Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm do virus Dengue gây ra và hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu. Việc điều trị chủ yếu tập trung vào kiểm soát triệu chứng, bù dịch và theo dõi sát để phòng ngừa biến chứng. Phần lớn các trường hợp bệnh ở mức độ nhẹ có thể tự hồi phục hoàn toàn nếu được chăm sóc đúng cách tại nhà.
Chữa sốt xuất huyết tại nhà được không?
Đây là thắc mắc chung của rất nhiều người khi đối diện với dịch bệnh. Câu trả lời từ các chuyên gia truyền nhiễm là: Bệnh nhân hoàn toàn có thể điều trị sốt xuất huyết tại nhà, nhưng bắt buộc phải có sự phân loại, chẩn đoán ban đầu và chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa.
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, sốt xuất huyết Dengue được chia làm 3 mức độ lâm sàng:
- Sốt xuất huyết Dengue (Mức độ nhẹ): Bệnh nhân chỉ sốt cao, đau đầu, mỏi cơ, chưa có dấu hiệu xuất huyết nội tạng hay cô đặc máu nặng. Thể bệnh này được phép điều trị ngoại trú tại nhà.
- Sốt xuất huyết Dengue có dấu hiệu cảnh báo: Xuất hiện tình trạng đau bụng, nôn ói, lờ đờ, tiểu ít, tiểu cầu giảm nhanh. Thể này bắt buộc nhập viện theo dõi.
- Sốt xuất huyết Dengue nặng: Bệnh nhân bị sốc, xuất huyết ồ ạt, suy đa tạng, nguy cơ tử vong cực cao, cần hồi sức tích cực.
Như vậy, khi ở mức độ nhẹ, việc tự chăm sóc tại không gian gia đình thân quen sẽ giúp người bệnh có tâm lý thoải mái hơn, đồng thời giảm tải áp lực rất lớn cho các cơ sở y tế. Tuy nhiên, việc trị sốt xuất huyết tại nhà không đồng nghĩa với việc “tự xử lý mò”, mà phải tuân thủ nghiêm ngặt theo các phác đồ y khoa chính thống.
Người mắc sốt xuất huyết thể nhẹ có thể điều trị và chăm sóc ngoại trú tại nhà (Nguồn: Sưu tầm)
Cách điều trị sốt xuất huyết tại nhà
Để quá trình tự điều trị đạt hiệu quả cao nhất và rút ngắn thời gian phục hồi, người bệnh và người chăm sóc cần phối hợp thực hiện tốt chuỗi biện pháp sau:
Theo dõi thân nhiệt
Trong suốt những ngày đầu của bệnh, thân nhiệt của người bệnh có thể biến động liên tục và tăng cao rất nhanh, có khi lên tới 39 – 40 độ C. Do đó, việc dùng nhiệt kế kiểm tra nhiệt độ mỗi 3 – 4 giờ một lần là vô cùng cần thiết. Người chăm sóc cần ghi chép lại các mốc thời gian và chỉ số nhiệt độ để kịp thời cho uống thuốc hạ sốt khi cần, hoặc phát hiện ra tình trạng sốt cao co giật (đặc biệt ở trẻ nhỏ) để xử lý lau mát bằng nước ấm ở vùng nách, bẹn.
Sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ
Để hạ sốt và giảm đau nhức cơ xương khớp khi trị sốt xuất huyết, loại thuốc duy nhất được y học khuyến cáo sử dụng an toàn là Paracetamol (Acetaminophen).
- Liều lượng: Sử dụng từ 10 – 15 mg cho mỗi kilôgam cân nặng của người bệnh cho một lần uống.
- Khoảng cách: Mỗi lần uống phải cách nhau ít nhất từ 4 đến 6 tiếng. Tuyệt đối không tự ý uống dồn thuốc khi thấy chưa hạ sốt, và tổng liều lượng không được vượt quá 60 mg/kg cân nặng trong vòng 24 giờ để tránh nguy cơ ngộ độc phá hủy tế bào gan cấp tính.
