Sốt xuất huyết Dengue là một trong những căn bệnh truyền nhiễm có tốc độ lây lan nhanh và dễ bùng phát thành dịch lớn. Vì bệnh không lây trực tiếp qua đường hô hấp hay tiếp xúc thông thường mà phụ thuộc vào muỗi vằn, câu hỏi sốt xuất huyết lây giai đoạn nào luôn là thắc mắc lớn của nhiều người khi có người thân nhiễm bệnh. Nắm rõ thời điểm lây lan của virus sẽ giúp chúng ta chủ động cách ly vector truyền bệnh và bảo vệ sức khỏe gia đình một cách khoa học.
Tìm hiểu về bệnh sốt xuất huyết
Sốt xuất huyết là bệnh nhiễm trùng cấp tính do virus Dengue gây ra. Loại virus này lây truyền sang người thông qua vết cắn của muỗi vằn nhiễm bệnh, chủ yếu là loài Aedes aegypti. Bệnh có thể gặp ở cả người lớn và trẻ em, đặc trưng bởi tình trạng sốt cao rầm rộ, đau nhức cơ khớp và xuất huyết dưới nhiều hình thức. Sốt xuất huyết có diễn tiến rất nhanh và phức tạp; nếu không được can thiệp kịp thời, bệnh có thể dẫn đến sốc giảm thể tích tuần hoàn và tử vong.
Sốt xuất huyết lây truyền qua muỗi Aedes từ người bệnh. (Nguồn: Sưu tầm)
Sốt xuất huyết phát triển qua các giai đoạn?
Mỗi ca bệnh sốt xuất huyết thông thường sẽ tiến triển tuần tự qua 3 giai đoạn lâm sàng rõ rệt dưới đây:
Giai đoạn nhiễm trùng
Giai đoạn này thường kéo dài từ ngày thứ 1 đến ngày thứ 3 của bệnh.
- Biểu hiện: Người bệnh đột ngột sốt cao liên tục (39°C – 40°C), rất khó hạ sốt bằng các thuốc thông thường.
- Triệu chứng đi kèm: Đau đầu dữ dội vùng trán, đau hai hốc mắt, mệt mỏi lả người, đau mỏi các cơ khớp, chán ăn, buồn nôn. Da mặt có thể đỏ ửng và xuất hiện các chấm xuất huyết nhẹ dưới da.
Giai đoạn sốt xuất huyết – nguy hiểm
Thường rơi vào từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 kể từ khi khởi phát cơn sốt. Đây là giai đoạn mang tính quyết định tính mạng của bệnh nhân.
- Biểu hiện: Người bệnh có thể bắt đầu giảm sốt hoặc hết sốt hẳn. Tuy nhiên, hiện tượng rò rỉ huyết tương do tăng tính thấm thành mạch sẽ xảy ra mạnh mẽ, dẫn đến cô đặc máu.
- Dấu hiệu cảnh báo nặng: Xuất hiện các nốt xuất huyết dày đặc dưới da; chảy máu cam, chảy máu chân răng; đau bụng tức tối vùng hạ sườn phải (vùng gan); nôn ói liên tục; vật vã hoặc li bì. Ở thể nặng, bệnh nhân có thể bị xuất huyết tiêu hóa, tràn dịch màng phổi/màng tim và tụt huyết áp gây sốc nguy kịch.
Giai đoạn phục hồi
Xảy ra sau ngày thứ 7 của bệnh và kéo dài khoảng 2 – 3 ngày.
- Biểu hiện: Người bệnh hoàn toàn hết sốt, thể trạng chuyển biến tốt rõ rệt.
- Dấu hiệu phục hồi: Huyết áp và mạch ổn định, người bệnh đi tiểu nhiều hơn, có cảm giác thèm ăn và ăn ngon miệng trở lại. Trên da, các nốt xuất huyết bắt đầu mờ dần và có thể xuất hiện cảm giác ngứa da nhẹ do quá trình tái tạo biểu bì.
Sốt xuất huyết lây giai đoạn nào của bệnh?
Nhiều người lầm tưởng sốt xuất huyết chỉ lây khi người bệnh đang ở giai đoạn sốt cao hoặc khi các nốt xuất huyết đã lộ rõ trên da. Tuy nhiên, về mặt y khoa, câu trả lời chính xác là: Sốt xuất huyết có thể lây truyền ngay từ giai đoạn cuối của thời kỳ ủ bệnh (trước khi sốt) cho đến hết giai đoạn nguy hiểm (khi vẫn còn virus trong máu).
Cụ thể, chu trình lây nhiễm phụ thuộc chặt chẽ vào nồng độ virus lưu hành trong máu người bệnh (giai đoạn viremia):
- Thời điểm bắt đầu có khả năng lây: Từ 1 ngày trước khi khởi phát sốt (giai đoạn cuối ủ bệnh), người bệnh đã mang lượng lớn virus trong máu. Nếu bị muỗi vằn đốt lúc này, muỗi sẽ nhiễm virus.
- Thời điểm lây lan mạnh nhất: Trong 5 ngày đầu tiên của bệnh (giai đoạn nhiễm trùng/sốt). Đây là lúc lượng virus Dengue nhân lên vô số và tự do di chuyển trong hệ tuần hoàn của bệnh nhân. Muỗi vằn hút máu người bệnh ở giai đoạn này có tỷ lệ mang mầm bệnh cao nhất.
