Sốt xuất huyết ở người mắc bệnh tiểu đường vô cùng nguy hiểm do sự kết hợp giữa nhiễm trùng cấp tính và rối loạn chuyển hóa. Người bệnh tiểu đường đối mặt với nguy cơ biến chứng cao hơn, thời gian hồi phục lâu hơn và dễ gặp các tình trạng như sốc, nhiễm toan ceton hoặc suy đa tạng. Việc hiểu rõ các rủi ro này và tuân thủ chặt chẽ phác đồ điều trị chuyên khoa là chìa khóa then chốt để kiểm soát bệnh và bảo vệ tính mạng.
Sốt xuất huyết ở người tiểu đường có nguy hiểm không?
Câu trả lời từ các chuyên gia y tế và biểu đồ dịch tễ học luôn khẳng định: Sốt xuất huyết ở người tiểu đường cực kỳ nguy hiểm và có tỷ lệ diễn tiến thành các thể bệnh nặng, nguy kịch cao hơn rõ rệt so với người bình thường.
Người mắc bệnh tiểu đường khi bị sốt xuất huyết có nguy cơ trở nặng rất cao do hệ miễn dịch suy giảm (Nguồn: Sưu tầm)
Bệnh nhân tiểu đường vốn dĩ có hệ miễn dịch suy yếu do tình trạng đường huyết cao mạn tính làm tổn thương các tế bào bạch cầu, giảm khả năng thực bào và chống lại các tác nhân nhiễm trùng. Khi virus Dengue xâm nhập, cơ thể người bệnh phản ứng yếu ớt hơn trong việc ức chế sự nhân lên của virus ở giai đoạn đầu. Đồng thời, tổn thương vi mạch sẵn có do bệnh tiểu đường khi kết hợp với hiện tượng tăng tính thấm thành mạch do sốt xuất huyết sẽ khiến cho quá trình thoát huyết tương diễn ra ồ ạt hơn, dẫn đến nguy cơ sốc giảm thể tích diễn tiến rất nhanh và khó kiểm soát.
Dấu hiệu cảnh báo sốt xuất huyết ở người tiểu đường
Nhìn chung, người bệnh tiểu đường khi mắc sốt xuất huyết vẫn có các triệu chứng lâm sàng kinh điển của bệnh, nhưng các dấu hiệu thường rầm rộ hoặc dễ bị nhầm lẫn, che lấp bởi các triệu chứng của biến chứng tiểu đường:
- Sốt cao đột ngột và liên tục: Thân nhiệt tăng nhanh lên 39°C – 40°C ngay từ những ngày đầu. Cơn sốt ở người tiểu đường thường đi kèm tình trạng mất nước cực kỳ nhanh chóng.
- Đau đầu và nhức mỏi cơ xương khớp dữ dội: Cảm giác đau nhức như búa bổ ở vùng trán, thái dương và đau thốn sâu trong hai hốc mắt mỗi khi cử động nhãn cầu.
- Đường huyết dao động thất thường: Đây là dấu hiệu đặc trưng nhất. Phản ứng viêm toàn thân và stress do nhiễm trùng kích thích cơ thể giải phóng các hormone đối kháng insulin (như cortisol, adrenaline), khiến chỉ số đường huyết tăng vọt rất cao hoặc sụt giảm đột ngột cực kỳ khó kiểm soát bằng liều thuốc hằng ngày.
- Dấu hiệu xuất huyết sớm: Xuất hiện các chấm đỏ li ti ẩn dưới da, các mảng bầm tím tại vùng tiêm insulin hoặc các vị trí va chạm nhẹ, chảy máu chân răng, chảy máu cam.
- Rối loạn tiêu hóa và tri giác: Người bệnh có cảm giác nôn mửa, chán ăn, đau tức vùng gan (hạ sườn phải), cơ thể lờ đờ, mệt mỏi rã rời hơn hẳn ngày thường.
Nguy cơ biến chứng nặng khi sốt xuất huyết ở người tiểu đường
Sự cộng hưởng giữa virus Dengue và bệnh lý đái tháo đường làm gia tăng mạnh mẽ nguy cơ xuất hiện các biến chứng cấp tính nguy hiểm sau:
- Sốc nhiễm trùng và sốc giảm thể tích (Dengue Shock Syndrome): Hiện tượng thoát huyết tương làm mất một lượng lớn dịch trong lòng mạch. Ở người tiểu đường, các mạch máu vốn đã bị xơ vữa và tổn thương nội mạc do đường huyết cao, khả năng tự điều chỉnh áp lực rất kém. Hệ quả là người bệnh dễ rơi vào trạng thái sốc sâu, tụt huyết áp đột ngột, mạch nhanh nhỏ, chân tay lạnh ngắt và suy đa tạng.
