Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do muỗi vằn truyền virus, gây sốt cao và nguy cơ xuất huyết. Nhiều người lo lắng liệu bệnh có lây qua đường tình dục hay không. Hiểu đúng về con đường lây truyền của virus Dengue không chỉ giúp giải tỏa lo âu mà còn hỗ trợ xây dựng chế độ chăm sóc, kiêng cữ khoa học cho người bệnh trong giai đoạn cơ thể nhạy cảm, từ đó bảo vệ sức khỏe tốt nhất cho cả bản thân và bạn đời.
Sốt xuất huyết lây truyền qua những con đường nào?
Để hiểu rõ một căn bệnh có khả năng lây lan qua các tiếp xúc thể xác hay không, trước hết chúng ta cần điểm qua các phương thức truyền bệnh chính thống và các trường hợp ngoại lệ đặc biệt của virus Dengue:
Tìm hiểu rõ về các con đường lây truyền giúp xây dựng chế độ sinh hoạt và kiêng cữ khoa học cho người bệnh sốt xuất huyết (Nguồn: Sưu tầm)
Muỗi vằn – con đường lây truyền phổ biến nhất
Đây là phương thức truyền bệnh chủ yếu, chiếm hơn 99% các ca mắc sốt xuất huyết trong cộng đồng. Vật chủ trung gian chính là muỗi vằn thuộc chi Aedes, cụ thể là loài Aedes aegypti và Aedes albopictus.
- Khi muỗi vằn cái đốt một người đang nhiễm virus Dengue (ngay cả khi người đó chưa phát sốt hoặc đang ở giai đoạn ủ bệnh), virus sẽ theo máu vào dạ dày muỗi, nhân lên tại tuyến nước bọt của muỗi.
- Sau thời gian ủ bệnh ở muỗi từ 8 đến 11 ngày, loài muỗi này sẽ mang virus suốt chu kỳ sống còn lại và truyền mầm bệnh sang cho những người lành khác thông qua các vết đốt ban ngày.
Lây nhiễm qua truyền máu hoặc dùng chung kim tiêm
Dù ít gặp hơn rất nhiều so với đường muỗi đốt, virus Dengue vẫn tồn tại trực tiếp trong huyết thanh của người bệnh suốt giai đoạn sốt huyết động. Do đó, nếu một người nhận máu, các chế phẩm từ máu hoặc tạng ghép từ người đang trong thời gian ủ bệnh hoặc phát bệnh sốt xuất huyết, họ hoàn toàn có nguy cơ nhiễm bệnh. Đồng thời, việc sử dụng chung kim tiêm hoặc các dụng cụ y tế dính máu chứa virus chưa được vô trùng đúng quy định cũng là con đường lây nhiễm trực tiếp.
Những con đường lây truyền hiếm gặp khác
Y văn thế giới cũng ghi nhận một số hình thức lây truyền dọc đặc biệt nhưng với tỷ lệ cực kỳ thấp:
- Lây từ mẹ sang con: Phụ nữ mang thai bị nhiễm sốt xuất huyết ở những tuần cuối của thai kỳ hoặc trong quá trình chuyển dạ có thể truyền virus Dengue sang cho thai nhi hoặc trẻ sơ sinh thông qua tuần hoàn nhau thai hoặc qua các tiếp xúc máu lúc sinh.
- Tai nạn nghề nghiệp trong y tế: Nhân viên y tế vô tình bị kim tiêm dính máu của bệnh nhân sốt xuất huyết đâm vào tay, hoặc máu của người bệnh bắn trực tiếp vào các vùng da bị trầy xước, niêm mạc mắt, mũi, miệng.
Các báo cáo về nguy cơ lây truyền sốt xuất huyết qua đường tình dục
Trước đây, sốt xuất huyết luôn được khẳng định là bệnh lý chỉ lây truyền qua côn trùng (Arbovirus) và không thể lây từ người sang người qua các tiếp xúc thông thường hay quan hệ tình dục. Tuy nhiên, các nghiên cứu và báo cáo y khoa hiện đại trong những năm gần đây đã mang lại cái nhìn chuyên sâu và cẩn trọng hơn.
