Làn da của trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sơ sinh, vô cùng mỏng manh và nhạy cảm do cấu trúc biểu bì chưa hoàn thiện. Chính vì vậy, trẻ rất dễ gặp phải các vấn đề về da liễu. Trong đó, viêm da cơ địa ở trẻ em là một bệnh lý phổ biến và là nỗi lo lắng của rất nhiều bậc cha mẹ. Căn bệnh này không chỉ gây đau đớn, ngứa ngáy khó chịu khiến trẻ quấy khóc, mất ngủ mà còn rất dễ tái phát nếu không được chăm sóc đúng cách.
Bệnh viêm da cơ địa ở trẻ em là gì?
Viêm da cơ địa ở trẻ em (tên khoa học là Atopic Dermatitis), hay còn gọi là chàm thể tạng, bệnh chàm sữa (ở trẻ sơ sinh). Đây là một bệnh lý viêm da mãn tính, tiến triển thành từng đợt bùng phát, thường xuất hiện rất sớm ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi.
Đặc trưng cơ bản của căn bệnh này là tình trạng da bị khô ráp, bong tróc, xuất hiện các vết mẩn đỏ và đi kèm với những cơn ngứa ngáy dữ dội. Bệnh có tính chất dai dẳng, kéo dài từ vài tuần, vài tháng và rất dễ tái đi tái lại nhiều lần khi có các yếu tố kích ứng tác động. Mặc dù không phải là bệnh lý lây nhiễm từ người này sang người khác, nhưng viêm da cơ địa lại gây ra những tổn thương cơ học sâu trên bề mặt da do phản xạ cào gãi của trẻ, tiềm ẩn nguy cơ bội nhiễm nguy hiểm.
Nguyên nhân viêm da cơ địa ở trẻ em
Hiện nay, nguyên nhân chính xác gây ra bệnh viêm da cơ địa ở trẻ nhỏ vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Tuy nhiên, các chuyên gia da liễu đều đồng ý rằng bệnh lý này là kết quả của sự tương tác phức tạp giữa hai yếu tố cốt lõi:
- Yếu tố di truyền: Cơ địa dị ứng có tính chất gia đình rất rõ rệt. Nếu trong gia đình có cha, mẹ hoặc anh chị em ruột từng mắc viêm da cơ địa, hen phế quản, viêm mũi dị ứng hoặc sốt cỏ khô, tỷ lệ trẻ sinh ra mắc bệnh sẽ cao hơn gấp nhiều lần so với trẻ bình thường. Sự đột biến gen quy định việc sản xuất protein filaggrin di truyền làm cho cấu trúc lớp sừng của da trẻ bị lỏng lẻo, dễ mất nước.
- Sự suy giảm hàng rào bảo vệ da: Làn da bẩm sinh của trẻ bị thiếu hụt lớp màng lipid bảo vệ tự nhiên. Sự thiếu hụt này tạo ra những “khoảng trống” giữa các tế bào da, khiến nước trong da dễ bốc hơi ra ngoài (gây khô da vĩnh viễn), đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho các chất gây dị ứng, vi khuẩn, nấm mốc dễ dàng xâm nhập vào sâu bên trong tế bào da và kích hoạt hệ thống miễn dịch gây viêm.
- Tác nhân kích ứng từ môi trường bên ngoài:
- Thời tiết thay đổi đột ngột, trời chuyển lạnh, độ ẩm không khí thấp (mùa hanh khô).
- Tiếp xúc với dị nguyên đường hô hấp như khói bụi, ô nhiễm, phấn hoa, lông thú nuôi, mạt bụi nhà bám trên chăn gối.
- Các hóa chất tẩy rửa mạnh như xà phòng, sữa tắm chứa nhiều hương liệu, nước giặt quần áo của gia đình.
- Chất liệu quần áo bằng vải len, vải sợi tổng hợp cứng, thô ráp cọ xát vào da bé.
Từng giai đoạn viêm da cơ địa ở trẻ em
Bệnh lý viêm da cơ địa ở trẻ nhỏ không đứng yên một chỗ mà có sự chuyển biến rõ rệt qua 3 giai đoạn lâm sàng. Nhận biết đúng con đang ở giai đoạn nào sẽ giúp ba mẹ lựa chọn phác đồ điều trị chính xác nhất:
Giai đoạn cấp tính
Đây là giai đoạn bệnh bùng phát mạnh mẽ, xuất hiện đột ngột với các tổn thương da vô cùng rầm rộ:
- Da bé bắt đầu xuất hiện các mảng hồng ban (vết đỏ) không rõ ranh giới, kèm theo tình trạng sưng phù nhẹ.
