Khi nào cần xét nghiệm xơ gan? Phương pháp và ý nghĩa các chỉ số

Khi nào cần xét nghiệm xơ gan? Phương pháp và ý nghĩa các chỉ số

Xơ gan là bệnh mạn tính nguy hiểm do tổn thương gan kéo dài khiến mô sẹo thay thế tế bào khỏe mạnh. Ở giai đoạn đầu, bệnh thường diễn tiến âm thầm nên dễ bị bỏ qua. Việc xét nghiệm đúng thời điểm giúp chẩn đoán chính xác và đánh giá mức độ suy giảm chức năng gan, từ đó can thiệp kịp thời. Nội dung tập trung vào dấu hiệu cần đi khám, các phương pháp xét nghiệm phổ biến và ý nghĩa của các chỉ số quan trọng.

Dấu hiệu cần làm xét nghiệm gan

Cơ thể chúng ta luôn có những cách tinh vi để phát đi tín hiệu cảnh báo. Nếu các bạn nhận thấy một hoặc nhiều dấu hiệu dưới đây xuất hiện đồng thời, việc thực hiện xét nghiệm xơ gan là vô cùng cấp thiết:

• Chán ăn và sụt cân không kiểm soát: Đây thường là những dấu hiệu đầu tiên khi gan không còn khả năng chuyển hóa chất dinh dưỡng hiệu quả, kèm theo cảm giác đầy bụng, khó tiêu.
• Cảm thấy mệt mỏi: Sự tích tụ độc tố trong máu do gan không thể lọc sạch khiến cơ thể luôn trong trạng thái uể oải, thiếu sức sống.
• Buồn nôn, nôn ra máu: Đây là dấu hiệu nghiêm trọng cảnh báo tình trạng tăng áp lực tĩnh mạch cửa – một biến chứng điển hình của xơ gan.
• Vàng da, vàng mắt: Sắc tố Bilirubin không được gan đào thải sẽ ngấm vào mô, gây nên tình trạng vàng da đặc trưng.
• Phù nề ở chân, bụng to nhanh: Tình trạng tích tụ dịch (cổ trướng) do giảm protein máu khiến bụng phình to và chân tay sưng phù.
• Da bị ngứa: Sự lắng đọng muối mật dưới da gây ra những cơn ngứa ngáy khó chịu, thường tăng lên về đêm.
• Sao mạch: Xuất hiện các mạch máu nhỏ li ti như mạng nhện dưới da, thường tập trung ở vùng ngực, cổ và mặt.
• Suy giảm trí nhớ, mất tập trung: Khi gan không lọc được amoniac, độc tố này có thể lên não gây ra hội chứng não gan.
• Kinh nguyệt không ổn định: Xơ gan làm rối loạn cân bằng hormone trong cơ thể, ảnh hưởng đến chu kỳ kinh nguyệt ở phụ nữ hoặc gây nữ hóa tuyến vú ở nam giới.
• Nước tiểu sẫm màu: Thường có màu như nước trà đặc do chứa nồng độ bilirubin cao.
• Gặp vấn đề về xương khớp: Cảm giác đau mỏi khớp không rõ nguyên nhân đôi khi liên quan đến các phản ứng viêm hệ thống từ gan.
• Sốt nhẹ: Thường xuyên sốt về chiều do tình trạng viêm mạn tính tại gan hoặc nhiễm trùng dịch cổ trướng.

Các phương pháp xét nghiệm xơ gan

Để xác định một người có bị xơ gan hay không, các bác sĩ sẽ cần phối hợp nhiều loại xét nghiệm khác nhau để có cái nhìn toàn diện nhất.

Xét nghiệm đánh giá chức năng gan

Đây là nhóm xét nghiệm cơ bản nhất nhằm đo lường mức độ hoạt động của gan:

• ALT và AST: Các enzyme này tăng cao khi tế bào gan bị phá hủy.
• Albumin và protein toàn phần: Đánh giá khả năng tổng hợp của gan. Chỉ số này thường giảm mạnh ở bệnh nhân xơ gan.
• Bilirubin: Chỉ số đánh giá tình trạng tắc mật và khả năng thải độc.
• LDH (Lactate Dehydrogenase): Một loại enzyme tăng cao khi có tổn thương mô.
• PT (Prothrombin Time): Xét nghiệm đo thời gian đông máu. Gan xơ không sản xuất đủ yếu tố đông máu sẽ khiến thời gian PT kéo dài.

Xét nghiệm máu bổ trợ

Ngoài các chỉ số trực tiếp tại gan, bác sĩ cần kiểm tra tình trạng sức khỏe tổng thể:

• Creatinin: Đánh giá chức năng thận, vì xơ gan nặng có thể dẫn đến hội chứng gan thận.
• Xét nghiệm natri máu: Nồng độ natri thấp thường liên quan đến tình trạng xơ gan giai đoạn muộn.
• Công thức máu toàn phần (CBC): Kiểm tra lượng tiểu cầu. Tiểu cầu thấp là một chỉ báo quan trọng của tình trạng tăng áp lực tĩnh mạch cửa.
• Xét nghiệm viêm gan virus: Tìm sự hiện diện của virus viêm gan B hoặc C – nguyên nhân hàng đầu dẫn đến xơ gan.