- Thời điểm kết thúc khả năng lây: Khả năng lây nhiễm sẽ giảm dần và mất đi sau ngày thứ 7 hoặc ngày thứ 8 của bệnh, khi cơ thể người bệnh đã sản sinh đủ kháng thể để trung hòa và quét sạch virus ra khỏi dòng máu.
Tóm lại: Người bệnh là nguồn lây nhiễm cho muỗi từ ngày thứ 4 (giai đoạn cuối ủ bệnh) đến ngày thứ 7 – 8 của bệnh. Sau khi muỗi vằn hút máu người bệnh, virus cần ủ bệnh trong cơ thể muỗi khoảng 8 – 11 ngày rồi mới có thể truyền sang người lành.
Người bệnh lây cho muỗi, muỗi ủ bệnh truyền người lành. (Nguồn: Sưu tầm)
Biện pháp phòng ngừa lây nhiễm bệnh sốt xuất huyết
Vì sốt xuất huyết lây qua muỗi vằn hút máu chứ không lây qua không khí, biện pháp phòng ngừa cốt lõi là cắt đứt chuỗi lây truyền của muỗi và bảo vệ người bệnh tránh để muỗi đốt:
- Cách ly người bệnh khỏi muỗi (Bảo vệ nguồn lây): Khi trong nhà có người bị sốt xuất huyết (hoặc nghi ngờ mắc bệnh), phải cho người bệnh nằm ngủ mùng (màn) tuyệt đối kể cả ban ngày và ban đêm để muỗi vằn không thể tiếp cận hút máu, ngăn chặn việc virus truyền sang các thành viên khác trong gia đình.
- Triệt tiêu nơi sinh sản của muỗi (Diệt lăng quăng): Thường xuyên dọn dẹp vệ sinh môi trường, đậy kín tất cả các dụng cụ chứa nước sinh hoạt, lật úp các vật dụng phế thải đọng nước mưa (vỏ chai, lốp xe cũ, gáo dừa), thay nước bình bông hằng tuần để muỗi không có chỗ đẻ trứng.
- Chủ động chống muỗi đốt: Thoa kem xua muỗi chứa hoạt chất an toàn vào ban ngày (giờ cao điểm muỗi hoạt động là sáng sớm và chiều tối); mặc quần áo dài tay, sáng màu; sử dụng vợt điện hoặc đèn bắt muỗi trong phòng.
- Tiêm vắc xin phòng bệnh: Thực hiện tiêm vắc xin phòng sốt xuất huyết (phác đồ 2 mũi) tại các trung tâm tiêm chủng uy tín để chủ động tạo kháng thể bảo vệ cơ thể trước cả 4 tuýp virus Dengue.
Những câu hỏi thường gặp về bệnh sốt xuất huyết
Sốt xuất huyết có bao nhiêu giai đoạn?
Sốt xuất huyết tiến triển qua 3 giai đoạn lâm sàng: Giai đoạn nhiễm trùng (sốt) -> Giai đoạn nguy hiểm (toàn phát) -> Giai đoạn phục hồi.
Giai đoạn nguy hiểm của sốt xuất huyết kéo dài bao lâu?
Giai đoạn nguy hiểm thường kéo dài trong khoảng 3 đến 4 ngày (thường từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh). Đây là lúc người bệnh dễ bị hạ tiểu cầu và rò rỉ huyết tương nhất, cần được theo dõi sát sao tại cơ sở y tế.
Thời gian ủ bệnh sốt xuất huyết là bao lâu?
Thời gian ủ bệnh (từ khi bị muỗi vằn mang virus đốt đến khi bùng phát triệu chứng sốt đầu tiên) thường kéo dài từ 4 đến 7 ngày, một số trường hợp kéo dài từ 3 đến 14 ngày. Trong thời gian này, người bệnh hoàn toàn bình thường, không có triệu chứng.
Mỗi người có thể mắc bệnh sốt xuất huyết mấy lần?
Mỗi người có thể mắc sốt xuất huyết tối đa 4 lần trong đời. Nguyên nhân là do có 4 tuýp virus Dengue (DEN-1, 2, 3, 4). Khi nhiễm một tuýp, bạn chỉ có miễn dịch trọn đời với tuýp đó và vẫn có nguy cơ nhiễm các tuýp còn lại. Lần nhiễm sau thường có xu hướng nặng hơn lần nhiễm trước do hiện tượng tăng cường phụ thuộc kháng thể.
Mỗi người có thể mắc bệnh sốt xuất huyết tối đa 4 lần do có 4 tuýp virus Dengue khác nhau.
Sốt xuất huyết có khả năng lây truyền rất cao từ giai đoạn cuối ủ bệnh (1 ngày trước sốt) cho đến hết giai đoạn nguy hiểm (khoảng ngày thứ 7 – 8 của bệnh) thông qua vector duy nhất là muỗi vằn. Việc chủ động cho người bệnh nằm mùng ngay khi có dấu hiệu sốt cao, kết hợp với các biện pháp diệt muỗi, diệt lăng quăng và tiêm vắc xin là chìa khóa vàng để ngăn chặn dòng chảy lây lan của dịch bệnh trong gia đình và cộng đồng.
Nguồn tham khảo
Bộ Y Tế TP.HCM:
https://tytphuong1q11.medinet.gov.vn/chuyen-muc/bi-sot-xuat-huyet-bao-lau-thi-khoi-benh-co-tu-khoi-khong-cmobile16662-240279.aspx
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.