Viêm dạ dày cấp: Nguyên nhân, dấu hiệu, chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa
Viêm dạ dày cấp là tình trạng phản ứng viêm tại niêm mạc dạ dày khởi phát đột ngột. Khác với thể mạn tính, viêm dạ dày cấp thường gây đau dữ dội do tác động từ rượu bia, lạm dụng thuốc giảm đau hoặc vi khuẩn HP. Nếu không xử trí kịp thời, tình trạng này có thể dẫn đến biến chứng như xuất huyết tiêu hóa hoặc thủng dạ dày. Việc nhận diện sớm triệu chứng giúp bạn điều trị hiệu quả và bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa an toàn.
Viêm dạ dày cấp là gì?
Viêm dạ dày cấp là tình trạng viêm nhiễm, sưng tấy hoặc phù nề đột ngột của lớp niêm mạc lót bên trong dạ dày. Niêm mạc dạ dày vốn có một lớp màng nhầy bảo vệ rất chắc chắn để chống lại sự ăn mòn của axit dịch vị. Tuy nhiên, khi có một tác nhân tấn công đủ mạnh làm tổn thương lớp màng này, axit sẽ tiếp xúc trực tiếp với tế bào niêm mạc, gây ra phản ứng viêm cấp tính. Tùy theo mức độ tổn thương, viêm dạ dày cấp có thể chỉ là sự đỏ ửng nhẹ (viêm đỏ) hoặc nghiêm trọng hơn là các vết trợt nông, chảy máu (viêm trợt xuất huyết). Điểm đặc trưng của thể bệnh này là các triệu chứng xuất hiện rất nhanh nhưng cũng có khả năng hồi phục hoàn toàn nếu tác nhân gây bệnh được loại bỏ sớm và điều trị đúng cách.
Triệu chứng của viêm dạ dày cấp
Các triệu chứng của viêm dạ dày cấp thường bùng phát mạnh mẽ, khiến người bệnh khó có thể ngó lơ.
Những dấu hiệu và biểu hiện thường gặp
Dấu hiệu điển hình nhất là cơn đau vùng thượng vị (vùng bụng trên rốn, dưới xương ức). Cơn đau thường xuất hiện đột ngột, có tính chất đau cồn cào, nóng rát hoặc đau quặn thắt. Đi kèm với đau bụng là cảm giác buồn nôn và nôn mửa dữ dội. Người bệnh có thể nôn ra thức ăn vừa ăn, dịch dạ dày có màu vàng hoặc xanh, đôi khi có lẫn tia máu nếu niêm mạc bị tổn thương sâu. Bên cạnh đó, các triệu chứng như đầy hơi, ợ chua, chán ăn và cảm giác nặng bụng sau khi ăn dù chỉ một lượng nhỏ cũng rất phổ biến. Trong một số trường hợp nhiễm khuẩn, người bệnh có thể có biểu hiện sốt nhẹ hoặc mệt mỏi toàn thân do mất nước và điện giải qua nôn mửa.
Các biến chứng có thể xảy ra
Nếu không được can thiệp y tế, viêm dạ dày cấp có thể dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng. Phổ biến nhất là xuất huyết tiêu hóa, khi các vết viêm trợt sâu chạm đến mạch máu, khiến người bệnh nôn ra máu tươi hoặc đi ngoài phân đen như nhựa đường. Tình trạng nôn nhiều cũng gây ra mất nước trầm trọng và rối loạn điện giải, có thể dẫn đến trụy tim mạch. Biến chứng đáng sợ nhất là thủng dạ dày, khi vết viêm hoại tử xuyên qua tất cả các lớp của thành dạ dày, làm dịch tiêu hóa tràn vào ổ bụng gây viêm phúc mạc – một tình trạng đe dọa trực tiếp đến tính mạng.
Khi nào nên đến gặp bác sĩ?
