Tăng huyết áp sau phẫu thuật là gì? Nguyên nhân và cách xử trí
Sau phẫu thuật, cơ thể trải qua nhiều thay đổi sinh lý, trong đó tăng huyết áp là tình trạng thường gặp. Huyết áp tăng có thể ảnh hưởng đến vết mổ và gây nguy cơ cho tim mạch, não bộ. Hiểu rõ nguyên nhân và theo dõi sát giúp phát hiện sớm, xử trí kịp thời. Phối hợp với nhân viên y tế là yếu tố quan trọng để đảm bảo quá trình hồi phục an toàn.
Tăng huyết áp sau phẫu thuật là gì?
Tăng huyết áp sau phẫu thuật được định nghĩa là tình trạng chỉ số huyết áp của người bệnh tăng cao bất thường trong giai đoạn hồi sức hoặc những ngày đầu sau mổ. Thông thường, các bác sĩ sẽ đặc biệt lưu ý khi huyết áp tâm thu vượt quá 140 mmHg hoặc huyết áp tâm trương vượt quá 90 mmHg ở những người có sức khỏe bình thường. Trong các trường hợp nghiêm trọng hoặc có bệnh lý nền, chỉ số này có thể vọt lên ngưỡng ≥190/100 mmHg.
Hiện tượng này thường xuất hiện sớm nhất trong vòng 2 giờ đầu sau khi kết thúc phẫu thuật và có thể kéo dài từ vài giờ đến vài ngày tùy thuộc vào loại hình phẫu thuật cũng như cơ địa của mỗi người. Đây là phản ứng của hệ thống vận mạch trước những tác động của thuốc mê, các cơn đau và quá trình viêm nhiễm cấp tính sau can thiệp ngoại khoa. Nếu không được kiểm soát, áp lực máu cao có thể gây ra các biến chứng nguy hiểm như chảy máu tại vết mổ, nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ ngay trên giường bệnh.
Những yếu tố làm tăng nguy cơ huyết áp cao sau phẫu thuật
Không phải ai sau khi mổ cũng bị tăng huyết áp, nhưng một số nhóm đối tượng sẽ có nguy cơ cao hơn hẳn do các yếu tố tiền đề sẵn có.
Người đã có tiền sử bệnh lý tăng huyết áp mãn tính là nhóm đối tượng dễ bị biến động chỉ số nhất. Dù trước mổ huyết áp đã ổn định, nhưng sự căng thẳng của cuộc phẫu thuật có thể làm bùng phát các cơn tăng huyết áp kịch phát. Bên cạnh đó, những người lớn tuổi với hệ thống mạch máu đã xơ cứng, người béo phì, hoặc người có bệnh lý kèm theo như tiểu đường, suy thận cũng dễ gặp phải tình trạng này. Ngoài ra, thói quen sinh hoạt như hút thuốc lá lâu năm hay lạm dụng rượu bia cũng làm suy giảm khả năng tự điều tiết của mạch máu, khiến cơ thể phản ứng dữ dội hơn với các tác nhân gây tăng áp trong quá trình hậu phẫu.
Nguyên nhân khiến huyết áp tăng sau phẫu thuật
Có rất nhiều yếu tố cộng hưởng dẫn đến sự leo thang của chỉ số huyết áp sau khi người bệnh tỉnh dậy từ cơn mê.
Ngừng hoặc gián đoạn thuốc điều trị
Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất là việc người bệnh phải tạm ngừng các loại thuốc hạ áp hằng ngày để chuẩn bị cho cuộc mổ. Việc gián đoạn này, kết hợp với trạng thái nhịn ăn uống trước phẫu thuật, khiến nồng độ thuốc trong máu sụt giảm. Khi thuốc không còn đủ liều để ức chế hệ giao cảm, huyết áp sẽ có xu hướng “bật tăng” trở lại ngay khi cơ thể bắt đầu hồi tỉnh.
Mức độ can thiệp phẫu thuật lớn
Các cuộc đại phẫu kéo dài như phẫu thuật tim mạch, lồng ngực hay ổ bụng gây ra những sang chấn lớn cho cơ thể. Phản ứng viêm toàn thân và sự giải phóng các hormone stress như adrenaline, cortisol diễn ra mạnh mẽ nhằm ứng phó với tổn thương mô. Các hormone này gây co mạch toàn thân và tăng nhịp tim, trực tiếp đẩy huyết áp lên cao.
Ảnh hưởng của thuốc gây mê
Trong quá trình phẫu thuật, các bác sĩ gây mê sử dụng nhiều loại thuốc để duy trì trạng thái ngủ sâu và giãn cơ. Khi thuốc mê bắt đầu hết tác dụng, hệ thần kinh thực vật của người bệnh hoạt động trở lại một cách đột ngột. Sự chuyển giao từ trạng thái ức chế sang trạng thái tỉnh táo đôi khi gây ra một cú sốc nhẹ cho hệ tuần hoàn, làm huyết áp biến động thất thường trong những giờ đầu tại phòng hồi sức.
Tình trạng thiếu oxy
Sau mổ, do tác dụng phụ của thuốc mê hoặc do đau khiến người bệnh không dám hít thở sâu, dẫn đến tình trạng giảm thông khí và thiếu hụt oxy tạm thời. Khi nồng độ oxy trong máu thấp và carbon dioxide tăng cao, cơ thể sẽ phản ứng bằng cách tăng nhịp tim và co mạch để cố gắng đẩy máu đi nuôi các cơ quan, từ đó làm tăng chỉ số huyết áp.