Các phương pháp xét nghiệm xơ gan (Nguồn: Sưu tầm)

Siêu âm và chẩn đoán hình ảnh

• Siêu âm bụng: Giúp quan sát kích thước gan (gan teo hoặc to), bề mặt gan thô, bờ không đều và các dấu hiệu của dịch cổ trướng.
• Siêu âm đàn hồi gan (Fibroscan): Đây là kỹ thuật hiện đại không xâm lấn, giúp đo độ cứng của gan. Độ cứng càng cao thì mức độ xơ hóa càng nghiêm trọng. Phương pháp này có thể thay thế cho sinh thiết gan trong nhiều trường hợp.

Đối tượng nên xét nghiệm xơ gan

Việc chủ động thực hiện xét nghiệm xơ gan định kỳ là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe đối với các nhóm đối tượng sau:

Người mắc bệnh gan mạn tính

Những bệnh nhân đang điều trị viêm gan B, C hoặc các bệnh lý gan tự miễn cần được theo dõi sát sao mức độ xơ hóa để điều chỉnh phác đồ điều trị kịp thời.

Người lạm dụng rượu bia

Cồn là chất độc trực tiếp đối với tế bào gan. Những người có thói quen sử dụng rượu bia thường xuyên trong nhiều năm cần làm xét nghiệm chức năng gan định kỳ ít nhất 6 tháng một lần.

Người bị gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD)

Tình trạng tích tụ mỡ trong gan lâu ngày sẽ dẫn đến viêm gan và xơ gan. Đặc biệt là những người bị béo phì, tiểu đường tuýp 2 hoặc hội chứng chuyển hóa cần đặc biệt lưu ý.

Người có triệu chứng nghi ngờ xơ gan

Bất kỳ ai xuất hiện các dấu hiệu như vàng da, sụt cân hay phù nề đều cần thực hiện bộ xét nghiệm xơ gan đầy đủ để loại trừ hoặc xác định bệnh.

Đối tượng nên xét nghiệm xơ gan (Nguồn: Sưu tầm)

Một số câu hỏi thường gặp về xét nghiệm xơ gan

Siêu âm có phát hiện xơ gan không?

Siêu âm có thể giúp phát hiện xơ gan, đặc biệt ở giai đoạn trung bình và muộn, thông qua các dấu hiệu như bề mặt gan gồ ghề, cấu trúc nhu mô gan không đồng nhất, gan có thể co nhỏ lại, kèm theo các biểu hiện tăng áp lực tĩnh mạch cửa như lách to hoặc có dịch ổ bụng. Tuy nhiên, ở giai đoạn sớm, siêu âm có thể chưa phát hiện rõ tổn thương nên dễ bỏ sót. Vì vậy, để chẩn đoán chính xác xơ gan, thường cần kết hợp siêu âm với các phương pháp khác như xét nghiệm máu, FibroScan hoặc sinh thiết gan.

Tiêu chuẩn chẩn đoán xơ gan của Bộ Y tế

Theo hướng dẫn chẩn đoán của Bộ Y tế, xơ gan được xác định dựa trên tổng hợp lâm sàng, xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh, không dựa vào một tiêu chuẩn đơn lẻ. Về lâm sàng, bệnh nhân có thể có các dấu hiệu như mệt mỏi, vàng da, sao mạch, cổ trướng, gan chắc hoặc teo nhỏ, lách to. Về xét nghiệm máu, thường thấy giảm albumin, rối loạn đông máu (INR tăng), giảm tiểu cầu và men gan có thể tăng hoặc bình thường. Về chẩn đoán hình ảnh, siêu âm, CT hoặc FibroScan cho thấy gan có cấu trúc không đồng nhất, bờ gan gồ ghề, dấu hiệu tăng áp lực tĩnh mạch cửa. Trong một số trường hợp cần thiết, sinh thiết gan được xem là tiêu chuẩn vàng để xác định mức độ xơ hóa. Việc chẩn đoán xơ gan thường dựa trên sự kết hợp các yếu tố này để đánh giá chính xác giai đoạn và mức độ bệnh.

Xét nghiệm xơ gan khi nào cần làm?

Bạn nên làm xét nghiệm ngay khi có các triệu chứng nghi ngờ hoặc định kỳ mỗi 6-12 tháng nếu bạn nằm trong nhóm đối tượng có nguy cơ cao (người uống rượu bia, người bị viêm gan virus). Việc phát hiện xơ gan ở giai đoạn “còn bù” sẽ giúp nâng cao hiệu quả điều trị và kéo dài tuổi thọ.

Cách chẩn đoán và xét nghiệm xơ gan (Nguồn: Sưu tầm)

Tóm lại, xét nghiệm xơ gan là công cụ đắc lực giúp chúng ta hiểu rõ “sức khỏe” của lá gan. Đừng chờ đợi cho đến khi các triệu chứng trở nên trầm trọng mới tìm đến bác sĩ. Hãy chủ động thăm khám, thực hiện lối sống lành mạnh và bảo vệ lá gan của mình ngay từ hôm nay. Một lá gan khỏe mạnh chính là nền tảng cho một cơ thể tràn đầy năng lượng.

Nội dung mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị y khoa của nhân viên y tế.

Nguồn tham khảo: Tổng hợp

• Medlatec: Xét nghiệm gan chẩn đoán xơ gan và đánh giá chức năng gan.
• Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh: Tìm hiểu các phương pháp xét nghiệm xơ gan hiện nay.
• WHO: Global guidelines for the management of liver cirrhosis.
• American Association for the Study of Liver Diseases (AASLD): Practice Guidance on Cirrhosis.
• Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh xơ gan – Bộ Y tế Việt Nam.