Bạn cần tìm kiếm sự trợ giúp y tế ngay lập tức nếu cơn đau bụng vùng thượng vị trở nên dữ dội không thể chịu nổi hoặc khi xuất hiện các dấu hiệu chảy máu như nôn ra máu, đi ngoài phân đen. Ngoài ra, nếu tình trạng nôn mửa kéo dài trên 12 giờ khiến bạn không thể ăn uống, người mệt lả, chóng mặt hoặc có biểu hiện sốt cao, hãy đến khoa cấp cứu của bệnh viện gần nhất để được bù dịch và kiểm soát tình trạng viêm kịp thời.
Cơn đau thượng vị dữ dội là dấu hiệu điển hình của viêm dạ dày cấp (Nguồn: Sưu tầm)
Nguyên nhân gây viêm dạ dày cấp
Có rất nhiều “thủ phạm” có thể gây ra sự tổn thương đột ngột cho niêm mạc dạ dày, chúng được chia thành các nhóm chính sau:
- Sử dụng thuốc: Lạm dụng các thuốc giảm đau kháng viêm không steroid (NSAIDs) như Aspirin, Ibuprofen, Diclofenac là nguyên nhân cực kỳ phổ biến. Các thuốc này làm ức chế chất prostaglandin bảo vệ niêm mạc.
- Rượu bia và chất kích thích: Uống quá nhiều rượu mạnh trong thời gian ngắn gây kích ứng trực tiếp và làm bỏng nhẹ niêm mạc dạ dày.
- Nhiễm khuẩn và virus: Vi khuẩn Helicobacter pylori (HP) là tác nhân hàng đầu. Ngoài ra, việc ăn phải thực phẩm nhiễm khuẩn (ngộ độc thức ăn) cũng gây viêm dạ dày cấp do độc tố của vi khuẩn.
- Căng thẳng tâm lý cực độ (Stress): Những chấn thương nặng, bỏng diện rộng hoặc sau các cuộc phẫu thuật lớn có thể gây ra tình trạng “loét do stress” do lượng máu nuôi dưỡng dạ dày bị sụt giảm đột ngột.
- Các tác nhân khác: Nuốt phải các hóa chất ăn mòn (axit, kiềm), trào ngược dịch mật từ ruột non lên dạ dày hoặc do các phương pháp điều trị như xạ trị vùng bụng.
Nguy cơ mắc viêm dạ dày cấp
Bất kỳ ai cũng có thể bị viêm dạ dày cấp, nhưng một số nhóm đối tượng sẽ có nguy cơ cao hơn hẳn.
Những đối tượng có nguy cơ cao
Người cao tuổi thường có nguy cơ cao do niêm mạc dạ dày đã mỏng dần theo thời gian và thường xuyên phải sử dụng thuốc giảm đau cho các bệnh lý xương khớp. Những người có thói quen uống rượu bia thường xuyên, người làm việc trong môi trường áp lực cao dẫn đến căng thẳng thần kinh cũng là đối tượng “ưu tiên” của bệnh lý này. Ngoài ra, những người thường xuyên ăn uống tại những nơi không đảm bảo vệ sinh thực phẩm sẽ có rủi ro nhiễm vi khuẩn HP hoặc các loại vi trùng gây viêm dạ dày cao hơn.
Các yếu tố làm tăng khả năng mắc bệnh
Chế độ ăn quá nhiều đồ cay nóng, đồ chua hoặc thói quen ăn uống thất thường (lúc quá đói, lúc quá no) làm xáo trộn quy luật bài tiết axit. Việc hút thuốc lá không chỉ gây hại cho phổi mà còn làm giảm lưu lượng máu đến dạ dày, khiến niêm mạc chậm phục hồi khi có tổn thương. Đặc biệt, những người đang mắc các bệnh lý mạn tính như suy thận, suy gan hoặc đái tháo đường cũng có hệ miễn dịch và khả năng bảo vệ niêm mạc dạ dày kém hơn bình thường.
Viêm dạ dày cấp ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe?
