Sốt xuất huyết khác biệt với các bệnh thông thường vì khi hết sốt, bệnh nhân không hề hồi phục mà ngược lại, đây thường là lúc bắt đầu giai đoạn nguy hiểm nhất (ngày thứ 3 – 7). Sự chủ quan khi hết sốt dễ dẫn đến các biến chứng như sốc do thoát huyết tương, xuất huyết nội tạng hoặc suy đa tạng. Vậy thực chất hết sốt trong sốt xuất huyết có ý nghĩa gì và làm sao để nhận diện các dấu hiệu cảnh báo?
Bệnh sốt xuất huyết gây ra do đâu?
Sốt xuất huyết hết sốt hoàn toàn chưa phải là khỏi bệnh mà là khởi đầu của giai đoạn nguy hiểm (Nguồn: Sưu tầm)
Sốt xuất huyết là bệnh lý nhiễm trùng cấp tính gây ra bởi virus Dengue (thuộc họ Flaviviridae). Virus này có 4 chủng huyết thanh hoàn toàn khác nhau về mặt miễn dịch, ký hiệu lần lượt là D1, D2, D3 và D4. Cả 4 chủng này đều có khả năng gây bệnh và lưu hành luân phiên hoặc song song tại các vùng khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới như Việt Nam.
Mầm bệnh không tự lây truyền trực tiếp từ người sang người qua các tiếp xúc thông thường như giao tiếp, ho hay hắt hơi. Thay vào đó, chúng cần một vật chủ trung gian truyền bệnh là muỗi vằn cái thuộc chi Aedes, chủ yếu là loài Aedes aegypti. Loại muỗi này có đặc tính sinh sống xung quanh khu vực dân cư, đẻ trứng ở các vũng nước sạch nhân tạo (như lu chậu, lọ hoa, lốp xe phế liệu) và thường đốt người vào ban ngày, đặc biệt là thời điểm sáng sớm và chiều chạng vạng. Khi muỗi vằn hút máu người nhiễm virus Dengue, virus sẽ nhân lên trong cơ thể muỗi rồi truyền sang cho người lành thông qua các vết đốt tiếp theo.
Bị sốt xuất huyết bao lâu thì khỏi?
Thông thường, một đợt nhiễm sốt xuất huyết Dengue thể điển hình sẽ kéo dài diễn tiến trong khoảng từ 7 đến 10 ngày (tính từ thời điểm khởi phát cơn sốt đầu tiên) để người bệnh có thể hoàn toàn bình phục. Quá trình này được giới y khoa chia làm 3 giai đoạn lâm sàng rõ rệt:
- Giai đoạn sốt (Ngày 1 đến ngày 3): Người bệnh đột ngột sốt cao rầm rộ từ 39°C – 40°C, sốt liên tục rất khó hạ bằng các thuốc thông thường. Đi kèm là tình trạng đau đầu dữ dội, nhức hai hốc mắt sâu, đau mỏi cơ khớp toàn thân và chán ăn, buồn nôn.
- Giai đoạn nguy hiểm (Ngày 4 đến ngày 7): Đây là thời điểm cơ thể bắt đầu giảm sốt hoặc hết sốt hoàn toàn. Tuy nhiên, đây lại là lúc virus gây tổn thương thành mạch mạnh nhất, gây hiện tượng thoát huyết tương và tụt tiểu cầu nghiêm trọng. Mọi biến chứng đe dọa tính mạng như sốc, tràn dịch màng phổi, xuất huyết nội tạng đều bùng phát ở giai đoạn này.
- Giai đoạn hồi phục (Ngày 8 đến ngày 10): Người bệnh hết sốt thực sự, huyết động ổn định, có cảm giác thèm ăn trở lại, tiểu nhiều, các nốt xuất huyết da mờ dần và xuất hiện các ban hồi phục gây ngứa ngáy lòng bàn tay, bàn chân. Các chỉ số xét nghiệm tiểu cầu và hồng cầu dần quay về mức an toàn.
