấp và hệ tuần hoàn có mối liên hệ mật thiết, do đó không ngạc nhiên khi bệnh tim mạch là nhóm đồng mắc chiếm tỉ lệ cao nhất. Tăng huyết áp, bệnh tim thiếu máu cục bộ, suy tim và rung nhĩ thường xuyên xuất hiện ở người bệnh COPD. Tình trạng viêm hệ thống và thiếu oxy máu làm tổn thương nội mạc mạch máu, thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch diễn ra nhanh hơn. Đặc biệt, khi áp lực trong mạch máu phổi tăng cao do bệnh phổi tiến triển, tâm thất phải của tim sẽ bị quá tải dẫn đến suy tim phải hay còn gọi là tâm phế mạn. Điều này khiến tình trạng khó thở và phù nề trở nên phức tạp hơn, đòi hỏi sự phối hợp điều trị giữa chuyên khoa hô hấp và tim mạch.
Bệnh phổi
Bên cạnh tình trạng tắc nghẽn mãn tính, người bệnh còn dễ mắc các bệnh phổi khác như giãn phế quản, ung thư phổi và nhiễm trùng hô hấp. Giãn phế quản làm tăng lượng đờm nhầy và nguy cơ nhiễm khuẩn tái phát. Ung thư phổi có nguy cơ xảy ra ở bệnh nhân COPD cao gấp nhiều lần so với người bình thường do có chung tác nhân gây bệnh là thuốc lá và tình trạng viêm mạn tính. Ngoài ra, các đợt nhiễm trùng cấp tính do vi khuẩn hoặc virus như cúm, phế cầu thường xuyên làm khởi phát đợt cấp của bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, gây suy giảm chức năng phổi đột ngột và đe dọa tính mạng người bệnh.
Bệnh về thận
Suy thận mạn tính là một bệnh đồng mắc đôi khi bị bỏ sót nhưng có ảnh hưởng lớn đến tiên lượng. Tình trạng thiếu oxy mạn tính và việc sử dụng một số loại thuốc điều trị có thể ảnh hưởng đến chức năng lọc của thận. Ngược lại, sự suy giảm chức năng thận gây tích tụ dịch trong cơ thể, làm nặng thêm tình trạng phù và khó thở cho bệnh nhân. Việc theo dõi các chỉ số chức năng thận định kỳ là cần thiết để điều chỉnh liều lượng thuốc điều trị phổi sao cho an toàn và hiệu quả nhất.
Bệnh về chức năng chuyển hóa
Loãng xương và đái tháo đường là hai vấn đề chuyển hóa điển hình. Loãng xương thường liên quan đến việc người bệnh ít vận động, tình trạng viêm hệ thống và đặc biệt là hệ quả của việc sử dụng thuốc corticoid kéo dài để điều trị phổi. Xương giòn dễ gãy, đặc biệt là gãy xương sườn hoặc xẹp lún đốt sống, sẽ gây đau đớn và làm hạn chế khả năng giãn nở của lồng ngực, khiến bệnh nhân khó thở hơn. Đái tháo đường tuýp 2 cũng thường đi kèm và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, đồng thời việc kiểm soát đường huyết trở nên khó khăn hơn khi người bệnh phải dùng các thuốc kháng viêm đường toàn thân trong đợt cấp.
Theo dõi đường huyết định kỳ hỗ trợ quản lý bệnh đồng mắc chuyển hóa cho người bệnh COPD (Nguồn: Sưu tầm)
Phương pháp điều trị bệnh đồng mắc ở người bị phổi tắc nghẽn mạn tính
Nguyên tắc chung trong điều trị bệnh đồng mắc ở người bị phổi tắc nghẽn mạn tính là xử lý từng bệnh lý theo các hướng dẫn chuyên khoa tương ứng, đồng thời chú ý đến sự tương tác giữa các loại thuốc và tình trạng hô hấp của người bệnh. Đối với bệnh tim mạch, việc sử dụng thuốc chẹn beta giao cảm thế hệ mới có tính chọn lọc cao vẫn có thể được cân nhắc cho người bệnh COPD mắc kèm suy tim hoặc tăng huyết áp mà không gây co thắt phế quản quá mức. Người bệnh cần được kiểm soát huyết áp và mỡ máu chặt chẽ để giảm nguy cơ biến cố tim mạch cấp tính.
Trong điều trị các rối loạn tâm thần như lo âu hay trầm cảm, liệu pháp nhận thức hành vi kết hợp với các bài tập phục hồi chức năng hô hấp thường mang lại hiệu quả tốt hơn là chỉ dùng thuốc đơn thuần. Việc giáo dục để các bạn hiểu rõ về bệnh và cách kiểm soát cơn khó thở giúp giảm bớt tâm lý sợ hãi. Đối với loãng xương, bệnh nhân nên được bổ sung canxi, vitamin D và sử dụng các thuốc chống hủy xương nếu có chỉ định, đồng thời khuyến khích vận động nhẹ nhàng để tăng cường sức mạnh khung xương.
Về phương diện hô hấp, việc điều trị tốt COPD chính là nền tảng để ổn định các bệnh đồng mắc. Sử dụng các thuốc giãn phế quản tác dụng kéo dài giúp giảm bớt tình trạng ứ khí tại phổi, từ đó giảm áp lực cho tim. Các bạn cần chú ý tiêm phòng vắc xin đầy đủ để ngăn ngừa các đợt cấp làm trầm trọng thêm các bệnh lý tim mạch và chuyển hóa. Chế độ dinh dưỡng cho người bệnh cũng cần được cá thể hóa, đảm bảo đủ năng lượng nhưng không gây thừa cân hay tăng đường huyết quá mức.
Chế độ ăn dinh dưỡng và khoa học giúp ích cho việc hỗ trợ sức khoẻ (Nguồn: Sưu tầm)
Một yếu tố cực kỳ quan trọng là sự phối hợp chặt chẽ giữa các chuyên khoa. Người bệnh không nên tự ý ngưng thuốc hoặc sử dụng thêm các loại thực phẩm chức năng mà chưa tham khảo ý kiến bác sĩ.
Bệnh đồng mắc ở người bị phổi tắc nghẽn mạn tính đòi hỏi một cách tiếp cận toàn diện và kiên trì. Việc kiểm soát tốt các bệnh lý đi kèm không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng triệu chứng mà còn nâng cao đáng kể chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
Nội dung mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị y khoa của nhân viên y tế.
Nguồn tham khảo: WHO, CDC, Bộ Y tế, Tổng hợp.