Vệ sinh mũi, họng bằng nước muối sinh lý
Virus Dengue làm suy giảm sức đề kháng của cơ thể, tạo điều kiện cho các loại vi khuẩn cơ hội tấn công vùng tai mũi họng. Việc sử dụng dung dịch nước muối sinh lý NaCl 0.9% để nhỏ mũi, súc họng miệng hàng ngày từ 3 – 4 lần sẽ giúp làm sạch lớp niêm mạc, kháng khuẩn, giảm cảm giác khô rát họng và hạn chế tối đa nguy cơ bội nhiễm đường hô hấp trên.
Bổ sung đủ nước và chất điện giải cho cơ thể
Khi sốt cao kéo dài, cơ thể người bệnh sẽ mất một lượng nước và các ion điện giải rất lớn qua đường mồ hôi và hơi thở. Máu có xu hướng bị cô đặc lại, làm tăng nguy cơ tụt huyết áp và dẫn đến tình trạng sốc. Vì vậy, bù nước là nguyên tắc sống còn khi trị sốt xuất huyết tại nhà.
- Dung dịch tối ưu: Sử dụng nước điện giải Oresol là tốt nhất. Khi pha, bắt buộc phải tuân thủ đúng tỷ lệ thể tích nước ghi trên bao bì hướng dẫn (ví dụ: 1 gói pha đúng với 200ml hoặc 1 lít nước lọc). Tuyệt đối không pha quá loãng hoặc quá đặc vì sẽ gây rối loạn điện giải tế bào, rất nguy hiểm.
- Các loại nước thay thế: Nếu người bệnh không uống được oresol vì mùi vị khó chịu, có thể thay thế bằng nước lọc, nước dừa tươi, nước oresol đóng chai pha sẵn, hoặc các loại nước ép trái cây tươi giàu vitamin. Người bệnh cần uống từng ngụm nhỏ liên tục trong ngày, không nên uống một lượng lớn cùng một lúc để tránh kích thích gây nôn ói.
Uống nước điện giải oresol đúng cách là chìa khóa chống cô đặc máu khi bị sốt (Nguồn: Sưu tầm)
Bổ sung chất dinh dưỡng
Một chế độ ăn uống khoa học, giàu dinh dưỡng sẽ cung cấp năng lượng giúp hệ miễn dịch sản sinh kháng thể chống lại virus:
- Cấu trúc món ăn: Ưu tiên những thực phẩm được chế biến dưới dạng lỏng, mềm, dễ nuốt và dễ hấp thu như cháo thịt băm, súp gà, canh hầm dinh dưỡng, sữa tươi. Nên chia nhỏ bữa ăn thành 5 – 6 cữ trong ngày thay vì ăn 3 bữa lớn để giảm tải cho hệ tiêu hóa đang yếu.
- Tăng cường Vitamin: Đặc biệt chú trọng bổ sung các loại quả chứa hàm lượng Vitamin C và Vitamin nhóm B cao như nước cam, nước bưởi, nước ép ổi, dâu tây. Vitamin C giúp làm bền vững thành mạch máu, giảm bớt hiện tượng rò rỉ huyết tương và hỗ trợ tăng sinh tiểu cầu trong máu.
Nghỉ ngơi
Khi bị virus tấn công, toàn bộ hệ cơ, khớp và thần kinh của người bệnh đều rơi vào trạng thái kiệt quệ, mệt mỏi rã rời. Người bệnh cần được nằm nghỉ ngơi tuyệt đối trong không gian phòng ngủ yên tĩnh, thông thoáng nhưng tránh gió lùa trực tiếp. Hạn chế tối đa việc đi lại nhiều, vận động thể lực mạnh hay làm việc trí óc căng thẳng để dồn toàn bộ năng lượng của cơ thể cho cuộc chiến nội sinh tiêu diệt virus.