Sốt xuất huyết hết sốt đã khỏi chưa?
Để trả lời cho câu hỏi sốt xuất huyết hết sốt đã khỏi chưa, các chuyên gia truyền nhiễm hàng đầu luôn khẳng định: Hết sốt hoàn toàn chưa phải là đã khỏi bệnh, ngược lại, đây chính là lúc người bệnh bước vào giai đoạn nguy hiểm nhất của bệnh sốt xuất huyết.
Sự thuyên giảm về mặt thân nhiệt (thường rơi vào ngày thứ 4 đến ngày thứ 7 của bệnh) dễ tạo ra một “ảo tưởng” rằng cơ thể đang khỏe lại. Thực tế, lúc này nồng độ virus trong máu dù đã giảm đi, nhưng phản ứng miễn dịch miễn dịch của cơ thể lại đang diễn ra vô cùng cực đoan.
Tình trạng tăng tính thấm mao mạch đạt đỉnh điểm khiến huyết tương bị rò rỉ ồ ạt ra ngoài khoang kẽ tế bào, gây cô đặc máu và tụt huyết áp. Đồng thời, số lượng tiểu cầu – tế bào chịu trách nhiệm cầm máu – bị suy giảm sâu nhất vào những ngày này. Do đó, hiện tượng hết sốt ở giai đoạn giữa của chu kỳ bệnh là một cái bẫy y khoa. Người bệnh chỉ thực sự an toàn khi bước qua ngày thứ 7 với các chỉ số máu ổn định.
Sốt xuất huyết hết sốt đã khỏi chưa? Những dấu hiệu nguy hiểm cần theo dõi sau khi hết sốt
Chính vì hết sốt là điểm khởi đầu của giai đoạn nguy kịch, người nhà cần đặc biệt cảnh giác và theo dõi sát sao bệnh nhân. Cần đưa người bệnh đến ngay bệnh viện cấp cứu nếu xuất hiện bất kỳ một trong các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm dưới đây:
- Đau bụng dữ dội, liên tục: Người bệnh có biểu hiện đau quặn thắt tập trung ở vùng hạ sườn phải hoặc vùng thượng vị. Đây là dấu hiệu cho thấy gan đang bị sưng to cấp tính hoặc có tình trạng xuất huyết trong ổ bụng.
- Nôn mửa nhiều và liên tục: Nôn trên 3 lần trong vòng 1 giờ hoặc trên 4 lần trong vòng 6 giờ, không thể ăn uống hay giữ lại bất kỳ chất lỏng nào trong dạ dày.
- Biểu hiện xuất huyết niêm mạc tăng nặng: Chảy máu cam ồ ạt khó cầm, chảy máu chân răng tự phát, phụ nữ bị rong kinh kinh nguyệt bất thường không trùng chu kỳ.
- Xuất huyết tiêu hóa: Nôn ra máu tươi hoặc dịch màu bã cà phê, đi ngoài ra phân đen bóng như hắc ín và có mùi tanh hôi nồng nặc.
- Trạng thái tinh thần thay đổi: Người bệnh trở nên vật vã, kích thích, bồn chồn hoặc ngược lại, rơi vào trạng thái lờ đờ, ngủ gà, li bì, gọi hỏi phản ứng chậm.
- Dấu hiệu sốc và tụt huyết áp: Thân nhiệt hạ thấp đột ngột (dưới 35°C), da dẻ ẩm ướt, xanh xao, chân tay lạnh ngắt, vã mồ hôi trộm, mạch đập nhanh nhưng nhỏ và rất khó bắt.
- Tiểu ít hoặc vô niệu: Người bệnh không đi tiểu hoặc lượng nước tiểu sụt giảm nghiêm trọng trong suốt 6 – 8 tiếng liên tục, cảnh báo tình trạng suy thận cấp do thiếu thể tích tuần hoàn.
