Sốt xuất huyết Dengue không chỉ gây sốt cao và mệt mỏi mà còn thường xuất hiện các tổn thương da, đặc biệt là phát ban trong giai đoạn hồi phục. Nhiều người bệnh nhận thấy các mảng hồng ban kèm cảm giác ngứa ngáy, khó chịu và lo lắng về tình trạng này. Bài viết sẽ giúp giải đáp phát ban sốt xuất huyết có ngứa không, nguyên nhân gây ngứa là gì và những biện pháp an toàn giúp giảm khó chịu, hạn chế tổn thương da trong quá trình hồi phục.
Dấu hiệu của sốt xuất huyết là gì?
Bệnh sốt xuất huyết thường tiến triển qua 3 giai đoạn lâm sàng rõ rệt, mỗi giai đoạn lại mang những đặc trưng triệu chứng riêng:
- Giai đoạn sốt (Ngày 1 – 3): Người bệnh đột ngột sốt cao liên tục, từ 39°C đến 40°C, thường rất khó hạ kể cả khi đã dùng thuốc hạ sốt Paracetamol. Đi kèm với sốt là cảm giác đau nhức đầu dữ dội (đặc biệt là vùng hốc mắt), đau mỏi các cơ khớp, mệt mỏi rã rời, buồn nôn, chán ăn và có thể xuất hiện các chấm xuất huyết nhỏ li ti dưới da hoặc chảy máu cam, chảy máu chân răng.
- Giai đoạn nguy hiểm (Ngày 4 – 7): Đây là thời điểm virus đã tấn công sâu vào hệ thống mạch máu, làm tăng tính thấm thành mạch. Người bệnh có thể đã giảm sốt nhưng lại đối mặt với các nguy cơ nặng nề như thoát huyết tương dẫn đến cô đặc máu, tràn dịch màng phổi, tràn dịch màng bụng. Số lượng tiểu cầu sụt giảm nghiêm trọng gây xuất huyết niêm mạc nội tạng, đau bụng dữ dội, nôn mửa liên tục hoặc tụt huyết áp.
- Giai đoạn hồi phục (Ngày 7 – 10): Sau khi vượt qua giai đoạn nguy hiểm, cơ thể bắt đầu tái hấp thu dịch từ các mô kẽ quay trở lại lòng mạch. Người bệnh hết sốt hoàn toàn, trạng thái tinh thần tỉnh táo, có cảm giác thèm ăn trở lại, mạch và huyết áp ổn định, số lượng tiểu cầu bắt đầu tăng dần lên.
Hiện tượng phát ban kèm ngứa dữ dội thường bùng phát ở giai đoạn cơ thể bắt đầu hồi phục. (Nguồn: Sưu tầm)
Phát ban sốt xuất huyết có ngứa không? Vì sao?
Đối với câu hỏi “Phát ban sốt xuất huyết có ngứa không?”, câu trả lời từ các bác sĩ chuyên khoa là: Có, phát ban sốt xuất huyết thường gây ngứa, thậm chí là ngứa vô cùng dữ dội, bứt rứt.
Tình trạng này xuất hiện phổ biến nhất ở giai đoạn hồi phục (thường rơi vào ngày thứ 5 đến ngày thứ 7 của bệnh). Lúc này, trên bề mặt da của người bệnh sẽ xuất hiện các mảng hồng ban lan tỏa, xen kẽ giữa các vùng da lành, được gọi y học là hiện tượng “đảo da lành trong đại dương hồng ban”.
Nguyên nhân dẫn đến cơn ngứa ngáy dữ dội này bao gồm:
- Quá trình tái hấp thu dịch: Ở giai đoạn phục hồi, cơ thể tiến hành đưa lượng dịch đã thoát ra các mô kẽ trước đó quay trở lại hệ thống tuần hoàn mạch máu. Quá trình dịch chuyển chất lỏng nội môi này kích thích gián tiếp lên các đầu mút dây thần kinh cảm giác dưới da, tạo ra tín hiệu ngứa truyền lên não bộ.
- Phản ứng miễn dịch phóng thích Histamin: Cơ thể sinh ra các kháng thể để dọn sạch virus Dengue. Phản ứng viêm và phức hợp miễn dịch này kích hoạt các tế bào mast dưới da giải phóng một lượng lớn Histamin – một chất trung gian hóa học chính gây ra phản ứng dị ứng, phát ban và ngứa ngáy ngoại vi.
- Tổn thương mạch máu nhỏ phục hồi: Khi các vi mạch máu bị tổn thương bắt đầu co lại và phục hồi chức năng co thắt bình thường, lưu lượng máu nuôi dưỡng vùng da tăng lên đột ngột, gây ra cảm giác châm chích, buồn bực dưới da.