Tác dụng của thuốc giảm đau
Đau đớn sau mổ là tác nhân kích thích hệ thần kinh giao cảm cực mạnh. Nếu cơn đau không được kiểm soát tốt, huyết áp sẽ tăng vọt theo từng nhịp đau của người bệnh. Ngược lại, một số loại thuốc giảm đau nhóm kháng viêm không steroid (NSAIDs) dù giúp giảm đau hiệu quả nhưng lại có tác dụng phụ gây giữ nước và muối tại thận, cũng góp phần làm áp lực máu tăng lên.
Theo dõi chỉ số liên tục là quy định bắt buộc sau phẫu thuật (Nguồn: Sưu tầm)
Cách xử trí khi huyết áp tăng sau phẫu thuật
Khi nhận thấy chỉ số huyết áp có dấu hiệu leo thang, người bệnh và người nhà cần phối hợp chặt chẽ với đội ngũ y tế để đưa huyết áp về ngưỡng an toàn.
Tham khảo ý kiến bác sĩ
Đây là bước quan trọng nhất. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc hạ áp cá nhân mang theo từ nhà. Bác sĩ sẽ đánh giá xem mức độ tăng huyết áp này là do đau, do thiếu dịch hay do bệnh lý nền để đưa ra phác đồ xử trí phù hợp. Trong trường hợp huyết áp quá cao, bác sĩ có thể chỉ định thuốc hạ áp đường tiêm tĩnh mạch để có tác dụng tức thời, hoặc điều chỉnh liều thuốc giảm đau để làm dịu hệ thần kinh.
Nghỉ ngơi hợp lý
Một không gian yên tĩnh, ít tiếng ồn và ánh sáng dịu nhẹ sẽ giúp người bệnh bớt căng thẳng. Hãy thả lỏng cơ thể, tránh lo lắng quá mức về vết mổ vì tâm lý lo âu là “xăng dầu” làm đám lửa huyết áp cháy mạnh hơn. Người nhà nên động viên, an ủi để người bệnh cảm thấy an tâm, giúp nhịp tim và huyết áp ổn định tự nhiên.
Bổ sung đủ nước
Nếu bác sĩ cho phép uống nước, hãy bổ sung nước lọc ấm từng chút một. Việc đủ nước giúp duy trì thể tích tuần hoàn ổn định và hỗ trợ thận đào thải các dư lượng thuốc mê ra khỏi cơ thể nhanh hơn. Tuy nhiên, cần lưu ý không uống quá nhiều trong thời gian ngắn để tránh gây áp lực đột ngột lên hệ tuần hoàn đang nhạy cảm.
Phối hợp cùng nhân viên y tế để kiểm soát huyết áp kịp thời (Nguồn: Sưu tầm)
Câu hỏi thường gặp về tăng huyết áp sau phẫu thuật
Việc giải tỏa những thắc mắc phổ biến sẽ giúp người bệnh và gia đình bớt hoang mang trong giai đoạn hậu phẫu.
Tăng huyết áp sau phẫu thuật kéo dài bao lâu?
Thời gian kéo dài của tình trạng này phụ thuộc rất nhiều vào nguyên nhân gây ra nó. Nếu do đau hoặc do ảnh hưởng của thuốc mê, huyết áp thường sẽ ổn định lại sau 24 đến 48 giờ khi cơn đau được kiểm soát và thuốc mê thải trừ hết. Tuy nhiên, nếu nguyên nhân do bệnh lý nền hoặc các biến chứng nhiễm trùng, tình trạng này có thể kéo dài hơn và cần sự can thiệp thuốc điều trị mãn tính. Pharmacity khuyến nghị người bệnh nên theo dõi chỉ số huyết áp đều đặn ít nhất 1 tuần sau khi xuất viện để đảm bảo mọi thứ đã thực sự bình thường.
Tăng huyết áp sau phẫu thuật có nguy hiểm không?
Câu trả lời là: Có, nếu không được kiểm soát. Huyết áp cao gây áp lực lên các mũi khâu tại vết mổ, làm tăng nguy cơ chảy máu hậu phẫu hoặc tụ máu vết mổ, khiến vết thương lâu lành và dễ nhiễm trùng. Ở mức độ nặng hơn, nó có thể dẫn đến các biến cố cấp tính như nhồi máu cơ tim, suy tim cấp hoặc đột quỵ não ngay trong giai đoạn cơ thể đang yếu nhất. Do đó, việc coi trọng chỉ số huyết áp sau mổ cũng quan trọng không kém gì việc chăm sóc vết thương bên ngoài.
Tóm lại, tăng huyết áp sau phẫu thuật là một hiện tượng cần được quan tâm đúng mực để đảm bảo an toàn cho hành trình hồi phục. Sự kết hợp giữa việc kiểm soát cơn đau tốt, nghỉ ngơi khoa học và tuân thủ y lệnh của bác sĩ chính là “lá chắn” vững chắc giúp bảo vệ hệ tim mạch của bạn.
— Nội dung mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị y khoa của nhân viên y tế.
Nguồn tham khảo: Tổng hợp