Đau bụng dữ dội liên tục kèm theo trạng thái lờ đờ, mệt lả sau khi hết sốt là dấu hiệu nguy kịch (Nguồn: Sưu tầm)
Cần làm gì khi hết sốt nhưng bệnh chưa hoàn toàn hồi phục?
Khi bệnh nhân bước vào giai đoạn hết sốt từ ngày thứ 4 đến ngày thứ 7 tại nhà, quy trình chăm sóc cần được siết chặt và tuân thủ các nguyên tắc khoa học sau:
1. Theo dõi tình trạng sức khỏe thường xuyên
Cần tiếp tục đo thân nhiệt của người bệnh mỗi 4 tiếng một lần để phát hiện tình trạng hạ thân nhiệt quá sâu. Quan sát kỹ bề mặt da để xem có sự xuất hiện thêm của các mảng bầm tím hay nốt xuất huyết mới hay không. Đặc biệt, hãy lắng nghe và ghi nhận mọi than phiền của người bệnh về tình trạng đau bụng, chóng mặt hay buồn nôn để kịp thời xử lý.
2. Xây dựng chế độ dinh dưỡng phù hợp
- Tiếp tục bù dịch đường uống: Dù đã hết sốt, nguy cơ cô đặc máu do thoát huyết tương vẫn hiện hữu. Do đó, người bệnh vẫn cần bổ sung nước oresol từng ngụm nhỏ, nước dừa tươi, nước ép hoa quả giàu Vitamin C.
- Ăn thức ăn lỏng, dễ tiêu: Duy trì các món cháo loãng, súp, canh hầm mềm. Tránh cho người bệnh ăn các thực phẩm có màu đỏ, đen hoặc nâu (như huyết, củ dền, coca, sô-cô-la) để không làm nhiễu loạn việc quan sát màu sắc của chất nôn hoặc phân nếu có biến chứng xuất huyết xảy ra.
3. Không tự ý sử dụng thuốc
Khi thấy hết sốt nhưng cơ thể vẫn còn đau đầu hay nhức mỏi, nhiều người có thói quen tự ý uống thêm các thuốc giảm đau. Việc này cần tuyệt đối tránh. Hãy nhớ rằng các thuốc giảm đau kháng viêm nhóm NSAIDs (như Aspirin, Ibuprofen, Voltaren…) bị cấm tuyệt đối trong suốt tiến trình bệnh vì chúng phá hủy chức năng tiểu cầu, gây loãng máu và kích hoạt xuất huyết tiêu hóa dữ dội.
4. Tái khám đúng lịch hẹn
Trong giai đoạn nguy hiểm này, việc thực hiện xét nghiệm công thức máu (đo chỉ số tiểu cầu PLT và dung tích hồng cầu HCT) hàng ngày theo chỉ định của bác sĩ là bắt buộc. Thầy thuốc sẽ dựa vào tốc độ tụt của tiểu cầu và tốc độ tăng của HCT để quyết định việc người bệnh có cần nhập viện điều trị nội trú hoặc truyền dịch chuyên sâu hay không. Người nhà tuyệt đối không được tự ý bỏ lịch xét nghiệm khi thấy bệnh nhân đã hết sốt.
Uống đủ nước oresol và thực hiện xét nghiệm máu hàng ngày theo lịch hẹn là bắt buộc ở giai đoạn hết sốt (Nguồn: Sưu tầm)
Khi nào hết sốt được xem là đã khỏi sốt xuất huyết?
Hết sốt được xem là dấu hiệu của sự khỏi bệnh hoàn toàn khi và chỉ khi tình trạng này đi kèm đồng thời với các biểu hiện tích cực thuộc giai đoạn hồi phục (thường là từ ngày thứ 8 trở đi kể từ khi phát bệnh):
- Thời gian hết sốt kéo dài: Người bệnh đã duy trì được thân nhiệt bình thường ổn định trong suốt 48 đến 72 giờ liên tục mà hoàn toàn không cần sử dụng đến bất kỳ viên thuốc hạ sốt nào.
