Sốt xuất huyết Dengue không tạo miễn dịch hoàn toàn sau khi mắc bệnh, vì virus có 4 tuýp huyết thanh khác nhau. Do đó, một người có thể mắc bệnh nhiều lần trong đời, kể cả lần thứ ba. Đáng lo ngại, các lần tái nhiễm thường có nguy cơ diễn tiến nặng hơn do phản ứng miễn dịch phức tạp của cơ thể, làm tăng khả năng thoát huyết tương, xuất huyết và sốc Dengue.
Nguyên nhân dẫn đến tái nhiễm sốt xuất huyết lần 3
Nhiều người bệnh ngỡ ngàng khi nhận kết quả chẩn đoán dương tính với sốt xuất huyết dù trước đó họ đã từng mắc bệnh này hai lần. Cơ chế khoa học đứng sau hiện tượng tái nhiễm này nằm ở sự đa dạng của chủng virus gây bệnh.
Virus gây sốt xuất huyết Dengue có đến 4 chủng huyết thanh khác nhau, ký hiệu lần lượt là DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4. Khi một người bị muỗi vằn đốt và nhiễm một chủng virus (ví dụ DEN-1), cơ thể họ sẽ sinh ra kháng thể đặc hiệu và tạo ra sự miễn dịch trọn đời đối với duy nhất chủng DEN-1 đó.
Tuy nhiên, lượng kháng thể này không thể giúp người bệnh chống lại 3 chủng còn lại (DEN-2, DEN-3, DEN-4). Thậm chí, chúng chỉ có khả năng bảo vệ chéo một cách tạm thời trong vài tháng đầu sau khi khỏi bệnh. Khi giai đoạn bảo vệ chéo này qua đi, cơ thể hoàn toàn có thể bị tấn công bởi một chủng virus mới. Vì có 4 chủng huyết thanh lưu hành, một người bình thường về mặt lý thuyết có thể mắc bệnh sốt xuất huyết tối đa 4 lần trong đời. Do đó, việc bị sốt xuất huyết lần 3 là điều hoàn toàn có thể xảy ra nếu bạn tiếp tục bị muỗi vằn mang chủng virus mới đốt phải.
Tái nhiễm sốt xuất huyết lần 3 có nguy cơ diễn tiến nặng do hiện tượng tăng cường miễn dịch (Nguồn: Sưu tầm)
Sốt xuất huyết lần 3 có nguy hiểm không?
Câu trả lời từ các chuyên gia y tế là: CÓ, sốt xuất huyết lần 3 cực kỳ nguy hiểm và có nguy cơ đe dọa tính mạng cao hơn rất nhiều so với hai lần nhiễm trước đó.
Sự nguy hiểm của lần nhiễm thứ 3 giải thích bằng một hiện tượng miễn dịch học gọi là phản ứng tăng cường phụ thuộc kháng thể (Antibody-Dependent Enhancement – ADE).
Khi bạn nhiễm virus Dengue lần thứ 3, các kháng thể cũ từ lần 1 và lần 2 vẫn còn tồn tại trong máu nhưng không đủ mạnh để trung hòa hay tiêu diệt chủng virus mới này. Thay vào đó, chúng kết hợp với virus mới tạo thành các phức hợp miễn dịch. Các phức hợp này vô tình làm “chất xúc tác”, giúp virus mới xâm nhập vào bên trong các tế bào bạch cầu đơn nhân một cách dễ dàng và nhân lên với số lượng khổng lồ.
Sự bùng nổ của virus kích hoạt một chuỗi phản ứng miễn dịch cực đoan, giải phóng ra một lượng lớn các chất trung gian hóa học (cơn bão cytokine). Hệ quả là thành mạch máu bị tổn thương nặng nề, tính thấm tăng vọt khiến huyết tương thoát ồ ạt ra ngoài lòng mạch, đồng thời số lượng tiểu cầu sụt giảm nghiêm trọng. Đó là lý do tại sao các ca mắc sốt xuất huyết lần 3 thường chuyển nặng rất nhanh, đưa người bệnh vào trạng thái nguy kịch chỉ trong vài giờ.
Các triệu chứng khi mắc sốt xuất huyết lần 3
Về cơ bản, các triệu chứng ban đầu của sốt xuất huyết lần 3 cũng bắt đầu bằng những dấu hiệu tương tự như hai lần trước nhưng mức độ dồn dập và mệt mỏi thường tăng lên rõ rệt:
- Sốt cao đột ngột: Sốt liên tục từ 39 đến 40 độ C trong 2 – 7 ngày, dùng các thuốc hạ sốt thông thường rất khó hạ.
- Đau nhức cơ thể: Đau dữ dội hai hốc mắt, đau đầu vùng trán, đau mỏi các khớp cơ và thắt lưng.
- Biểu hiện xuất huyết nhẹ: Xuất hiện các chấm xuất huyết dưới da (nhìn như muỗi đốt nhưng căng da ra không mất), chảy máu chân răng hoặc chảy máu cam nhẹ.
