Khi bị cảm nắng, cơ thể suy kiệt và hệ tiêu hóa đình trệ, việc bổ sung dinh dưỡng đúng cách là cực kỳ quan trọng để phục hồi. Hãy ưu tiên các món ăn thanh đạm, giàu nước và điện giải giúp làm mát cơ thể từ bên trong, tái lập cân bằng ion và xoa dịu thần kinh trung ương. Kết hợp chế độ ăn khoa học cùng biện pháp sơ cứu kịp thời chính là “chìa khóa vàng” giúp bạn nhanh chóng lấy lại sức khỏe trong mùa hè.
Ăn gì giải cảm nắng?
Trong y học cổ truyền, cảm nắng (hay trúng thử) thuộc chứng bệnh do nhiệt tà và thử tà xâm nhập làm hao tổn tân dịch (nước) và khí lực. Do đó, các món ăn giải cảm nắng phải đáp ứng tiêu chí: giàu nước, tính mát (bình can, thanh nhiệt), dễ tiêu hóa và giàu vitamin khoáng chất để bù đắp lượng thất thoát qua mồ hôi.
Dưới đây là những món ăn, thức quả được các chuyên gia dinh dưỡng và y khoa khuyên dùng:
Canh giá đỗ
Giá đỗ vị ngọt, tính mát, có công năng thanh nhiệt, giải độc, hạ hỏa và sinh tân dịch rất mạnh. Khi đi nắng về bị đau đầu, khô cổ, một bát canh giá đỗ nấu thịt nạc hoặc nấu đậu phụ sẽ giúp làm dịu cơ thể ngay lập tức. Hàm lượng nước chiếm tới 92% trong giá đỗ, kết hợp với lượng vitamin C phong phú giúp làm bền thành mạch máu, giảm nhanh cảm giác choáng váng và cung cấp nguồn năng lượng thanh nhẹ, dễ hấp thu cho dạ dày đang mệt mỏi.
Chè đậu ván
Theo Đông y, đậu ván trắng (bạch biển đậu) là một vị thuốc có tác dụng kiện tỳ, hóa thấp và giải thử (trị say nắng, say nóng) cực kỳ hiệu quả. Chè đậu ván được nấu chín mềm, có vị ngọt thanh từ đường phèn là món ăn lý tưởng cho người vừa trải qua một trận cảm nắng. Món ăn này không chỉ cung cấp nguồn chất xơ hòa tan làm dịu niêm mạc đường ruột mà còn bổ sung các khoáng chất thiết yếu giúp phục hồi hệ thống cơ bắp đang bị bủn rủn, yếu mỏi.
Cháo đậu xanh
Cháo đậu xanh là “món ăn vàng” trong danh mục giải độc và hạ nhiệt ngày hè. Đậu xanh để cả vỏ có tính hàn, giúp thanh nhiệt ở tầng sâu, tiêu trừ độc tố do nhiệt lượng tích tụ. Khi nấu thành cháo loãng, tinh bột trong gạo được ninh nhừ giúp bảo vệ niêm mạc dạ dày, giúp cơ thể dễ dàng hấp thu chất dinh dưỡng mà không tốn nhiều năng lượng để tiêu hóa. Cho người bị cảm nắng ăn một bát cháo đậu xanh nguội bớt sẽ giúp kích thích lại vị giác, giảm nôn nao và hạ thân nhiệt cốt lõi một cách an toàn.
Cháo đậu xanh loãng là món ăn hàng đầu giúp tống tiễn nhiệt tà, phục hồi thể lực cho người bị cảm nắng (Nguồn: Sưu tầm)
Canh trứng cà chua
Trứng gà giàu protein giá trị sinh học cao cùng các lecithin bổ não, kết hợp với cà chua tính mát, giàu chất chống oxy hóa Lycopene và vitamin C tạo nên món canh bổ dưỡng, thanh nhẹ. Canh trứng cà chua rất dễ nuốt, vị chua ngọt tự nhiên kích thích tuyến nước bọt hoạt động, giải quyết triệt để tình trạng đắng miệng, chán ăn, khô khốc họng sau khi đi ngoài trời nắng gắt về.
Canh đậu nành cải củ
Sự kết hợp giữa đậu nành (giàu protein thực vật và isoflavone làm mát) cùng cải củ (tính mát, vị cay ngọt, có tác dụng lợi tiểu, tiêu đờm, hạ khí) tạo ra một bài thuốc giải cảm nắng tuyệt vời. Món canh này hỗ trợ hệ bài tiết (thận) đào thải các chất cặn bã hiệu quả, làm mát huyết (máu), giảm nhanh các áp lực co thắt mạch máu não – nguyên nhân gây ra các cơn đau đầu búa bổ khi trời nắng.