Nhìn chung, dù gây ra sự khó chịu lớn cho người bệnh, nhưng hiện tượng phát ban ngứa này thực chất lại là một tín hiệu đáng mừng, chứng tỏ cơ thể đang chiến thắng virus và bước vào quá trình tự chữa lành hoàn toàn.
Có được gãi khi ngứa do phát ban sốt xuất huyết không?
Khi đối mặt với cơn ngứa bứt rứt, phản xạ tự nhiên của bất kỳ ai cũng là dùng tay gãi thật mạnh để tìm kiếm cảm giác dễ chịu tức thời. Tuy nhiên, đối với bệnh nhân sốt xuất huyết, tuyệt đối không được gãi.
Hành động gãi, cào, chà xát mạnh lên da bằng móng tay sắc nhọn vô cùng nguy hiểm vì các lý do sau:
- Nguy cơ vỡ mạch máu, chảy máu dưới da: Trong giai đoạn này, lượng tiểu cầu của người bệnh có thể vẫn chưa hoàn toàn phục hồi về mức bình thường, các mạch máu dưới da còn rất giòn. Việc gãi mạnh sẽ làm vỡ các mao mạch, gây ra các ổ xuất huyết bầm tím diện rộng, rất khó cầm máu.
- Gây tổn thương trầy xước và bối nhiễm vi khuẩn: Gãi làm rách lớp màng bảo vệ của da, tạo điều kiện thuận lợi cho các loại vi khuẩn ký sinh trên da (như tụ cầu, liên cầu) xâm nhập vào sâu bên trong tế bào da, gây viêm da mủ, lở loét, thậm chí dẫn đến nhiễm trùng huyết cực kỳ nguy kịch.
- Làm cơn ngứa trầm trọng hơn: Hành động gãi kích thích các tế bào da giải phóng nhiều Histamin hơn nữa, vô tình tạo ra một vòng xoắn bệnh lý luẩn quẩn: “Càng ngứa càng gãi – càng gãi càng ngứa”.
Phát ban ngứa do sốt xuất huyết phải xử lý như thế nào?
Để vượt qua giai đoạn phát ban ngứa một cách nhẹ nhàng và an toàn, người bệnh có thể áp dụng phối hợp các biện pháp chăm sóc y khoa và tự nhiên dưới đây:
1. Giảm ngứa bằng các biện pháp tự nhiên
Người bệnh có thể làm dịu nhanh cơn châm chích bằng cách dùng một chiếc khăn bông mềm, sạch, thấm nước mát (không dùng đá lạnh trực tiếp) rồi áp nhẹ nhàng lên vùng da đang bị bùng phát cơn ngứa. Nhiệt độ mát sẽ làm co các mạch máu nhỏ dưới da, làm giảm tốc độ giải phóng Histamin và làm tê liệt tạm thời cảm giác ngứa ngáy truyền về hệ thần kinh.
2. Chăm sóc da đúng cách để hạn chế kích ứng
- Lựa chọn các sản phẩm sữa tắm dịu nhẹ, lành tính, có độ pH cân bằng (khoảng 5.5), chiết xuất tự nhiên và không chứa hương liệu nhân tạo hay chất tẩy rửa mạnh để tránh làm khô da, kích ứng thêm cấu trúc da đang tổn thương.
- Sau khi tắm xong, dùng khăn mềm thấm nhẹ nhàng cho khô người, tránh tuyệt đối hành động lau miết mạnh tay lên các nốt phát ban.
3. Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng phù hợp
- Uống nhiều nước: Tiếp tục bổ sung đủ nước lọc, nước dừa tươi hoặc các loại nước ép trái cây giàu vitamin để hỗ trợ cơ thể đào thải các độc tố và chất trung gian gây viêm ra ngoài qua hệ bài tiết nhanh hơn.
- Kiêng ăn các thực phẩm dễ gây dị ứng: Trong những ngày bị ngứa, cần tạm thời loại bỏ khỏi thực đơn các món ăn có hàm lượng phong phú chất gây dị ứng cao như hải sản (tôm, cua, mực), thịt bò, nhộng tằm, đồ nếp.
- Tăng cường Vitamin C: Ăn nhiều trái cây họ cam quýt, ổi, dâu tây để làm bền thành mạch máu và củng cố hàng rào miễn dịch cho da.
