Ung thư phổi là một trong những căn bệnh ác tính có tỷ lệ tử vong hàng đầu trên thế giới cũng như tại Việt Nam. Bệnh thường diễn tiến âm thầm, không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn khởi phát khiến người bệnh dễ chủ quan bỏ qua. Việc chủ động thực hiện các phương pháp xét nghiệm ung thư phổi và chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu chính là chìa khóa vàng để phát hiện tế bào ác tính từ sớm, mang lại cơ hội sống, tối ưu hóa hiệu quả điều trị cho bệnh nhân.
Xét nghiệm ung thư phổi là gì?
Xét nghiệm ung thư phổi (bao gồm tầm soát và chẩn đoán) là một chuỗi các quy trình y khoa kết hợp giữa xét nghiệm các dấu ấn sinh học trong máu với các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh, thăm dò chức năng hoặc giải phẫu bệnh.
Mục tiêu của các phương pháp này là tìm kiếm sự hiện diện của khối u, xác định bản chất tế bào (lành tính hay ác tính), phân loại giai đoạn bệnh và đánh giá mức độ di căn của tế bào ung thư trong cơ thể.
Kỹ thuật viên xét nghiệm y học phân tích xét nghiệm ung thư phổi (Nguồn: Sưu tầm)
Tầm quan trọng của xét nghiệm ung thư phổi
Phần lớn các ca ung thư phổi khi có triệu chứng lâm sàng rõ rệt như ho ra máu, đau ngực dữ dội, sụt cân nhanh chóng… thì bệnh đã tiến triển đến giai đoạn muộn (giai đoạn III hoặc IV). Lúc này, việc điều trị gặp nhiều khó khăn và tiên lượng sống sau 5 năm của bệnh nhân giảm xuống rất thấp.
Việc thực hiện các xét nghiệm tầm soát định kỳ mang lại những ý nghĩa sống còn:
- Phát hiện bệnh ở “giai đoạn cửa sổ”: Phát hiện các tổn thương hoặc khối u kích thước rất nhỏ khi chưa hề xâm lấn hay di căn.
- Nâng cao tỷ lệ sống sót: Nếu được phát hiện và can thiệp phẫu thuật ngay từ giai đoạn I, tỷ lệ sống sau 5 năm của bệnh nhân có thể đạt tới 70% – 90%.
- Tiết kiệm chi phí và thời gian: Điều trị ở giai đoạn sớm ít phức tạp hơn, hạn chế được các phác đồ hóa trị, xạ trị nặng nề và giảm thiểu gánh nặng kinh tế cho gia đình.
Các xét nghiệm ung thư phổi cần thiết
Để đưa ra kết luận chính xác một người có bị ung thư phổi hay không, các bác sĩ chuyên khoa Ung bướu thường chỉ định kết hợp nhiều phương pháp cận lâm sàng sau:
Xét nghiệm máu tầm soát ung thư phổi
Đây là phương pháp định lượng các chất chỉ điểm ung thư (Tumor Markers) do tế bào ung thư hoặc cơ thể sản sinh ra để đáp ứng với khối u. Các chỉ số máu phổ biến bao gồm:
- CEA (Carcinoembryonic Antigen): Thường tăng cao trong ung thư phổi biểu mô tuyến.
- Cyfra 21-1 (Cytokeratin 19 Fragment): Dấu ấn sinh học có giá trị cao trong chẩn đoán ung thư phổi biểu mô tế bào vảy.
- NSE (Neuron-specific Enolase): Chỉ số đặc hiệu giúp nhận diện và theo dõi ung thư phổi tế bào nhỏ (SCLC).
- ProGRP (Progastrin-releasing Peptide): Dấu ấn thế hệ mới có độ nhạy rất cao đối với thể ung thư phổi tế bào nhỏ ở giai đoạn sớm.
