Quan niệm cho rằng đã mắc sốt xuất huyết thì miễn dịch trọn đời là hoàn toàn sai lầm. Virus Dengue có đến 4 chủng gây bệnh khác nhau, nên một người có thể bị tái nhiễm nhiều lần, thậm chí lần sau thường nặng hơn lần trước. Vì vậy, việc tiêm vắc-xin phòng sốt xuất huyết là vô cùng cần thiết để bảo vệ cơ thể toàn diện trước các chủng còn lại, kết hợp cùng các biện pháp diệt muỗi, lăng quăng tại nhà.
Đã bị sốt xuất huyết có cần tiêm phòng không?
Có, người đã từng bị sốt xuất huyết vẫn rất cần thiết phải tiêm vắc-xin phòng bệnh. Việc từng mắc bệnh không giúp bạn miễn dịch hoàn toàn với sốt xuất huyết trong tương lai.
Từng mắc sốt xuất huyết vẫn cần tiêm vắc-xin phòng 3 chủng còn lại. (Nguồn: Sưu tầm)
Tại sao người từng mắc bệnh vẫn cần tiêm vắc-xin?
Sở dĩ có khuyến cáo này là do đặc điểm sinh học đặc biệt của virus Dengue (virus gây bệnh sốt xuất huyết):
- Có đến 4 chủng virus khác nhau: Virus Dengue không chỉ có một loại mà gồm 4 tuýp huyết thanh khác nhau, ký hiệu là DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4.
- Miễn dịch không bảo vệ chéo: Khi bạn nhiễm một tuýp virus, cơ thể chỉ sản sinh ra kháng thể bảo vệ miễn dịch suốt đời đối với duy nhất tuýp vừa mắc phải. Hệ miễn dịch hoàn toàn trống trải và không thể bảo vệ bạn trước 3 tuýp virus còn lại.
- Nguy cơ tái nhiễm nặng hơn: Một người có thể mắc sốt xuất huyết tối đa 4 lần trong đời. Đặc biệt, các lần nhiễm sau (do tuýp virus khác) thường có xu hướng diễn tiến nặng hơn lần đầu do hiện tượng tăng cường phụ thuộc kháng thể.
Khai niệm cốt lõi: Tiêm vắc-xin là giải pháp tối ưu giúp cơ thể chủ động tạo ra “lá chắn” kháng thể bao phủ toàn diện, bảo vệ bạn trước cả 4 tuýp chủng virus Dengue.
Nguy cơ bị tái nhiễm lại và biến chứng khi nhiễm các chủng khác là gì?
Mắc sốt xuất huyết lần đầu có thể chỉ gây ra các triệu chứng sốt hành thông thường, nhưng mắc sốt xuất huyết lần thứ 2, thứ 3 mới thực sự là nỗi ám ảnh.
Khi bạn bị tái nhiễm một tuýp virus Dengue khác với lần đầu, trong cơ thể sẽ xảy ra một hiện tượng sinh học nguy hiểm gọi là tăng cường phụ thuộc kháng thể (ADE – Antibody-Dependent Enhancement). Lúc này, các kháng thể cũ do lần nhiễm đầu để lại không những không thể tiêu diệt được virus mới, mà ngược lại còn gắn kết và trở thành “con ngựa thành Troy” dẫn đường cho virus mới xâm nhập, nhân lên gấp bội trong các tế bào miễn dịch.
Chính hiện tượng ADE này khiến các ca tái nhiễm sốt xuất huyết có xu hướng diễn tiến nặng nề hơn rất nhiều. Người bệnh đối mặt với nguy cơ sụt giảm tiểu cầu nghiêm trọng, rò rỉ huyết tương dẫn đến sốc sốt xuất huyết, xuất huyết nội tạng (xuất huyết dạ dày, xuất huyết não), suy đa tạng và tỷ lệ tử vong cao hơn hẳn lần nhiễm đầu.