Mặc dù mang tính chất “cấp tính”, nhưng bệnh lý này gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đáng kể đến chất lượng cuộc sống. Cơn đau và tình trạng nôn mửa khiến người bệnh suy kiệt nhanh chóng, không thể làm việc hay học tập. Nếu tình trạng này lặp đi lặp lại do không được điều trị dứt điểm, nó có thể chuyển thành viêm dạ dày mạn tính, làm tăng nguy cơ teo niêm mạc và hình thành các tế bào ác tính (ung thư dạ dày). Sự ám ảnh về cơn đau cũng khiến người bệnh nảy sinh tâm lý sợ ăn, dẫn đến sụt cân, thiếu máu và suy dinh dưỡng.
Loét dạ dày gây đau vùng thượng vị, khó chịu và ảnh hưởng đến chức năng tiêu hóa (Nguồn: Sưu tầm)
Phương pháp chẩn đoán viêm dạ dày cấp
Để xác định chính xác tình trạng viêm, các bác sĩ sẽ kết hợp giữa hỏi bệnh sử và thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng.
- Nội soi dạ dày: Đây là phương pháp quan trọng nhất. Bác sĩ đưa một ống soi mềm có gắn camera vào dạ dày để quan sát trực tiếp hình ảnh niêm mạc. Qua nội soi, bác sĩ có thể thấy các vùng đỏ rực, phù nề hoặc các vết trợt đang chảy máu.
- Xét nghiệm tìm vi khuẩn HP: Có thể thực hiện qua test hơi thở, xét nghiệm phân hoặc lấy mẫu mô khi nội soi (test urease).
- Xét nghiệm máu: Giúp đánh giá tình trạng nhiễm trùng (bạch cầu tăng) hoặc tình trạng mất máu (hồng cầu giảm).
- Chụp X-quang hoặc CT scan bụng: Thường được chỉ định khi nghi ngờ có biến chứng thủng dạ dày hoặc để loại trừ các nguyên nhân gây đau bụng cấp khác.
Các phương pháp điều trị viêm dạ dày cấp
Nguyên tắc điều trị viêm dạ dày cấp bao gồm loại bỏ tác nhân gây bệnh, trung hòa axit và phục hồi niêm mạc.
- Sử dụng thuốc: Bác sĩ thường kê các nhóm thuốc kháng axit (Antacids) để giảm nhanh triệu chứng, thuốc ức chế bơm Proton (PPI) hoặc thuốc kháng thụ thể H2 để giảm tiết axit dịch vị. Các loại thuốc bọc niêm mạc dạ dày cũng được sử dụng để tạo lớp màng giả bảo vệ vết loét.
- Điều trị nhiễm khuẩn: Nếu nguyên nhân do vi khuẩn HP, bệnh nhân cần tuân thủ phác đồ kháng sinh kết hợp trong vòng 10-14 ngày.
- Chế độ nghỉ ngơi và bù dịch: Trong giai đoạn đau cấp, người bệnh cần nghỉ ngơi hoàn toàn. Nếu nôn nhiều, việc uống dung dịch oresol hoặc truyền dịch tĩnh mạch là bắt buộc để ngăn ngừa sốc do mất nước.
- Loại bỏ tác nhân: Ngừng ngay việc sử dụng thuốc giảm đau NSAIDs, rượu bia và các chất kích thích có hại cho dạ dày.
Cách phòng ngừa viêm dạ dày cấp hiệu quả
Phòng bệnh viêm dạ dày cấp chủ yếu dựa vào việc thay đổi lối sống và thói quen ăn uống.
- Ăn uống khoa học: Thực hiện ăn chín uống sôi, hạn chế các món ăn quá cay, quá chua hoặc thực phẩm chế biến sẵn nhiều chất bảo quản. Nên ăn đúng giờ, nhai kỹ và không nên ăn quá no trước khi đi ngủ.
- Hạn chế rượu bia và thuốc lá: Đây là hai tác nhân hàng đầu phá hủy lớp bảo vệ dạ dày.
- Thận trọng khi dùng thuốc: Chỉ sử dụng các loại thuốc giảm đau, kháng viêm khi thật sự cần thiết và phải có sự tư vấn của bác sĩ. Luôn uống thuốc sau khi ăn no để giảm kích ứng.