Một báo cáo đặc biệt được đăng tải trên thư viện y khoa quốc tế PubMed Central (PMC) vào năm 2019 đã ghi nhận trường hợp lây truyền virus Dengue qua đường tình dục đầu tiên trên thế giới tại Tây Ban Nha. Ca bệnh này xảy ra ở một cặp nam giới đồng tính, trong đó một người vừa trở về từ vùng có dịch sốt xuất huyết (Cuba) và phát bệnh, người còn lại không hề rời khỏi Tây Ban Nha và khu vực họ sống cũng hoàn toàn không có sự hiện diện của muỗi vằn Aedes. Qua các xét nghiệm giải trình tự gene chuyên sâu, các chuyên gia nhận thấy virus Dengue trong tinh dịch của người bệnh trùng khớp hoàn toàn với virus của người bạn tình.
Tiếp theo đó, các xét nghiệm chuyên sâu khác cũng tìm thấy vật chất di truyền (RNA) của virus Dengue tồn tại trong tinh dịch và dịch tiết âm đạo của người bệnh ngay cả khi họ đã hết sốt nhiều ngày. Những bằng chứng khoa học này cho thấy, dù tỷ lệ xảy ra trong thực tế là cực kỳ hiếm gặp và muỗi vẫn là đường lây chủ đạo, nhưng y học hiện đại không thể loại trừ hoàn toàn nguy cơ lây truyền sốt xuất huyết qua các hành vi tình dục không an toàn trong giai đoạn cấp tính của bệnh.
Sốt xuất huyết có lây qua đường tình dục được không?
Dựa trên các bằng chứng khoa học và báo cáo từ các tổ chức y tế lớn như Viện Pasteur TP.HCM, câu trả lời chính xác là: Sốt xuất huyết về mặt bản chất không phải là một bệnh lây truyền qua đường tình dục (STDs) truyền thống, nhưng có khả năng lây truyền cơ học qua đường tình dục trong một số trường hợp đặc biệt hiếm gặp.
Dù nguy cơ lây qua đường tình dục là cực kỳ thấp, y học vẫn khuyến cáo thận trọng trong giai đoạn cấp tính (Nguồn: Sưu tầm)
Mặc dù virus Dengue có thể tồn tại trong dịch tiết sinh học, bạn không nên quá hoang mang hay lo sợ rằng đây là con đường lây lan chính. Việc bùng phát dịch sốt xuất huyết trong cộng đồng hoàn toàn là do sự phát triển của muỗi vằn xung quanh không gian sống. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn tối đa cho bạn tình và ngăn ngừa mọi rủi ro y tế dù là nhỏ nhất, việc áp dụng các biện pháp bảo vệ hoặc tạm hoãn các tiếp xúc thân mật trong thời gian cơ thể mang virus là điều được các bác sĩ khuyến nghị.
Người bị sốt xuất huyết có nên quan hệ tình dục không?
Dù nguy cơ lây nhiễm trực tiếp cho bạn tình là rất thấp, nhưng câu trả lời từ các chuyên gia y tế đối với việc quan hệ tình dục khi đang bị sốt xuất huyết là: Không nên. Người bệnh cần tạm hoãn các hoạt động tình dục trong suốt giai đoạn phát bệnh cho đến khi cơ thể phục hồi hoàn toàn vì những lý do sức khỏe nghiêm trọng sau:
- Nguy cơ xuất huyết do va chạm thể xác: Đặc trưng nguy hiểm nhất của sốt xuất huyết (đặc biệt từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh) là hiện tượng sụt giảm nghiêm trọng số lượng tiểu cầu trong máu kèm theo tình trạng tăng tính thấm, giòn thành mạch. Lúc này, các mạch máu rất mỏng manh và dễ vỡ. Các hoạt động thể lực gắng sức, các va chạm cơ học hay ma sát trong quá trình quan hệ tình dục có thể vô tình làm vỡ các vi mạch, dẫn đến xuất huyết dưới da, xuất huyết niêm mạc, hoặc nguy hiểm hơn là gây xuất huyết nội tạng bên trong vùng chậu và cơ quan sinh dục.