Lưu ý: Các chỉ số này có thể tăng nhẹ trong một số bệnh lý lành tính (như viêm phổi, xơ gan, suy thận). Do đó, xét nghiệm máu không dùng đơn độc để kết luận bệnh mà cần kết hợp với chẩn đoán hình ảnh.
Chụp cắt lớp vi tính (CT Scan)
Đây là công cụ chẩn đoán hình ảnh mang tính quyết định trong tầm soát ung thư phổi.
- Chụp CT liều thấp (LDCT): Sử dụng lượng tia X ít hơn chụp CT thông thường, được khuyến cáo tầm soát hằng năm cho các đối tượng nguy cơ cao (người nghiện thuốc lá lâu năm). LDCT giúp phát hiện các nốt mờ nhỏ ở phổi với độ nhạy cao gấp nhiều lần so với chụp X-quang phổi thẳng quy ước.
- Chụp CT ngực có bơm thuốc cản quang: Giúp dựng hình rõ nét cấu trúc khối u, đánh giá mức độ xâm lấn của u vào mạch máu trung thất, màng phổi hay các xương sườn lân cận.
Chụp cắt lớp vi tính (CT Scan) lồng ngực giúp bác sĩ phát hiện các nốt mờ nhỏ nhất trong nhu mô phổi (Nguồn: Sưu tầm)
Soi phế quản
Bác sĩ sử dụng một ống nội soi mềm có gắn camera đi từ mũi hoặc miệng vào đường dẫn khí để quan sát trực tiếp lòng phế quản. Kỹ thuật này giúp phát hiện các tổn thương, khối sùi nghẽn trong lòng đường thở. Đồng thời, qua ống nội soi, bác sĩ sẽ tiến hành sinh thiết lấy một mẫu mô nhỏ ở khối u hoặc bấm hút dịch phế quản để đem đi xét nghiệm giải phẫu bệnh — đây là tiêu chuẩn vàng để xác định chính xác dòng tế bào ung thư.
Một số xét nghiệm ung thư phổi xác định di căn
Khi đã xác định có tế bào ác tính ở phổi, các xét nghiệm chuyên sâu khác sẽ được thực hiện để đánh giá giai đoạn di căn:
- Chụp PET/CT toàn thân: Kỹ thuật y học hạt nhân hiện đại sử dụng dược chất phóng xạ để phát hiện các tế bào ung thư có tốc độ chuyển hóa đường cao, giúp phát hiện sớm các ổ di căn xa trong cơ thể.
- Chụp cộng hưởng từ (MRI) sọ não: Kiểm tra xem tế bào ung thư phổi đã di căn lên hệ thần kinh trung ương hay chưa.
- Xạ hình xương: Tầm soát các tổn thương di căn xương gây đau nhức hoặc nguy cơ gãy xương bệnh lý ở bệnh nhân.
Các phương pháp điều trị bệnh ung thư phổi
Dựa trên kết quả xét nghiệm giải phẫu bệnh và phân chia giai đoạn, bác sĩ sẽ thiết lập phác đồ điều trị đa mô thức cá thể hóa cho từng bệnh nhân:
- Phẫu thuật: Chỉ định cho ung thư phổi tế bào không nhỏ (NSCLC) ở giai đoạn sớm (giai đoạn I, II và một số ca IIIa). Bác sĩ sẽ phẫu thuật cắt bỏ một thùy phổi hoặc toàn bộ một bên phổi chứa khối u kèm theo nạo vét hạch vùng.
- Xạ trị: Sử dụng các tia phóng xạ năng lượng cao để tiêu diệt tế bào ung thư hoặc làm giảm kích thước khối u. Xạ trị có thể kết hợp trước/sau phẫu thuật hoặc điều trị giảm nhẹ triệu chứng đau đớn cho bệnh nhân giai đoạn muộn.