Một số lưu ý khi trị sốt xuất huyết tại nhà
Bên cạnh việc thực hiện các bước chăm sóc đúng đắn, việc nhận diện và tránh xa các sai lầm tai hại trong quá trình tự chữa trị là yếu tố quyết định sự an toàn của người bệnh.
Tránh tự ý sử dụng thuốc
Đây là sai lầm phổ biến và nguy hiểm nhất khi người dân tự trị sốt xuất huyết tại nhà.
- Tuyệt đối không sử dụng các thuốc hạ sốt giảm đau thuộc nhóm NSAID như Aspirin, Ibuprofen, Diclofenac… Cơ chế của các thuốc này là ức chế quá trình kết tập tiểu cầu và gây kích ứng mạnh lên niêm mạc dạ dày. Khi dùng cho bệnh nhân sốt xuất huyết (vốn đã bị giảm tiểu cầu và tổn thương mạch máu), thuốc sẽ kích hoạt tình trạng xuất huyết nội tạng diễn ra ồ ạt, gây nôn ra máu, đi ngoài phân đen, rất khó cầm máu và dễ dẫn đến tử vong.
- Không tự ý uống thuốc kháng sinh: Sốt xuất huyết là bệnh do virus gây ra, thuốc kháng sinh chỉ có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn, hoàn toàn không có tác dụng với virus. Việc dùng kháng sinh bừa bãi chỉ làm tăng gánh nặng thải độc cho gan, thận và gây loạn khuẩn đường ruột.
Không tự ý truyền dịch
Nhiều gia đình có thói quen hễ thấy người thân sốt, mệt mỏi là gọi dịch vụ y tế tư nhân đến tận nhà để truyền các loại dịch như nước biển, đạm hoặc hoa quả. Trong bệnh sốt xuất huyết, đây là một hành động cực kỳ nguy hiểm, có thể ví như hành vi “tự sát”.
Từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh, thành mạch bị tổn thương khiến dịch truyền vào lòng mạch sẽ nhanh chóng thoát ra ngoài khoảng kẽ các mô. Nếu tự ý truyền dịch mà không có sự kiểm soát tốc độ, đo áp lực tĩnh mạch trung tâm và theo dõi sát chỉ số Hematocrit từ bác sĩ, lượng dịch thừa này sẽ tràn vào màng phổi, màng bụng, chèn ép tim gây ra biến chứng phù phổi cấp, suy tim cấp, khiến bệnh nhân nghẹt thở và tử vong ngay trên giường bệnh.
Không để muỗi tiếp xúc với da
Bệnh nhân đang mang một lượng lớn virus Dengue trong máu. Nếu để muỗi vằn đốt người bệnh trong giai đoạn này, muỗi sẽ hút máu chứa virus, sau đó bay đi đốt và truyền bệnh cho những thành viên khác trong gia đình cũng như cộng đồng xung quanh. Do đó, dù nằm điều trị tại nhà vào ban ngày hay ban đêm, người bệnh vẫn bắt buộc phải nằm trong mùng (màn), hoặc phòng có lưới chống muỗi, sử dụng hương muỗi hoặc máy đuổi muỗi để cắt đứt chuỗi lây truyền dịch bệnh.
Không tắm gội bằng nước lạnh
Trong những ngày sốt cao, các mạch máu ngoại vi dưới da đang bị giãn ra để thải nhiệt. Nếu đột ngột tắm gội bằng nước lạnh, nhiệt độ thấp sẽ làm các mạch máu co lại đột ngột, máu dồn về các cơ quan nội tạng làm tăng huyết áp đột ngột, hoặc gây ra hiện tượng sốc nhiệt, xuất huyết dưới da trầm trọng hơn. Người bệnh chỉ nên lau người bằng khăn mềm thấm nước ấm trong phòng kín gió để giữ gìn vệ sinh cơ thể.