- Chán ăn, buồn nôn: Hệ tiêu hóa bị ảnh hưởng khiến người bệnh mệt lả, không muốn ăn uống.
Tuy nhiên, điều đáng sợ nhất ở lần 3 là giai đoạn nguy hiểm (thường từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh). Đây là lúc bệnh nhân có thể đột ngột hết sốt nhưng lại xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo trở nặng cực kỳ cấp bách:
- Đau bụng dữ dội, đau tăng nhiều ở vùng hạ sườn phải (vùng gan).
- Nôn ói liên tục, không thể giữ lại bất kỳ thức ăn hay nước uống nào.
- Tay chân lạnh ẩm, lòng bàn tay bàn chân nhợt nhạt, vã mồ hôi.
- Vật vã, bứt rứt, kích thích hoặc lờ đờ, ngủ gà.
- Chảy máu chân răng ồ ạt, nôn ra máu hoặc đi ngoài ra phân đen.
Biến chứng có thể gặp khi bị sốt xuất huyết lần thứ 3
Nếu không được giám sát y tế chặt chẽ, người bệnh sốt xuất huyết lần 3 rất dễ đối mặt với các biến chứng nguy hiểm sau:
Sốc sốt xuất huyết
Do hiện tượng rò rỉ huyết tương với quy mô lớn, thể tích máu trong lòng mạch bị sụt giảm nghiêm trọng. Người bệnh bị tụt huyết áp, mạch nhanh nhỏ, khó bắt, nếu không được truyền dịch kịp thời để bù lại lượng huyết tương đã mất, các mô và cơ quan sẽ bị thiếu oxy trầm trọng, dẫn đến tử vong nhanh chóng.
Xuất huyết tiêu hóa
Sự sụt giảm nghiêm trọng của tiểu cầu kết hợp với tổn thương thành mạch có thể gây ra tình trạng xuất huyết nội tạng ồ ạt. Phổ biến nhất là xuất huyết dạ dày, ruột với biểu hiện nôn ra máu tươi hoặc máu bầm, đi ngoài phân đen hôi thối. Biến chứng này gây mất máu cấp tính, làm trầm trọng thêm tình trạng sốc tuần hoàn.
Suy đa tạng
Tình trạng thiếu máu nuôi dưỡng kéo dài do sốc sẽ tàn phá các cơ quan nội tạng quan trọng. Bệnh nhân có thể bị suy thận cấp (vô niệu, tăng ure máu), hoại tử tế bào gan cấp tính (vàng da, hôn mê gan) hoặc suy cơ tim cấp, khiến việc cứu chữa trở nên vô cùng phức tạp.
Tràn dịch màng phổi
Huyết tương thoát ra khỏi lòng mạch không chỉ gây thiếu máu mà còn tràn vào các khoang tự nhiên của cơ thể. Hiện tượng tràn dịch màng phổi và tràn dịch màng bụng lượng nhiều sẽ chèn ép lên phổi, gây ra tình trạng suy hô hấp cấp, khó thở dữ dội, đòi hỏi phải can thiệp hỗ trợ thở oxy hoặc thở máy.
Rơi vào trạng thái hôn mê
Virus Dengue hoặc tình trạng xuất huyết não, phù não do rối loạn chuyển hóa có thể tấn công vào hệ thần kinh trung ương. Người bệnh sẽ xuất hiện các cơn co giật, rối loạn ý thức và nhanh chóng rơi vào trạng thái hôn mê sâu.
Tử vong
Đây là hậu quả đau lòng cuối cùng khi tất cả các biến chứng trên như sốc kéo dài, xuất huyết nội tạng không cầm được và suy đa tạng cùng phối hợp tấn công, vượt quá khả năng bù trừ của cơ thể và năng lực hồi sức của y khoa.
Nôn ra máu, suy đa tạng là những biến chứng đe dọa tính mạng ở lần nhiễm thứ 3 (Nguồn: Sưu tầm)
Biện pháp điều trị khi bị sốt xuất huyết lần 3
Đối với một ca bệnh sốt xuất huyết lần 3, việc phân loại và xử trí phải được thực hiện một cách cực kỳ thận trọng dưới sự hướng dẫn của nhân viên y tế.
Tại nhà
Bệnh nhân chỉ được phép điều trị tại nhà ở những ngày đầu khi bệnh còn ở thể nhẹ, chưa có các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm và phải có sự theo dõi sát sao từ người thân:
- Hạ sốt đúng cách: Chỉ sử dụng thuốc hạ sốt đơn chất Paracetamol với liều lượng 10 – 15 mg/kg cân nặng mỗi 4 – 6 giờ nếu sốt trên 38.5 độ C. Tuyệt đối không dùng quá 60 mg/kg trong vòng 24 giờ.
- Tránh thuốc cấm: Tuyệt đối không dùng Aspirin, Ibuprofen hoặc bất kỳ loại thuốc kháng viêm giảm đau nhóm NSAID nào khác, vì chúng sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng xuất huyết và giảm tiểu cầu.