- Trạng thái tinh thần và thể trạng cải thiện rõ rệt: Người bệnh tỉnh táo, minh mẫn, không còn cảm giác lờ đờ, mệt mỏi rã rời. Cảm giác chán ăn, sợ mùi thức ăn biến mất, thay vào đó là cảm giác thèm ăn và ăn ngon miệng trở lại.
- Hệ tiêu hóa và tiết niệu ổn định: Bụng hết đau tức, không còn buồn nôn, nhu động ruột bình thường. Người bệnh đi tiểu nhiều hơn, nước tiểu trong.
- Biểu hiện da liễu đặc trưng: Trên da có thể xuất hiện các mảng ban đỏ phục hồi xen kẽ các khoảng da lành (hình ảnh “đảo trắng giữa đại dương đỏ”) và đi kèm cảm giác ngứa ngáy dữ dội ở lòng bàn tay, bàn chân. Đây là bằng chứng lâm sàng kinh điển cho thấy mạch máu đã phục hồi và cơ thể đang tái hấp thu lại dịch.
- Kết quả xét nghiệm máu đạt chuẩn: Khi làm xét nghiệm máu, số lượng tiểu cầu (PLT) tăng trở lại rõ rệt (thường trên mức 150.000/mm³), chỉ số hồng cầu HCT giảm xuống và ổn định ở mức bình thường.
Sốt xuất huyết chữa trị và ngừa bệnh như thế nào?
Cách chữa trị sốt xuất huyết
Cho đến nay, nền y học toàn cầu vẫn chưa tìm ra thuốc điều trị đặc hiệu có khả năng tiêu diệt virus Dengue. Phương pháp chữa trị hiện tại hoàn toàn là điều trị hỗ trợ và giải quyết triệu chứng:
- Hạ sốt, giảm đau an toàn: Chỉ dùng duy nhất Paracetamol đúng liều lượng theo cân nặng (10-15mg/kg/lần), cách mỗi 4 – 6 tiếng khi sốt cao trên 38.5°C.
- Bù nước điện giải chủ động: Khuyến khích người bệnh tự uống dung dịch Oresol, nước lọc, nước trái cây càng nhiều càng tốt. Chỉ thực hiện truyền dịch tĩnh mạch tại các cơ sở y tế khi có chỉ định nghiêm ngặt từ bác sĩ (khi bệnh nhân nôn mửa liên tục, có dấu hiệu cô đặc máu nặng).
Cách ngừa bệnh sốt xuất huyết
Để bảo vệ bản thân và gia đình trước sự tấn công của dịch bệnh, các biện pháp phòng ngừa cần được thực hiện một cách đồng bộ và triệt để:
- Triệt tiêu nơi sinh sản của muỗi (Diệt lăng quăng/bọ gậy): Thường xuyên thau rửa, đậy kín tất cả các dụng cụ chứa nước sinh hoạt. Thả cá nhỏ vào các bể chứa nước lớn để diệt bọ gậy. Thu gom, lật úp hoặc tiêu hủy các vật liệu phế thải xung quanh nhà như vỏ chai, lốp xe cũ, gáo dừa nhằm không cho nước mưa đọng lại. Thay nước bình hoa hằng tuần và bỏ muối hoặc dầu vào nước kê chân chạn.
- Phòng chống muỗi đốt: Luôn nằm ngủ trong màn (mùng) kể cả vào ban ngày. Mặc quần áo dài tay, đặc biệt cho trẻ nhỏ khi vui chơi vào buổi sáng và chiều tối. Sử dụng các loại kem xịt đuổi muỗi lên các vùng da hở, dùng nhang muỗi, vợt điện diệt muỗi hoặc lắp lưới chống muỗi tại các hệ thống cửa sổ trong nhà. Phối hợp tích cực với ngành y tế địa phương trong các đợt phun hóa chất diệt muỗi diện rộng.
Các câu hỏi liên quan
Cần bổ sung thực phẩm gì sau sốt xuất huyết?