Không ăn thực phẩm dầu mỡ, cay nóng
Hệ tiêu hóa của người bệnh sốt xuất huyết đang rất nhạy cảm và dễ bị tổn thương. Cần tránh xa các món ăn chiên rán nhiều dầu mỡ, đồ ăn cay nồng (chứa nhiều ớt, tiêu, mù tạt) vì chúng gây khó tiêu, đầy bụng, kích ứng dạ dày làm tăng nguy cơ nôn ói. Đồng thời, nên kiêng các thực phẩm hoặc đồ uống có màu sẫm đậm như sô-cô-la, nước coca, huyết heo, nước củ dền… Lý do là nếu người bệnh có bị xuất huyết tiêu hóa và nôn ói hoặc đi ngoài ra các chất này, người nhà sẽ rất dễ bị nhầm lẫn, dẫn đến việc chẩn đoán sai lệch hoặc bỏ qua dấu hiệu xuất huyết nguy hiểm.
Không tùy tiện điều trị bằng mẹo dân gian
Nhiều người rỉ tai nhau các bài thuốc truyền miệng như uống nước lá đu đủ sống, cạo gió, giác hơi, châm chích lể máu để “thải độc” sốt xuất huyết. Các bác sĩ cảnh báo đây là những phương pháp phản khoa học. Việc cạo gió, giác hơi tác động lực mạnh lên các mao mạch dưới da đang bị suy yếu, sẽ làm vỡ mạch máu hàng loạt, tạo ra những mảng xuất huyết bầm tím khổng lồ, gây nhiễm trùng máu. Việc uống nước lá cây không rõ nguồn gốc, chưa qua kiểm chứng y học có thể gây ngộ độc gan, thận cấp tính, khiến tình trạng bệnh trở nên nguy kịch hơn.
Nhập viện nếu có dấu hiệu trở nặng
Giai đoạn từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 tính từ lúc bắt đầu sốt được gọi là “giai đoạn ranh giới sinh tử”. Lúc này, người bệnh có thể đã giảm sốt hoặc hoàn toàn hết sốt, khiến nhiều người chủ quan nghĩ rằng bệnh đã khỏi. Tuy nhiên, đây mới là thời điểm tiểu cầu hạ sâu nhất và hiện tượng thoát huyết tương diễn ra mạnh nhất. Người nhà cần đưa bệnh nhân đến bệnh viện cấp cứu ngay lập tức nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm sau:
- Đau bụng dữ dội, tăng cảm giác đau ở vùng hạ sườn phải.
- Nôn ói liên tục (nhiều hơn 3 lần trong vòng 1 giờ).
- Chảy máu chân răng không cầm được, chảy máu cam dồn dập, hoặc đi ngoài ra máu, đi tiểu ra máu.
- Người bệnh mệt lả, lờ đờ, ngủ gà hoặc ngược lại: kích thích, vật vã, bứt rứt không yên.
- Tay chân lạnh ngắt, ẩm ướt, da tái nhợt, môi tím.
- Cảm giác khó thở, thở nhanh, thở khò khè.
Cần đưa người bệnh đi cấp cứu ngay khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo trở nặng (Nguồn: Sưu tầm)
Tóm lại, trị sốt xuất huyết tại nhà là một quá trình đòi hỏi sự khoa học, tính kiên trì và khả năng quan sát nhạy bén của người chăm sóc. Hãy luôn nhớ rằng hết sốt không phải là hết nguy hiểm. Hãy chủ động bù nước đúng cách, nghỉ ngơi hợp lý và luôn sẵn sàng tinh thần đưa người bệnh đến cơ sở y tế khi có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào để bảo toàn mạng sống trước căn bệnh truyền nhiễm nguy hiểm này.
Nguồn tham khảo
Sở y tế:
https://syt.hue.gov.vn/Root/OldData/00.18.H57/UploadFiles/TinTuc/2024/9/22/572227.pdf
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.