- Trên nền da đỏ, nhanh chóng mọc lên các mụn nước nhỏ liti, tập trung thành từng cụm.
- Cơn ngứa dữ dội khiến bé bứt rứt, liên tục cào gãi hoặc chà xát vùng mặt, tay chân vào gối. Hành động này làm vỡ các mụn nước, gây rỉ dịch trong sũng ướt, đóng vảy tiết màu vàng. Nếu không vệ sinh tốt, vùng da này rất dễ bị nhiễm trùng (bội nhiễm tụ cầu).
- Vị trí thường gặp: Hai bên má, trán, cằm (ở trẻ sơ sinh) hoặc lan ra mặt ngoài cánh tay, chân.
Giai đoạn bán cấp
Giai đoạn này là sự chuyển tiếp giữa cấp tính và mãn tính, các triệu chứng có phần dịu xuống:
- Các tổn thương da không còn rỉ dịch ướt hay chảy mủ, bề mặt da bắt đầu khô lại.
- Các vết mẩn đỏ thuyên giảm, chuyển sang màu đỏ nhạt hoặc hơi thâm.
- Da bé bắt đầu bong tróc các lớp vảy mỏng, thô ráp và vẫn còn cảm giác ngứa âm ỉ.
Giai đoạn mãn tính
Nếu bệnh không được kiểm soát tốt ở các giai đoạn trước, tổn thương da sẽ tiến triển thành mãn tính, kéo dài dai dẳng và rất khó điều trị:
- Da trẻ bị khô ráp nghiêm trọng, xù xì và bong tróc vảy xám, vảy trắng liên tục.
- Do thói quen cào gãi kéo dài, vùng da tổn thương bị dày sừng lên, thâm nhiễm, các đường vân da hằn rõ tạo nên hiện tượng “lichen hóa”.
- Da xuất hiện các vết nứt nẻ sâu, thậm chí chảy máu, gây đau rát cực kỳ cho bé, đặc biệt là khi cử động.
- Vị trí thường gặp: Các nếp gấp giải phẫu như nếp gấp khuỷu tay, khoeo chân, cổ, cổ tay, cổ chân.
Điều trị và chăm sóc trẻ bị viêm da cơ địa
Để giúp con vượt qua các đợt bùng phát một cách nhẹ nhàng, các bậc phụ huynh cần phối hợp chặt chẽ giữa việc điều trị y tế và quy trình chăm sóc da hàng ngày.
Cách điều trị cho trẻ bị viêm da
Việc điều trị bằng thuốc cần tuyệt đối tuân thủ theo sự hướng dẫn và kê đơn của bác sĩ chuyên khoa da liễu hoặc nhi khoa. Ba mẹ tuyệt đối không được tự ý ra hiệu thuốc mua các tuýp kem bôi không rõ nguồn gốc hoặc lạm dụng thuốc có chứa Corticoid liều cao cho trẻ. Bác sĩ sẽ cân nhắc dựa vào độ tuổi và giai đoạn bệnh để chỉ định:
- Thuốc bôi kháng viêm (Corticoid hoạt phổ nhẹ hoặc thuốc ức chế Calcineurin) để giảm sưng, đỏ, ngứa trong đợt cấp.
- Thuốc kháng Histamin dạng siro/uống phù hợp với lứa tuổi để giảm ngứa từ bên trong, giúp bé đỡ quấy khóc vào ban đêm.
- Thuốc kháng sinh bôi hoặc uống nếu vùng da của trẻ có dấu hiệu bị bội nhiễm vi khuẩn.
Cách chăm sóc trẻ
Bên cạnh việc dùng thuốc, quy trình chăm sóc đóng vai trò quyết định đến 50% hiệu quả lành bệnh:
- Luôn giữ cho cơ thể trẻ sạch sẽ, thoáng mát.
- Cắt ngắn móng tay của trẻ thường xuyên hoặc đeo bao tay bằng vải cotton mềm cho trẻ sơ sinh để hạn chế tối đa việc trẻ cào rách da.
- Mặc quần áo rộng rãi, chất liệu cotton 100% thấm hút mồ hôi tốt. Tránh đồ len, dạ hoặc vải có nhiều họa tiết thô cứng cọ xát vào da bé.