- Xuất huyết nội tạng nghiêm trọng: Tình trạng giảm số lượng tiểu cầu sâu kết hợp với thành mạch máu mỏng manh của người tiểu đường tạo điều kiện cho các biến chứng chảy máu bùng phát: Xuất huyết tiêu hóa (nôn ra máu, đi ngoài phân đen), xuất huyết não, hoặc chảy máu cơ hoành vô cùng nguy kịch.
- Nhiễm toan ceton do đái tháo đường (DKA) hoặc Tăng áp lực thẩm thấu: Tình trạng nhiễm trùng cấp tính do sốt xuất huyết là yếu tố thúc đẩy hàng đầu khiến cơ thể rơi vào trạng thái khủng hoảng chuyển hóa. Đường huyết tăng cao không kiểm soát dẫn đến tích tụ các axit trong máu (ceton), gây nhiễm độc nặng, thở nhanh sâu, hơi thở có mùi trái cây thối, hôn mê và có thể tử vong nếu không được cấp cứu hồi sức kịp thời.
- Nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn và suy thận cấp: Hệ miễn dịch suy yếu khiến người bệnh dễ bị bội nhiễm thêm các bệnh lý nhiễm trùng khác như viêm phổi, nhiễm trùng đường tiết niệu. Đồng thời, tình trạng cô đặc máu do sốt xuất huyết làm sụt giảm dòng máu nuôi thận, dễ gây ra suy thận cấp trên nền thận đã bị tổn thương do tiểu đường trước đó.
Biến biến chứng sốc, xuất huyết nội tạng và nhiễm toan ceton luôn rình rập bệnh nhân tiểu đường mắc sốt xuất huyết (Nguồn: Sưu tầm)
Nguyên tắc điều trị sốt xuất huyết ở bệnh nhân tiểu đường
Việc điều trị sốt xuất huyết cho bệnh nhân đái tháo đường đòi hỏi một phác đồ phối hợp chặt chẽ, đa mục tiêu và phải được giám sát nghiêm ngặt bởi các bác sĩ chuyên khoa:
- Hạ sốt và giảm đau an toàn tuyệt đối: Chỉ sử dụng hoạt chất Paracetamol để hạ sốt khi thân nhiệt từ 38.5°C trở lên với liều lượng chuẩn từ 10 – 15mg/kg thể trọng/lần. Cấm tuyệt đối sử dụng aspirin và Ibuprofen (nhóm NSAIDs) vì chúng sẽ phá hủy chức năng tiểu cầu, gây kích ứng dạ dày, dẫn đến xuất huyết tiêu hóa ồ ạt không thể cầm máu trên nền mạch máu tổn thương của người tiểu đường.
- Kiểm soát đường huyết liên tục và chặt chẽ: Người bệnh cần được đo và kiểm tra chỉ số đường huyết mao mạch nhiều lần trong ngày (khoảng 4 – 6 tiếng/lần). Trong giai đoạn nhiễm trùng cấp, các bác sĩ thường có xu hướng tạm ngưng các loại thuốc viên uống hạ đường huyết thông thường và chuyển sang sử dụng Insulin tiêm truyền tĩnh mạch hoặc tiêm dưới da để có thể điều chỉnh liều lượng một cách linh hoạt, chính xác theo mức độ dao động của đường huyết.
- Bù nước và điện giải vô cùng thận trọng: Bù nước là nguyên tắc cốt lõi của sốt xuất huyết, nhưng ở người tiểu đường, việc truyền dịch hoặc uống nước cần tính toán kỹ lưỡng. Nếu uống Oresol, phải chọn loại chuẩn y khoa và theo dõi lượng đường. Nếu phải truyền dịch tĩnh mạch, bác sĩ phải cân đối giữa dịch truyền kiểm soát huyết động và nguy cơ gây quá tải tuần hoàn, phù phổi cấp hoặc làm tăng đường huyết (nếu dùng dịch truyền chứa glucose).
- Theo dõi sát chỉ số tiểu cầu và hematocrit: Thực hiện xét nghiệm máu tối thiểu 1 lần/ngày từ ngày thứ 3 của bệnh để đánh giá mức độ cô đặc máu và tốc độ giảm tiểu cầu, từ đó đưa ra các quyết định can thiệp y khoa kịp thời.
Khi nào người bệnh cần nhập viện?