Sau khi trải qua một trận sốt xuất huyết, cơ thể người bệnh bị suy nhược và tủy xương cần nguyên liệu để tái tạo các tế bào máu. Do đó, trong giai đoạn hậu sốt xuất huyết, cần bổ sung:
- Thực phẩm giàu protein và sắt: Các loại thịt đỏ (thịt bò, thịt heo thăn), thịt gà, trứng, gan và các loại hải sản giúp nhanh chóng phục hồi thể lực và hỗ trợ quá trình tạo máu.
- Thực phẩm giàu Vitamin C và nhóm B: Các loại quả như cam, bưởi, dâu tây, kiwi giúp củng cố hệ miễn dịch, làm bền lại hệ thống thành mạch vừa bị tổn thương. Các loại rau xanh đậm (rau ngót, bông cải xanh) cung cấp Axit Folic rất tốt cho sự phát triển của tiểu cầu.
- Sữa và các chế phẩm từ sữa: Cung cấp nguồn năng lượng và canxi dồi dào, dễ hấp thu, giúp hệ tiêu hóa nhanh phục hồi.
Người hết bệnh sốt xuất huyết có bị lại không?
Câu trả lời là có thể bị lại. Như đã thông tin, virus Dengue có đến 4 chủng huyết thanh khác nhau (D1, D2, D3, D4). Khi một người nhiễm một chủng virus nào đó (ví dụ chủng D1), cơ thể họ sẽ tạo ra kháng thể bảo vệ suốt đời đối với riêng chủng D1 đó, nhưng chỉ có kháng thể bảo vệ chéo tạm thời (vài tháng) đối với 3 chủng còn lại. Sau khi kháng thể chéo hết tác dụng, người đó hoàn toàn có thể bị mắc sốt xuất huyết lần thứ 2, lần thứ 3 hoặc lần thứ 4 bởi các chủng virus khác. Đáng lo ngại hơn, các nghiên cứu y khoa cho thấy những lần nhiễm trùng sau thường có xu hướng diễn tiến nặng và nguy hiểm hơn lần đầu tiên do cơ chế tăng cường miễn dịch phụ thuộc kháng thể.
Giai đoạn nghiêm trọng nhất của sốt xuất huyết là giai đoạn nào?
Giai đoạn nghiêm trọng và nguy kịch nhất của bệnh sốt xuất huyết chính là giai đoạn nguy hiểm, thường diễn ra từ ngày thứ 4 đến ngày thứ 7 của bệnh. Đây là thời kỳ bẫy y khoa khi người bệnh đã giảm sốt hoặc hoàn toàn hết sốt, khiến họ dễ chủ quan. Nhưng thực chất bên trong lòng mạch, lượng tiểu cầu đang bị sụt giảm sâu nhất và hiện tượng thoát huyết tương diễn ra mạnh mẽ nhất, dễ dẫn đến các biến chứng tử vong do sốc giảm thể tích hoặc xuất huyết nội tạng nếu không được cấp cứu kịp thời.
Sốt xuất huyết hết sốt không đồng nghĩa với việc đã khỏi bệnh, mà trái lại, đây là thời điểm nguy hiểm nhất từ ngày thứ 4 đến ngày thứ 7. Người bệnh cần cảnh giác cao độ với các dấu hiệu sốc như đau bụng, lờ đờ, tay chân lạnh để cấp cứu kịp thời. Tuyệt đối không dừng xét nghiệm hay dùng thuốc NSAIDs. Hãy đến ngay cơ sở y tế khi có dấu hiệu bất thường và ghé Pharmacity để chuẩn bị sẵn Oresol, nhiệt kế, thực phẩm bổ sung cùng sản phẩm chống muỗi chính hãng.
Nguồn tham khảo:
Trung tâm Y Tế khu vực Phú Lâm: https://trungtamytequan6.medinet.gov.vn/suc-khoe/mac-sot-xuat-huyet-het-sot-da-khoi-benh-chua-cmobile16689-105954.aspx
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.