- Hóa trị: Dùng các thuốc hóa chất truyền qua đường tĩnh mạch để tiêu diệt các tế bào ung thư đang phân chia nhanh trong cơ thể. Đây là phác đồ chủ đạo cho ung thư phổi tế bào nhỏ hoặc thể không tế bào nhỏ giai đoạn tiến triển.
- Liệu pháp nhắm trúng đích (Targeted Therapy): Sử dụng các thuốc tấn công trực tiếp vào các đột biến gene đặc hiệu của tế bào ung thư (như đột biến EGFR, ALK, ROS1) mà ít làm tổn thương tế bào lành, giúp kéo dài thời gian sống và giảm tác dụng phụ cho bệnh nhân.
- Liệu pháp miễn dịch (Immunotherapy): Thuốc giúp kích hoạt và hỗ trợ hệ thống miễn dịch của chính cơ thể người bệnh nhận diện và tiêu diệt các tế bào ung thư (thường dựa trên biểu hiện của dấu ấn PD-L1).
Các câu hỏi thường gặp (FAQ)
Xét nghiệm ung thư phổi bao lâu có kết quả?
Thời gian trả kết quả phụ thuộc vào loại xét nghiệm bạn thực hiện:
- Xét nghiệm máu (CEA, Cyfra 21-1, NSE…): Thường có kết quả sau 2 – 4 tiếng kể từ khi lấy máu.
- Chụp CT Scan, MRI: Kết quả bản đọc và hình ảnh thường có trong vòng 1 – 2 tiếng.
- Sinh thiết phế quản (Giải phẫu bệnh): Đây là quy trình phức tạp cần thời gian đúc bệnh phẩm và nhuộm soi, kết quả thường có sau 3 – 5 ngày làm việc.
Chỉ số xét nghiệm máu phát hiện ung thư phổi?
Các chỉ số máu (dấu ấn ung thư) bình thường ở người khỏe mạnh thường duy trì trong ngưỡng:
- CEA: $
- Cyfra 21-1: $
- NSE: $
Nếu các chỉ số này tăng cao vượt ngưỡng bình thường, đó là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ, bắt buộc bạn phải thực hiện thêm chụp CT ngực hoặc sinh thiết để chẩn đoán xác định.
Các bước xét nghiệm ung thư phổi?
Quy trình khám tầm soát tại các cơ sở y tế thường diễn ra theo 4 bước bài bản:
- Bước 1: Khám lâm sàng: Bác sĩ hỏi tiền sử bệnh, tiền sử hút thuốc lá và thăm khám các triệu chứng hô hấp.
- Bước 2: Lấy mẫu máu: Thực hiện định lượng các chất chỉ điểm ung thư.
- Bước 3: Chẩn đoán hình ảnh: Bệnh nhân được chỉ định chụp X-quang phổi thẳng hoặc chụp CT lồng ngực liều thấp.
- Bước 4: Đọc kết quả và tư vấn: Bác sĩ tổng hợp các kết quả, đưa ra kết luận hoặc chỉ định sinh thiết chuyên sâu nếu phát hiện bất thường.
Chủ động tầm soát ung thư phổi định kỳ giúp bảo vệ sức khỏe hệ hô hấp của bạn (Nguồn: Sưu tầm)
Tóm lại, ung thư phổi hoàn toàn có thể được kiểm soát và kéo dài thời gian sống nếu chúng ta chủ động phát hiện sớm. Những đối tượng có nguy cơ cao như người trên 50 tuổi, người nghiện thuốc lá lâu năm hoặc làm việc trong môi trường độc hại nên thực hiện xét nghiệm ung thư phổi định kỳ hằng năm để bảo vệ chính mạng sống của mình trước khi quá muộn.
Nguồn tham khảo
Cổng thông tin Thành phố Hồ Chí Minh https://tytphuongtamphu.medinet.gov.vn/chuyen-muc/tam-soat-ung-thu-phoi-de-phat-hien-khoi-u-o-giai-doan-som-cmobile11688-123606.aspx