- Cơ thể bị kiệt sức và suy nhược: Khi bị nhiễm virus, cơ thể phải dồn toàn bộ năng lượng và hệ miễn dịch để chống lại sự nhân lên của mầm bệnh, dẫn đến các cơn sốt cao liên tục, đau đầu dữ dội, đau nhức cơ khớp. Việc quan hệ tình dục đòi hỏi tiêu hao một lượng thể lực lớn, sẽ khiến người bệnh bị mất sức, kiệt quệ, dễ rơi vào tình trạng hạ đường huyết, tụt huyết áp tư thế hoặc ngất xỉu.
- Ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình phục hồi: Việc không được nghỉ ngơi tuyệt đối và tiêu hao năng lượng vào các hoạt động thể lực mạnh sẽ làm suy giảm khả năng phòng vệ của hệ miễn dịch, khiến bệnh tình diễn tiến phức tạp hơn, kéo dài thời gian phục hồi và làm tăng nguy cơ gặp phải các biến chứng nguy hiểm như sốc thoát huyết tương.
Lưu ý chăm sóc người bệnh sốt xuất huyết trong sinh hoạt và quan hệ tình dục
Để giúp người bệnh nhanh chóng vượt qua giai đoạn nguy hiểm và bảo vệ sức khỏe cho cả hai, việc thiết lập một chế độ sinh hoạt và kiêng cữ khoa học là vô cùng thiết yếu:
- Ưu tiên nghỉ ngơi tuyệt đối tại giường: Người bệnh cần được nằm nghỉ ngơi hoàn toàn trong không gian thoáng mát, yên tĩnh, hạn chế đi lại hay vận động mạnh để ổn định huyết áp và bảo vệ thành mạch máu.
- Tạm hoãn chuyện chăn gối: Hai vợ chồng hoặc cặp đôi nên chủ động kiêng quan hệ tình dục trong suốt thời gian điều trị sốt xuất huyết. Thời điểm an toàn để kết nối lại chuyện phòng the là sau khi người bệnh đã hết sốt hoàn toàn ít nhất từ 7 đến 10 ngày, các chỉ số máu (đặc biệt là tiểu cầu) qua xét nghiệm đã trở về mức bình thường và thể trạng không còn cảm giác mệt mỏi, hụt hơi.
- Sử dụng biện pháp bảo vệ khi quan hệ trở lại: Nhằm phòng ngừa triệt để lượng virus Dengue thể ẩn còn sót lại trong dịch tiết sinh học, các cặp đôi được khuyến cáo nên sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục trong vòng vài tuần đầu sau khi khỏi bệnh.
- Ngủ màn (mùng) kể cả ban ngày: Đây là lưu ý cực kỳ quan trọng trong sinh hoạt. Người bệnh phải nằm ngủ trong màn để tránh bị muỗi vằn lành đốt, vì nếu muỗi đốt người bệnh, chúng sẽ hút máu chứa virus và tiếp tục bay đi truyền bệnh cho các thành viên khác trong gia đình hoặc hàng xóm xung quanh.
Người bệnh sốt xuất huyết cần được nằm nghỉ ngơi trong màn để tránh muỗi đốt làm lây lan dịch bệnh (Nguồn: Sưu tầm)
Các câu hỏi liên quan
Sốt xuất huyết kéo dài bao lâu thì khỏi?