Chăm sóc trẻ bị viêm da cơ địa bằng trang phục mềm mại, thoáng mát (Nguồn: Sưu tầm)
Biện pháp khắc phục viêm da cơ địa tại nhà cho bé
Dưới đây là cẩm nang các biện pháp hỗ trợ khắc phục tổn thương da cho bé ngay tại nhà vô cùng đơn giản nhưng mang lại hiệu quả vượt trội:
Chăm sóc chế độ dinh dưỡng
Một chế độ dinh dưỡng đầy đủ sẽ giúp nâng cao hệ miễn dịch từ bên trong, hỗ trợ tái tạo màng da của trẻ:
- Đối với trẻ còn bú mẹ: Người mẹ cần chú ý đến chế độ ăn uống của mình. Hãy hạn chế các thực phẩm dễ gây dị ứng như hải sản, nhộng tằm, đồ ăn quá nhiều dầu mỡ. Tăng cường ăn rau xanh, trái cây tươi giàu vitamin để dòng sữa mẹ có nhiều dưỡng chất kháng viêm tự nhiên cho con.
- Đối với trẻ đã ăn dặm: Bổ sung đầy đủ nước và vitamin cho bé thông qua các loại nước quả, rau xanh, trái cây. Cần theo dõi sát sao, nếu phát hiện bé ăn loại thực phẩm nào mà da bị đỏ ngứa lên thì phải tạm ngưng ngay lập tức.
Dưỡng ẩm da đều đặn
Đây được coi là bước “vàng”, cốt lõi nhất trong điều trị viêm da cơ địa. Dưỡng ẩm giúp bù đắp lượng nước thiếu hụt, làm mềm da, giảm ngứa và tái tạo hàng rào bảo vệ da.
- Phải thoa kem dưỡng ẩm cho bé ít nhất 2 – 3 lần/ngày, đặc biệt là vào mùa đông hoặc khi bé nằm phòng điều hòa.
- Thời điểm thoa kem tốt nhất là trong vòng 3 phút ngay sau khi tắm, khi làn da của bé vẫn còn duy trì độ ẩm lý tưởng.
- Lưu ý: Chọn loại kem dưỡng ẩm chuyên biệt dành riêng cho trẻ em hoặc trẻ có làn da cơ địa nhạy cảm, có nhãn hiệu uy tín, hoàn toàn không chứa cồn, không hương liệu nhân tạo và chất bảo quản Paraben.
Thoa kem dưỡng ẩm dịu nhẹ là giải pháp quan trọng giúp phục hồi màng bảo vệ da cho bé (Nguồn: Sưu tầm)
Dùng thuốc
Khi sử dụng thuốc bôi tại nhà cho bé, ba mẹ cần tuân thủ nguyên tắc: bôi đúng vùng da tổn thương, bôi một lớp thật mỏng. Với thuốc bôi chứa Corticoid, chỉ bôi tối đa từ 5 – 7 ngày ở giai đoạn cấp tính, tuyệt đối không tự ý bôi kéo dài vì da trẻ rất mỏng, thuốc dễ thấm vào máu gây suy tuyến thượng thận, teo da hoặc rạn da.
Hạn chế để bé gãi ngứa tránh gây trầy xước
Cơn ngứa luôn khiến trẻ có phản xạ gãi. Tuy nhiên, càng gãi sẽ càng làm giải phóng nhiều chất gây ngứa, tạo thành vòng lặp bệnh lý luẩn quẩn. Ba mẹ có thể làm dịu cơn ngứa cho con bằng cách đánh lạc hướng trẻ qua các trò chơi, đồ chơi sắc màu, hoặc dùng một chiếc khăn sạch thấm nước mát chườm nhẹ lên vùng da đang bị ngứa rát của bé khoảng 5 – 10 phút.
Tắm đúng cách
Tắm rửa hàng ngày giúp loại bỏ vi khuẩn, chất bẩn bám trên da bé, nhưng phải tắm đúng cách để không làm khô da:
- Chỉ nên tắm cho bé từ 5 – 10 phút, không ngâm trẻ quá lâu trong nước.
- Sử dụng nước ấm vừa phải (khoảng 36 – 37 độ C), tuyệt đối không dùng nước quá nóng vì sẽ làm mất đi lớp dầu tự nhiên trên da bé.
- Sử dụng sữa tắm dịu nhẹ, loại không chứa xà phòng (Soap-free), có độ pH cân bằng cho da trẻ nhỏ. Khi tắm xong, dùng khăn xô mềm thấm nhẹ nhàng, không chà xát mạnh bạo lên da bé.
Phương pháp điều trị viêm da cơ địa ở trẻ nhỏ
Tùy vào quan điểm và mức độ bệnh của trẻ, hiện nay có 3 phương pháp tiếp cận điều trị chính:
Bằng cây lá dân gian
Nhiều bậc phụ huynh có thói quen sử dụng các loại lá cây tự nhiên có sẵn trong vườn để nấu nước tắm cho con như lá trà xanh, lá khế chua, lá sài đất, lá kinh giới…
- Ưu điểm: Nguyên liệu tự nhiên, dễ tìm, chi phí rẻ, có tác dụng hỗ trợ kháng khuẩn, làm mát da dịu nhẹ ở giai đoạn bán cấp hoặc mãn tính.