Canh đậu xanh
Nếu không muốn ăn tinh bột từ cháo, bạn có thể chỉ cần ninh đậu xanh với nước để làm nước canh uống. Hãy giữ nguyên vỏ đậu xanh khi ninh vì phần vỏ chứa hàm lượng chất chống oxy hóa flavonoids cao nhất, có tác dụng sinh học mạnh trong việc bảo vệ tế bào khỏi bị tổn thương do quá nhiệt. Canh đậu xanh không đường hoặc cho một chút muối nhạt là thức uống giải nhiệt cấp tốc khi cơ thể có biểu hiện kiệt sức do nhiệt.
Cà chua ướp đường
Cà chua rửa sạch, thái lát mỏng rồi ướp với một chút đường phèn, để mát là món ăn giải nhiệt thanh mát được nhiều người yêu thích. Khi đi nắng về, cơ thể bị tiêu tốn lượng lớn đường glucose và nước cho các hoạt động điều nhiệt. Một vài miếng cà chua ướp đường giúp bổ sung nhanh năng lượng cho tế bào, dập tắt cơn khát nội tại và giảm cảm giác hoa mắt, chóng mặt do hạ đường huyết lâm sàng.
Dưa gang
Dưa gang (hay còn gọi là việt qua) có thành phần nước chiếm đến 95%, vị ngọt, tính hàn, có công năng giải thử, nạp dịch, thông đại tiểu tiện. Ăn dưa gang tươi trực tiếp hoặc dầm với một chút đá mát sẽ giúp cơ thể bù đắp lượng nước thất thoát một cách thần tốc, làm dịu nhanh cảm giác nóng rát trong lồng ngực và mang lại sự sảng khoái cho hệ thần kinh.
Dưa hấu
Không thể thiếu dưa hấu trong danh mục thực phẩm cứu trợ mùa hè. Loại quả này chứa hàm lượng chất chống oxy hóa Lycopene, các vitamin A, C cùng axit amin L-citrulline – hoạt chất có tác dụng làm giãn mạch máu, cải thiện tuần hoàn và giảm đau nhức cơ bắp. Hàm lượng nước dồi dào trong dưa hấu đóng vai trò như một loại “dịch truyền” tự nhiên, giúp pha loãng máu bị cô đặc do mất mồ hôi, ổn định nhanh huyết áp cho người bệnh.
Dưa hấu mọng nước cung cấp nguồn nước và vitamin dồi dào giúp làm mát huyết kịch phát (Nguồn: Sưu tầm)
Xoài
Xoài chín chứa hàm lượng cao vitamin C, vitamin A và các chất xơ giúp tăng cường hệ miễn dịch. Đặc biệt, xoài xanh hoặc xoài nạo nấu canh chua còn cung cấp nguồn chất sắt và kali quý giá. Tuy nhiên, đối với người bị cảm nắng, bạn nên ăn xoài với lượng vừa phải, tránh ăn quá nhiều xoài chín ngọt đậm vì hàm lượng đường cao có thể gây phản ứng tăng nhiệt sinh học trong cơ thể.
Các loại quả có múi:
Cam, bưởi, chanh
Cam, bưởi, chanh là những “nhà kho” chứa vitamin C và chất điện giải tự nhiên. Axit citric có trong các loại quả này giúp kích thích vị giác, giải nhiệt và làm giảm mệt mỏi cơ bắp rất nhanh. Một ly nước cam ép hoặc nước chanh muối ấm, ít đường sẽ giúp tái lập cân bằng điện giải, làm bền vững hệ thống thành mạch dưới da, ngăn chặn hiện tượng thoát dịch lòng mạch – tác nhân chính gây tụt huyết áp khi bị cảm nắng.
Các biện pháp giúp hạn chế tình trạng cảm nắng
Bên cạnh việc nắm vững thực đơn “ăn gì giải cảm nắng”, việc chủ động thiết lập các hàng rào phòng ngự để ngăn ngừa cơ thể rơi vào trạng thái quá tải nhiệt là giải pháp cốt lõi để bảo vệ sức khỏe toàn diện trong mùa hè nắng nóng cực đoan.
- Tránh di chuyển ngoài trời giờ cao điểm: Hạn chế tối đa việc đi ra ngoài đường, làm việc hoặc tập luyện thể thao cường độ cao ngoài trời trong khoảng thời gian từ 10 giờ sáng đến 4 giờ chiều. Đây là thời điểm bức xạ nhiệt mặt trời và nồng độ tia cực tím (UV) đạt ngưỡng đỉnh điểm, dễ làm tê liệt trung tâm điều nhiệt ở não bộ.