Thông thường, một trận sốt xuất huyết Dengue thể nhẹ diễn tiến từ khi khởi phát triệu chứng đến khi khỏi bệnh hoàn toàn kéo dài trong khoảng từ 7 đến 10 ngày. Tiến trình của bệnh được chia làm 3 giai đoạn rõ rệt: Giai đoạn sốt (ngày 1 – 3), giai đoạn nguy hiểm (ngày 4 – 7, đây là lúc tiểu cầu giảm sâu và dễ xảy ra biến chứng xuất huyết dù có thể đã giảm sốt) và giai đoạn hồi phục (ngày 8 – 10, người bệnh có cảm giác thèm ăn, tiểu nhiều và các chỉ số máu dần ổn định).
Phát ban do sốt xuất huyết bao lâu thì lặn?
Tình trạng phát ban, nổi mẩn đỏ trên da thường xuất hiện ở hai thời điểm: ở giai đoạn đầu (do xung huyết da) hoặc ở giai đoạn phục hồi (phát ban hồi phục đi kèm cảm giác ngứa ngáy lòng bàn tay, bàn chân). Các nốt phát ban này thông thường sẽ tự động mờ dần và lặn hẳn sau khoảng 2 đến 3 ngày mà không để lại sẹo hay vết thâm trên da, do đó người bệnh không nên quá lo lắng hay tự ý bôi các loại thuốc mỡ lạ lên da.
Sốt xuất huyết nên ăn trái cây gì để bổ sung?
Bệnh nhân sốt xuất huyết nên ưu tiên ăn các loại trái cây có hàm lượng nước, Vitamin C và chất chống oxy hóa cao để làm mát cơ thể, tăng cường miễn dịch và hỗ trợ tái tạo tiểu cầu:
- Quả ổi và đu đủ chín: Giàu Vitamin C và các enzyme hỗ trợ tăng số lượng tiểu cầu.
- Cam, chanh, bưởi, quýt: Cung cấp lượng Vitamin C dồi dào giúp làm vững bền thành mạch máu, giảm nguy cơ xuất huyết.
- Quả lựu và dâu tây: Giàu sắt và chất chống oxy hóa, hỗ trợ cơ thể tái tạo các tế bào máu và giảm mệt mỏi.
Sốt xuất huyết có được tắm không?
Người bị sốt xuất huyết có thể tắm rửa, nhưng phải tuân thủ các nguyên tắc kiêng cữ nghiêm ngặt để đảm bảo an toàn:
- Trong những ngày đầu sốt cao, tuyệt đối không tắm nước lạnh vì sẽ gây co mạch ngoại vi, làm nhiệt độ bên trong cơ thể tăng cao hơn và dễ gây sốc. Thay vào đó, nên dùng khăn mềm thấm nước ấm để lau người nhanh trong phòng kín gió.
- Vào các ngày tiếp theo, nếu thể trạng đỡ mệt, người bệnh có thể tắm nhanh bằng nước ấm từ 3 – 5 phút. Tuyệt đối không ngâm bồn, không kỳ cọ mạnh lên da vì việc chà xát cơ học có thể làm vỡ các mao mạch dưới da, gây ra các mảng bầm tím xuất huyết diện rộng. Sau khi tắm xong phải lau khô người và mặc quần áo ngay để tránh bị nhiễm lạnh.
Sốt xuất huyết không lây qua đường tình dục, nhưng bạn bắt buộc nên kiêng quan hệ trong giai đoạn này để tránh va chạm gây xuất huyết nội tạng và kiệt sức. Hãy ưu tiên nghỉ ngơi, bù Oresol và bổ sung Vitamin C để nhanh hồi phục. Nếu có dấu hiệu trở nặng, hãy đến cơ sở y tế ngay. Ghé Pharmacity để mua nhiệt kế, Oresol, sản phẩm chống muỗi và nhận tư vấn chuyên môn từ dược sĩ.
Nguồn tham khảo:
Viện Pasteur TP.HCM
http://www.pasteurhcm.gov.vn/news/sot-xuat-huyet-co-lay-qua-quan-he-tinh-duc-khong-3017.html
PubMed Central
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32473313/
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.