- Nhược điểm & Nguy cơ: Các loại lá cây nếu không được rửa sạch kỹ lưỡng có thể chứa bụi bẩn, trứng côn trùng, thuốc bảo vệ thực vật. Ngoài ra, việc tắm lá khi da bé đang ở giai đoạn cấp tính (rỉ dịch, có vết loét hở) có thể khiến các chất chát bám vào vết thương, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, nhiễm độc da nghiêm trọng. Do đó, ba mẹ cần hết sức cẩn trọng và tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng.
Bằng Tây y
Y học hiện đại (Tây y) tập trung vào việc dập tắt nhanh các triệu chứng viêm, ngứa bằng thuốc bôi tại chỗ và thuốc uống toàn thân, kết hợp với các sản phẩm tắm gội, dưỡng ẩm chuyên sâu. Phương pháp này có ưu điểm vượt trội là đem lại hiệu quả rất nhanh chóng, rõ rệt, giúp trẻ nhanh thoát khỏi cảm giác đau đớn, khó chịu. Tuy nhiên, Tây y đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt về liều lượng để tránh các tác dụng phụ của thuốc hóa dược lên cơ thể non nớt của trẻ.
Đưa trẻ đi thăm khám bác sĩ chuyên khoa để nhận được phác đồ điều trị Tây y an toàn (Nguồn: Sưu tầm)
Bằng Đông y
Đông y (Y học cổ truyền) nhìn nhận viêm da cơ địa ở trẻ em là do cơ thể bị tích tụ nhiệt độc, phong tà bên trong kết hợp với hàng rào tấu lý (da) bên ngoài bị suy yếu. Các bài thuốc Đông y cho trẻ thường là các bài thuốc ngâm rửa từ thảo dược đã qua bào chế sạch sẽ (như khổ sâm, hoàng liên, thương truật…) kết hợp với thuốc bôi dạng cao dược liệu tự nhiên. Phương pháp này lành tính, hướng tới việc điều hòa cơ địa từ gốc nên mang lại hiệu quả bền vững, nhưng nhược điểm là tác dụng chậm, cần nhiều thời gian kiên trì thực hiện.
Câu hỏi liên quan (FAQ)
Viêm da cơ địa ở trẻ em cần kiêng gì?
Để ngăn ngừa tình trạng bệnh chuyển biến nặng hoặc tái phát liên tục, ba mẹ cần lưu ý giúp bé kiêng những điều sau:
- Về dinh dưỡng: Kiêng các thực phẩm mà trẻ hoặc người mẹ (nếu đang cho con bú) từng có tiền sử dị ứng. Cẩn trọng với nhóm thực phẩm giàu đạm dễ kích ứng như tôm, cua, ghẹ, bề bề, mực, đậu phộng, lòng trắng trứng. Hạn chế cho trẻ ăn đồ ăn nhiều đường, đồ chiên rán nhiều dầu mỡ hoặc các loại gia vị cay nồng.
- Về sinh hoạt: Kiêng tắm nước quá nóng cho bé. Kiêng cho trẻ tiếp xúc trực tiếp với lông chó, mèo, khói thuốc lá hoặc bụi bẩn. Không để trẻ chơi ở những nơi ẩm mốc, nhiều bụi.
- Chăm sóc da: Tuyệt đối không cho trẻ dùng chung sữa tắm, xà phòng của người lớn. Không tự ý sử dụng các loại kem bôi có thành phần không rõ ràng hoặc kem chứa Corticoid liều mạnh bán trôi nổi trên mạng.
Viêm da cơ địa ở trẻ em tuy là một căn bệnh mãn tính, dai dẳng và dễ tái phát nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu được nhận diện sớm và can thiệp đúng giai đoạn. Bằng sự thấu hiểu, kiên trì của cha mẹ trong việc duy trì quy trình dưỡng ẩm đều đặn, tắm rửa đúng cách và tuân thủ phác đồ điều trị khoa học của bác sĩ, làn da của con yêu sẽ luôn được bảo vệ mịn màng, khỏe mạnh, giúp con tự do khám phá thế giới xung quanh.
Nguồn tham khảo:
National institute of health https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4254569/
📝Nguồn tài liệu: Chọn lọc từ nhiều nguồn y tế uy tín
🔎Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.