- Luôn che chắn cơ thể kỹ càng: Khi bắt buộc phải ra ngoài, hãy trang bị đầy đủ áo khoác chống nắng dày dặn, quần dài, đội mũ rộng vành để che kín vùng đầu gáy (nơi tập trung hệ thần kinh thực vật nhạy cảm). Ưu tiên trang phục rộng rãi, làm từ chất liệu cotton thoáng mát, thấm hút tốt và có màu sắc tươi sáng để phản xạ bớt bức xạ nhiệt.
- Luôn bôi kem chống nắng và đeo kính râm: Sử dụng kem chống nắng phổ rộng có chỉ số SPF từ 30 đến 50 trước khi ra ngoài 20 phút để bảo vệ da, hỗ trợ hệ mạch máu dưới da thải nhiệt tốt hơn. Đeo kính râm chống tia UV giúp làm dịu dây thần kinh thị giác, ngăn chặn các cơn đau đầu kích ứng do ánh sáng chói chang.
Trang bị đầy đủ mũ rộng vành, kính râm và kem chống nắng trước khi ra ngoài trời (Nguồn: Sưu tầm)
- Uống nước chủ động, đều đặn: Đừng đợi đến khi cơ thể phát tín hiệu khát mới uống nước. Hãy duy trì việc uống nước đều đặn, cứ sau 15 – 20 phút lại uống vài ngụm nhỏ. Lượng nước trung bình cần nạp là 2 đến 2.5 lít mỗi ngày, ưu tiên nước lọc, nước oresol, nước khoáng thể thao.
- Nói không với chất kích thích trước khi ra nắng: Tuyệt đối không uống rượu, bia, cà phê đặc trước khi ra ngoài trời nắng. Các thức uống này có đặc tính lợi tiểu rất mạnh, kích thích thận đào thải nước ra ngoài ồ ạt, làm cơ thể mất nước sâu sắc một cách âm thầm, khiến bạn dễ bị sốc nhiệt hơn.
- Hạ nhiệt cơ thể từ từ: Từ ngoài trời nắng trở về, tuyệt đối không bước ngay vào phòng điều hòa bật quá lạnh (dưới 22°C) hoặc đi tắm nước lạnh ngay lập tức. Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột sẽ kích hoạt phản ứng co mạch kịch phát (sốc nhiệt lạnh), gây đau đầu dữ dội, tăng huyết áp đột ngột, thậm chí dẫn đến đột quỵ. Hãy ngồi nghỉ trước quạt mát, lau khô mồ hôi, uống một ly nước lọc ấm và đợi cơ thể cân bằng thân nhiệt trong 15 – 20 phút rồi mới tắm hoặc bật điều hòa.
Câu hỏi liên quan (FAQ)
Bị cảm nắng uống thuốc gì?
Hỏi: Khi đi nắng về bị sốt, đau đầu do cảm nắng thì nên uống loại thuốc nào để hạ sốt và giảm đau nhanh chóng?
Trả lời từ chuyên gia y khoa: Đối với tình trạng sốt và đau đầu do cảm nắng, bạn cần hết sức thận trọng trong việc sử dụng thuốc, bởi cơ chế gây sốt do nhiệt hoàn toàn khác với sốt do nhiễm trùng vi khuẩn hay virus.
- Trường hợp tỉnh táo, sốt nhẹ (Dưới 38.5°C): Bạn chưa cần dùng đến thuốc tây. Biện pháp tốt nhất là thực hiện hạ sốt vật lý: lau mát cơ thể bằng nước ấm tại các vùng bẹn, nách, cổ; kết hợp uống dung dịch Oresol để bù nước và điện giải. Khi dịch thể được lấp đầy và cơ thể thải được nhiệt, cơn sốt và đau đầu sẽ tự động lui dần.
- Trường hợp đau đầu nhiều, tỉnh táo hoàn toàn: Bạn có thể uống 1 viên Paracetamol (Acetaminophen) 500mg để giảm bớt cảm giác nhức đầu dữ dội. Tuy nhiên, cần đảm bảo khoảng cách giữa các liều tối thiểu từ 4 – 6 tiếng và không dùng quá 2000mg/ngày.
- Cảnh báo nguy hiểm: nếu người bệnh bị sốt cao kịch phát (trên 39.5°c hoặc 40°c), đi kèm da khô nóng, lơ mơ, lú lẫn (biểu hiện của sốc nhiệt nặng), tuyệt đối không được cho uống thuốc hạ sốt phổ thông như paracetamol, aspirin hay ibuprofen. lúc này trung tâm điều nhiệt đã tê liệt, thuốc hạ sốt hóa sinh hoàn toàn vô tác dụng, ngược lại việc ép cơ thể nạp thuốc sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng suy gan và suy thận cấp, đẩy người bệnh vào nguy cơ tử vong nhanh hơn. trong tình huống này, hãy khẩn cấp gọi cấp cứu 115 để được can thiệp y khoa chuyên sâu.