- Bù dịch tích cực bằng đường uống: Khuyến khích người bệnh uống thật nhiều nước oresol (pha đúng tỷ lệ theo hướng dẫn trên bao bì), nước lọc, nước dừa, hoặc nước ép trái cây giàu vitamin C (cam, chanh) để bù lại lượng nước mất do sốt cao.
- Theo dõi sát: Đo thân nhiệt thường xuyên và kiểm tra các dấu hiệu trên da, niêm mạc của người bệnh.
Can thiệp của bác sĩ
Khác với lần đầu, bệnh nhân sốt xuất huyết lần 3 được khuyến cáo nên nhập viện sớm để bác sĩ theo dõi liên tục qua các xét nghiệm máu hàng ngày:
- Xét nghiệm công thức máu thường quy: Kiểm tra tốc độ cô đặc máu qua chỉ số Hematocrit (HCT) và tốc độ giảm của tiểu cầu để chủ động can thiệp trước khi sốc xảy ra.
- Liệu pháp truyền dịch tĩnh mạch: Khi có dấu hiệu thoát huyết tương hoặc chỉ số HCT tăng cao, bác sĩ sẽ tiến hành truyền dịch tinh thể (Ringer Lactate, Natri Clorid 0.9%) với phác đồ kiểm soát tốc độ chặt chẽ theo từng giờ.
- Truyền chế phẩm máu: Trong trường hợp tiểu cầu giảm quá sâu (dưới 10.000/mm³) kèm theo xuất huyết nặng hoặc có tình trạng xuất huyết nội tạng, bệnh nhân sẽ được chỉ định truyền khối tiểu cầu, khối hồng cầu hoặc huyết tương tươi đông lạnh để cầm máu và ổn định đông máu.
Cách phòng ngừa bệnh sốt xuất huyết lần 3
Vì chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đối với virus Dengue, việc chủ động phòng ngừa là lá chắn an toàn duy nhất để bạn không phải đối mặt với nguy cơ sốt xuất huyết lần 3.
Phòng chống muỗi đốt
Muỗi vằn Aedes aegypti là tác nhân duy nhất truyền bệnh. Không có muỗi vằn thì không có sốt xuất huyết.
- Triệt phá nơi ẩn nấp của muỗi: Định kỳ hàng tuần dọn dẹp các dụng cụ chứa nước trong nhà, lật úp các xô chậu không dùng đến, thay nước bình hoa, thả cá diệt lăng quăng tại các bể nước lớn.
- Phòng muỗi đốt ban ngày: Muỗi vằn thường hoạt động mạnh vào ban ngày. Hãy duy trì thói quen ngủ mùng kể cả giấc ngủ trưa. Mặc quần áo dài tay và sử dụng các sản phẩm xịt, kem chống muỗi lên các vùng da hở khi sinh hoạt hoặc làm việc ở những nơi thiếu ánh sáng.
Tiêm vắc xin phòng sốt xuất huyết
Hiện nay, y học đã phát triển thành công vắc xin phòng bệnh sốt xuất huyết và đã được cấp phép lưu hành, đưa vào sử dụng rộng rãi. Đây là một bước tiến vượt bậc giúp giải quyết bài toán phòng bệnh chủ động.
Vắc xin sốt xuất huyết thế hệ mới có khả năng tạo ra miễn dịch bảo vệ cơ thể chống lại cả 4 chủng huyết thanh (DEN-1, DEN-2, DEN-3, DEN-4). Điều đặc biệt là vắc xin này được chỉ định cho cả những người chưa từng bị và những người đã từng bị sốt xuất huyết trước đó. Đối với những người đã từng mắc bệnh 1 hoặc 2 lần, việc tiêm vắc xin sẽ giúp củng cố hệ miễn dịch, bổ sung các kháng thể đối với các chủng virus còn lại mà cơ thể chưa mắc phải, từ đó ngăn ngừa hiệu quả nguy cơ tái nhiễm lần 3 hoặc lần 4 vốn cực kỳ nguy hiểm. Bạn nên đến các trung tâm tiêm chủng uy tín để được bác sĩ tư vấn phác đồ tiêm phù hợp nhất cho bản thân và gia đình.
Tiêm vắc xin và diệt muỗi vằn là những biện pháp phòng bệnh chủ động hiệu quả nhất (Nguồn: Sưu tầm)
Tóm lại, sốt xuất huyết lần 3 là một mối đe dọa sức khỏe nghiêm trọng do các phản ứng biến đổi miễn dịch trong cơ thể. Nhận biết sớm các triệu chứng trở nặng, tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc hạ sốt nguy hiểm và chủ động tiêm vắc xin phòng ngừa chính là những hành động thiết thực nhất để bạn tự bảo vệ cung mệnh của chính mình và những người thân yêu trước làn sóng tấn công của dịch bệnh.
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.