- Kiểm soát căng thẳng: Học cách thư giãn, cân bằng giữa công việc và nghỉ ngơi để tránh stress kích thích dạ dày tăng tiết axit.
- Vệ sinh cá nhân: Rửa tay sạch sẽ trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh để phòng ngừa lây nhiễm vi khuẩn HP qua đường ăn uống.
Thói quen ăn uống lành mạnh là lá chắn bảo vệ dạ dày hiệu quả (Nguồn: Sưu tầm)
Câu hỏi thường gặp
Đau rát vùng thượng vị có phải dấu hiệu của viêm dạ dày cấp?
Đau rát thượng vị là dấu hiệu chỉ điểm rất quan trọng của viêm dạ dày cấp, nhưng nó không phải là duy nhất. Triệu chứng này cũng có thể xuất hiện trong bệnh trào ngược dạ dày thực quản, viêm tụy cấp hoặc thậm chí là nhồi máu cơ tim vùng dưới hoành. Do đó, nếu cơn đau đi kèm với nôn mửa đột ngột và cảm giác bụng căng chướng sau khi tiếp xúc với các tác nhân như rượu bia hay thuốc giảm đau, thì khả năng cao đó là viêm dạ dày cấp. Bạn nên đi khám để bác sĩ thực hiện nội soi nhằm có kết luận chính xác nhất.
Viêm dạ dày cấp có thể gây thủng dạ dày hay không?
Có, mặc dù tỷ lệ không quá cao nhưng thủng dạ dày hoàn toàn có thể xảy ra trong các trường hợp viêm dạ dày cấp thể nặng hoặc do uống phải hóa chất ăn mòn mạnh. Khi vết viêm tiến triển quá nhanh và sâu, nó sẽ phá hủy toàn bộ các lớp của thành dạ dày. Đây là một tình trạng cực kỳ nguy hiểm, đòi hỏi phải phẫu thuật cấp cứu ngay lập tức để vá lỗ thủng và rửa sạch ổ bụng.
Người bị viêm dạ dày cấp nên ăn những thực phẩm nào?
Trong giai đoạn cấp tính, người bệnh nên ưu tiên các loại thức ăn mềm, lỏng, dễ tiêu hóa như cháo, súp, bánh mì khô (giúp hút bớt axit dư thừa). Nên bổ sung các loại rau củ nấu chín kỹ như cà rốt, khoai tây, và các loại trái cây lành tính như chuối chín, bơ. Tránh tuyệt đối đồ uống có ga, cà phê đậm đặc, các loại dưa muối chua và các loại gia vị mạnh như ớt, tiêu, mù tạt. Sau khi cơn đau thuyên giảm, có thể dần dần quay lại chế độ ăn bình thường nhưng vẫn cần duy trì sự điều độ.
Sau khi điều trị, viêm dạ dày cấp có tái phát không?
Viêm dạ dày cấp có thể tái phát nếu người bệnh không loại bỏ tận gốc các nguyên nhân gây bệnh. Nếu bạn tiếp tục uống nhiều rượu, lạm dụng thuốc giảm đau hoặc không điều trị triệt để vi khuẩn HP, niêm mạc dạ dày sẽ lại bị tấn công và tổn thương. Việc tái phát nhiều lần sẽ làm thay đổi cấu trúc niêm mạc, dẫn đến viêm mạn tính và khó điều trị hơn rất nhiều.
Viêm dạ dày cấp là phản hồi đột ngột của cơ thể trước lối sống hoặc tác nhân bên ngoài. Dù gây đau đớn, bệnh có thể hồi phục hoàn toàn nếu được phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Chìa khóa để bảo vệ dạ dày nằm ở chế độ ăn uống điều độ, sử dụng thuốc cẩn thận và kiểm soát căng thẳng. Hãy lắng nghe cơ thể và chăm sóc dạ dày mỗi ngày để duy trì nhịp sống khỏe mạnh, giúp bạn tận hưởng cuộc sống trọn vẹn hơn.
Nội dung chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị y khoa. Người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám khi có triệu chứng.
Nguồn tham khảo: Cổng TT Tp. HCM, Long Châu