Sốt cảm nắng?
Hỏi: Làm thế nào để phân biệt cơn sốt cảm nắng thông thường với một cơn sốt do nhiễm virus (như sốt xuất huyết, sốt siêu vi) xuất hiện vào mùa hè?
Trả lời từ chuyên gia y khoa: Việc phân biệt chính xác nguyên nhân sốt giúp chúng ta có hướng xử trí đúng đắn, tránh chậm trễ trong điều trị. Bạn có thể dựa vào các đặc điểm lâm sàng cốt lõi sau:
- Yếu tố khởi phát:
- Sốt cảm nắng (say nắng, say nóng): Triệu chứng xuất hiện ngay lập tức hoặc chỉ vài giờ sau khi người bệnh tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng gắt, hoặc làm việc quá sức trong môi trường có nhiệt độ và độ ẩm cao.
- Sốt do nhiễm virus (sốt siêu vi, sốt xuất huyết): Bệnh khởi phát từ từ, hoàn toàn không liên quan trực tiếp đến việc đi nắng hay thời tiết. Thường người bệnh sẽ có yếu tố tiếp xúc dịch tễ (xung quanh có người bị cúm, sốt xuất huyết…) trước đó vài ngày.
- Tình trạng da và mồ hôi:
- Sốt cảm nắng: Khi tiến triển sang giai đoạn nặng (sốc nhiệt), da người bệnh sẽ khô khốc, đỏ rực, nóng ran như lửa đốt và hoàn toàn không có mồ hôi do trung tâm điều nhiệt bị tổn thương, gây tê liệt tuyến mồ hôi.
- Sốt do nhiễm virus: Da người bệnh nóng nhưng vẫn có thể vã mồ hôi từng đợt (đặc biệt là sau khi uống thuốc hạ sốt). Ngoài ra, tùy loại virus, trên da có thể xuất hiện các nốt phát ban đỏ hoặc các chấm xuất huyết nhỏ li ti không biến mất khi ấn kính.
- Triệu chứng đi kèm:
- Sốt cảm nắng: Chủ yếu là các hệ lụy của tình trạng ngộ độc nhiệt cấp tính bao gồm chuột rút cơ bắp dữ dội, đau đầu quay cuồng, nôn nao. Ở thể nặng, người bệnh sẽ lơ mơ, lú lẫn, co giật do hệ thần kinh trung ương bị tổn thương vì nhiệt độ quá cao.
- Sốt do nhiễm virus: Thường đi kèm với các triệu chứng viêm đường hô hấp hoặc nhiễm trùng tiêu hóa như ho, sổ mũi, đau rát họng, đau nhức sâu trong hốc mắt, đau mỏi ê ẩm toàn bộ cơ xương khớp, hoặc có thể bị tiêu chảy, đi ngoài phân lỏng.
- Đáp ứng với thuốc hạ sốt:
- Sốt cảm nắng: Hoàn toàn không đáp ứng hoặc đáp ứng cực kỳ kém với các loại thuốc hạ sốt thông thường như Paracetamol hay Ibuprofen khi đã chuyển sang thể sốc nhiệt. Lúc này, việc hạ nhiệt bắt buộc phải dùng các biện pháp vật lý (lau mát, đá chườm, phòng lạnh).
- Sốt do nhiễm virus: Thân nhiệt có đáp ứng hạ nhiệt tạm thời (giảm sốt rõ rệt và người bệnh đỡ mệt hơn trong vòng 2 – 4 tiếng) sau khi được sử dụng các loại thuốc hạ sốt đúng liều lượng chỉ định.
Để phục hồi sau cảm nắng, chế độ ăn thanh mát như cháo đậu xanh, canh giá đỗ và trái cây mọng nước đóng vai trò quan trọng trong việc bù khoáng và làm mát cơ thể. Tuy nhiên, dinh dưỡng chỉ là hỗ trợ; chìa khóa thực sự nằm ở việc sơ cứu kịp thời: nghỉ ngơi ở nơi mát mẻ, hạ nhiệt từ từ và bù điện giải đúng cách. Hãy chủ động trang bị kiến thức y tế để bảo vệ gia đình, đảm bảo một mùa hè an toàn và khỏe mạnh.
Nguồn tham khảo:
BỆNH VIỆN LÊ VĂN VIỆT https://bvquan9.medinet.gov.vn/nong/nhung-loai-qua-giai-nhiet-tri-say-nang-c16845-93740.aspx
📝Nguồn tài liệu: Chọn lọc từ nhiều nguồn y tế uy tín
🔎Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.