Lợi ích khi tiêm vắc xin sốt xuất huyết đối với người đã từng nhiễm
Vai trò quan trọng của vắc xin đối với người đã nhiễm bệnh
Đối với những người đã từng nếm trải cơn đau mỏi, sốt cao của sốt xuất huyết, vắc xin (hiện nay phổ biến là vắc xin sống giảm độc lực Qdenga bảo vệ chống 4 tuýp) mang lại những lợi ích vượt trội:
- Tạo miễn dịch chéo bền vững: Vắc xin giúp hệ miễn dịch “tập dượt” và kích thích sản sinh nồng độ kháng thể cao, đồng đều cho cả 4 tuýp huyết thanh, bù đắp lỗ hổng miễn dịch còn sót lại.
- Giảm thiểu tối đa ca trở nặng: Các nghiên cứu lâm sàng chứng minh vắc xin giúp giảm đến 90,4% nguy cơ phải nhập viện và ngăn ngừa hiệu quả các biến chứng nguy hiểm do hiện tượng ADE gây ra khi tái nhiễm.
Giúp xã hội bớt gánh nặng và nền kinh tế
- Giảm tải cho hệ thống y tế: Vào mùa mưa, các bệnh viện thường rơi vào tình trạng quá tải do sốt xuất huyết. Việc tiêm chủng rộng rãi giúp giảm số ca bệnh nặng, giải phóng nguồn lực giường bệnh và trang thiết bị hồi sức.
- Tiết kiệm chi phí kinh tế: Một ca điều trị sốt xuất huyết nặng, phải nằm phòng hồi sức cấp cứu (ICU) hay truyền tiểu cầu, truyền huyết tương có chi phí vô cùng đắt đỏ. Tiêm vắc xin giúp người dân tiết kiệm chi phí chữa bệnh, giảm số ngày nghỉ việc của người lao động và người chăm sóc, bảo vệ kinh tế gia đình vững vàng.
Đối tượng cần tránh tiêm vắc xin sốt xuất huyết trong trường hợp nào?
Mặc dù vắc xin sốt xuất huyết mang lại hiệu quả bảo vệ rất cao, nhưng do bản chất là vắc xin sống giảm độc lực (chứa virus sống đã được làm suy yếu), y học quy định một số nhóm đối tượng chống chỉ định hoặc cần tạm hoãn tiêm chủng:
- Phụ nữ đang mang thai hoặc đang cho con bú: Tuyệt đối không tiêm để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho sự phát triển của thai nhi và trẻ sơ sinh.
- Người bị suy giảm miễn dịch nghiêm trọng: Người đang điều trị ung thư bằng hóa trị/xạ trị, người dùng thuốc Corticoid liều cao kéo dài, người mắc bệnh HIV giai đoạn có triệu chứng lâm sàng.
- Người có tiền sử dị ứng nặng: Đã từng bị phản vệ độ 2 trở lên với bất kỳ thành phần nào có trong vắc xin ở mũi tiêm trước đó.
- Người đang bị bệnh cấp tính: Nếu đang sốt cao, nhiễm trùng nặng hoặc cơ thể đang suy nhược do một bệnh lý cấp tính khác, cần tạm hoãn lịch tiêm cho đến khi thể trạng hồi phục hoàn toàn.
- Thời gian sau khi khỏi sốt xuất huyết: Người vừa khỏi bệnh sốt xuất huyết không nên tiêm ngay mà cần hoãn lại ít nhất 6 tháng kể từ ngày khỏi bệnh. Lý do là vì sau khi khỏi, lượng kháng thể tự nhiên trong cơ thể đang rất cao, nếu tiêm ngay vắc xin sẽ bị trung hòa và không đạt được hiệu quả kích thích miễn dịch tối ưu.