Khác với người khỏe mạnh có thể theo dõi và điều trị sốt xuất huyết thể nhẹ tại nhà, bệnh nhân tiểu đường được khuyến cáo nên nhập viện điều trị nội trú ngay từ những ngày đầu phát bệnh để được bác sĩ theo dõi chuyên sâu.
Đặc biệt, người nhà phải đưa bệnh nhân đến khoa cấp cứu ngay lập tức nếu xuất hiện bất kỳ một trong các dấu hiệu trở nặng nguy kịch sau đây:
- Đau bụng dữ dội, đau quặn liên tục, đặc biệt là vùng hạ sườn phải (vùng gan).
- Nôn mửa liên tục, không thể ăn uống hay nuốt được bất kỳ thứ gì.
- Có biểu hiện chảy máu: Chảy máu cam, chảy máu chân răng ồ ạt, nôn ra máu, đi ngoài ra phân đen hoặc có màu máu sẫm.
- Trạng thái tri giác thay đổi: Lờ đờ, mệt lả, ngủ li bì, gọi hỏi không tỉnh táo hoặc kích thích, vật vã bồn chồn.
- Chân tay lạnh ngắt, da ẩm ướt, vã mồ hôi trộm, thân nhiệt tụt thấp đột ngột xuống dưới 35°C dù trước đó đang sốt cao.
- Chỉ số đường huyết tăng quá cao (trên 15-20 mmol/L) kèm theo triệu chứng thở nhanh, khát nước dữ dội hoặc đường huyết sụt sâu gây vã mồ hôi, bủn rủn tay chân.
Người bệnh tiểu đường cần nhập viện sớm để kiểm soát song song cả đường huyết và tiến trình sốt xuất huyết (Nguồn: Sưu tầm)
Cách phòng ngừa sốt xuất huyết ở người người tiểu đường
Khi chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và nguy cơ trở nặng là rất lớn, việc chủ động phòng ngừa muỗi vằn tấn công là tấm lá chắn quan trọng nhất để bảo vệ sức khỏe cho người bệnh tiểu đường:
- Triệt tiêu tận gốc nơi sinh sản của muỗi: Định kỳ hằng tuần tiến hành kiểm tra, thau rửa và đậy kín các lu, khạp, xô chậu chứa nước sinh hoạt. Thả cá nhỏ vào bể chứa nước để diệt lăng quăng/bọ gậy. Thu gom và tiêu hủy các vật dụng phế thải đọng nước mưa xung quanh khuôn viên nhà như lốp xe cũ, vỏ chai, mảnh gáo dừa. Thay nước bình hoa, bình thủy sinh thường xuyên.
- Ngăn chặn tối đa nguy cơ muỗi đốt: Luôn duy trì thói quen ngủ màn (mùng) kể cả vào ban ngày. Mặc quần áo dài tay, có màu sáng để giảm sự thu hút đối với muỗi vằn. Sử dụng các sản phẩm xịt, thoa xua muỗi chứa thành phần an toàn lên các vùng da hở khi sinh hoạt. Sử dụng vợt điện, nhang muỗi hoặc lắp đặt hệ thống lưới chống muỗi tại các cửa sổ, cửa ra vào của ngôi nhà.
- Tăng cường sức đề kháng và quản lý tốt bệnh nền: Người bệnh tiểu đường cần duy trì một chế độ ăn uống khoa học, giàu chất xơ, vitamin từ các loại rau xanh và trái cây có chỉ số đường huyết thấp (như bưởi, ổi, cam ít ngọt) để củng cố hệ miễn dịch. Sử dụng thuốc điều trị đái tháo đường đúng liều, đúng giờ để luôn giữ chỉ số đường huyết ở mức mục tiêu an toàn, giúp cơ thể có nội lực tốt nhất nếu chẳng may nhiễm virus.
Sốt xuất huyết ở người tiểu đường rất nghiêm trọng, dễ dẫn đến suy đa tạng và biến chứng chuyển hóa nguy hiểm. Người bệnh cần nhập viện sớm để kiểm soát song song cả virus Dengue và đường huyết bằng Insulin, tuyệt đối không tự ý điều trị tại nhà hay dùng thuốc NSAIDs. Để chủ động bảo vệ sức khỏe, hãy ghé Pharmacity trang bị máy đo đường huyết, Oresol, Paracetamol và sản phẩm chống muỗi chính hãng, cùng nhận tư vấn chuyên môn từ dược sĩ.
Nguồn tham khảo:
Trung tâm Y Tế khu vực Bình Tân
https://trungtamytebinhtan.medinet.gov.vn/benh-sot-xuat-huyet/nguoi-tieu-duong-de-tro-nang-khi-sot-xuat-huyet-cmobile16834-134108.aspx
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.