Thai nghén, bú mẹ, miễn dịch yếu, dị ứng, hoãn tiêm khi ốm tránh tiêm vắc xin (Nguồn: Sưu tầm)
Chỉ dẫn cách phòng chống sốt xuất huyết kết hợp tiêm vắc xin
Vắc xin là vũ khí bảo vệ từ bên trong, nhưng để đạt hiệu quả phòng bệnh tuyệt đối, người dân cần kết hợp nhuần nhuyễn với chiến lược phòng thủ từ bên ngoài:
1. Kiểm soát muỗi
Cắt đứt chu kỳ sinh sản của muỗi vằn bằng cách không cho chúng có nơi đẻ trứng: Đậy kín các lu, vại, hồ chứa nước sinh hoạt; thả cá nhỏ vào bể nước để diệt lăng quăng; thay nước bình bông ít nhất 1 lần/tuần.
2. Bảo vệ sức khỏe & cá nhân
Chủ động phòng chống muỗi đốt vào ban ngày (khung giờ cao điểm muỗi đi săn mồi): Luôn ngủ mùng kể cả ban ngày; mặc quần áo dài tay, dài ống có màu sắc tươi sáng; sử dụng kem hoặc xịt xua muỗi chứa hoạt chất DEET lên các vùng da hở.
3. Nâng cao nhận thức cộng đồng
Chung tay cùng hàng xóm, tổ dân phố dọn dẹp vệ sinh môi trường, phát quang bụi rậm, khơi thông cống rãnh và lật úp các vật dụng phế thải đọng nước mưa xung quanh khu vực sinh sống.
4. Theo dõi tình trạng sức khỏe
Luôn cảnh giác với các dấu hiệu sức khỏe. Nếu bản thân hoặc người thân xuất hiện triệu chứng sốt cao đột ngột kèm đau đầu, đau hốc mắt, cần đến ngay cơ sở y tế để test máu chẩn đoán, tuyệt đối không tự ý dùng thuốc giảm đau nhóm NSAID (như Aspirin, Ibuprofen) tại nhà.
Phương pháp phòng tránh sốt xuất huyết cùng với tiêm ngừa vắc xin
Tóm lại, mô hình phòng bệnh hoàn hảo nhất được các chuyên gia khuyến cáo bao gồm 3 mũi nhọn tổng lực:
[Tiêm vắc xin Qdenga đủ 2 mũi] + [Triệt nguồn lăng quăng] + [Phòng chống muỗi đốt ban ngày]
Biện pháp diệt muỗi
Phối hợp với chính quyền phun hóa chất diệt muỗi định kỳ, dùng vợt điện, đèn bắt muỗi trong nhà.
Biện pháp chống muỗi đốt
Tạo màng chắn vật lý (màn, lưới chống muỗi ở cửa sổ) và màng chắn hóa học (kem chống muỗi).
Biện pháp chung tay bảo vệ cộng đồng
Lan tỏa thông điệp “Không có lăng quăng, không có muỗi vằn, không có sốt xuất huyết” và khuyến khích người thân đi tiêm chủng đầy đủ khi đủ điều kiện thời gian.
Từng mắc sốt xuất huyết vẫn cần tiêm vắc-xin sau sáu tháng. (Nguồn: Sưu tầm)
Đã từng bị sốt xuất huyết rất cần và bắt buộc nên tiêm phòng vắc xin nếu bạn muốn tránh được nguy cơ biến chứng tử vong do hiện tượng ADE khi tái nhiễm các tuýp virus khác. Hãy chủ động đợi sau khi khỏi bệnh 6 tháng để thực hiện tiêm phòng đầy đủ phác đồ, đồng thời giữ vững các thói quen diệt muỗi, ngủ mùng để bảo vệ trọn vẹn sức khỏe cho bản thân và gia đình.
Nguồn tham khảo
Bộ Y Tế TP.HCM:
https://tytphuong3q6.medinet.gov.vn/phong-chong-cac-benh-truyen-nhiem/sot-xuat-huyet-da-co-vac-xin-phong-benh-cmobile9325-194991.aspx
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.