Bổ sung nước ép trái cây giàu Vitamin C giúp cơ thể đào thải độc tố và làm dịu phản ứng dị ứng dưới da. (Nguồn: Sưu tầm)
4. Sử dụng thuốc bôi an toàn theo hướng dẫn
Người bệnh có thể sử dụng các loại gel hoặc kem bôi da chứa hoạt chất làm dịu chiết xuất từ nha đam, rau má hoặc các loại kem chứa calamine để bôi một lớp thật mỏng lên vùng da ngứa. Nếu tình trạng ngứa quá nghiêm trọng vượt mức chịu đựng, hãy liên hệ với bác sĩ để được kê đơn các loại thuốc kháng Histamin đường uống an toàn. Tuyệt đối không tự ý mua các thuốc bôi chứa Corticoid liều cao để thoa diện rộng khi chưa có chỉ định.
5. Giữ môi trường sống sạch sẽ, thoáng mát
Phòng ngủ của người bệnh cần được quét dọn sạch sẽ, đảm bảo thông thoáng, duy trì nhiệt độ mát mẻ bằng quạt hoặc điều hòa (khoảng 26°C). Môi trường quá nóng bức sẽ khiến cơ thể tiết ra nhiều mồ hôi, lượng muối trong mồ hôi đọng lại trên da sẽ cắn rứt và làm tăng cường độ ngứa lên gấp nhiều lần.
6. Tắm bằng nước ấm
Nhiều người có quan niệm sai lầm là kiêng nước tuyệt đối khi bị sốt xuất huyết, điều này khiến da tích tụ bụi bẩn, tế bào chết và vi khuẩn gây ngứa nặng hơn. Người bệnh hoàn toàn có thể tắm rửa nhẹ nhàng hằng ngày bằng nước ấm vừa phải (không dùng nước quá nóng vì nước nóng làm khô da và giãn mạch gây ngứa tăng). Thời gian tắm cần nhanh gọn, trong vòng 5 – 10 phút ở nơi kín gió.
7. Hạn chế gãi và tác động mạnh lên vùng da bị
Để phòng ngừa việc vô thức gãi khi ngủ, người bệnh nên cắt ngắn móng tay, móng chân sạch sẽ. Hãy lựa chọn những bộ quần áo được may từ chất liệu vải tự nhiên như cotton, lụa mềm mại, có phom dáng rộng rãi, thấm hút mồ hôi tốt để giảm tối đa sự ma sát của sợi vải lên bề mặt các nốt phát ban.
8. Tham khảo ý kiến bác sĩ khi cần thiết
Nếu cơn ngứa diễn tiến dồn dập, kéo dài quá 3 – 5 ngày không giảm, hoặc trên da bắt đầu có dấu hiệu trợt loét, sưng tấy đỏ, mưng mủ, người bệnh cần đến gặp bác sĩ chuyên khoa ngay lập tức để được đánh giá tình trạng bối nhiễm và can thiệp điều trị bằng thuốc kháng sinh hoặc kháng viêm phù hợp.
Đến gặp bác sĩ ngay nếu tình trạng phát ban ngứa có dấu hiệu nhiễm trùng hoặc xuất huyết nặng nề. (Nguồn: Sưu tầm)
Cách phòng ngừa tình trạng phát ban ngứa khi bị sốt xuất huyết
Thực tế, tình trạng phát ban ngứa là một phản ứng sinh học tự nhiên của hệ miễn dịch cơ thể trong quá trình phục hồi, nên rất khó để ngăn chặn hoàn toàn việc nó xảy ra. Tuy nhiên, chúng ta có thể chủ động giảm thiểu mức độ nghiêm trọng và tần suất bùng phát của cơn ngứa bằng các biện pháp phòng ngừa từ sớm:
- Tuân thủ phác đồ điều trị và nghỉ ngơi tuyệt đối: Ở những ngày đầu của bệnh, việc nghỉ ngơi tại giường, tránh vận động gắng sức giúp cơ thể giữ ổn định dòng máu tuần hoàn, giảm thiểu mức độ tổn thương của thành mạch máu, từ đó phản ứng phát ban ở giai đoạn sau sẽ diễn ra nhẹ nhàng hơn.
- Giữ độ ẩm cân bằng cho da từ trước: Ngay từ khi bắt đầu nhiễm bệnh, hãy chú ý uống nước liên tục để da không bị rơi vào trạng thái mất nước, khô ráp. Làn da có đủ độ ẩm tự nhiên sẽ có khả năng chống chịu tốt hơn trước sự kích ứng của chất Histamin khi giai đoạn hồi phục tới.
- Vệ sinh ga trải giường, chăn gối định kỳ: Người bệnh sốt xuất huyết thường nằm một chỗ lâu ngày, việc thay giặt ga giường thường xuyên giúp loại bỏ các tác nhân kích ứng cơ học như bụi vải, tế bào da chết, ngăn không cho chúng cộng hưởng làm tăng cảm giác ngứa khi da bị phát ban.
Tóm lại, phát ban sốt xuất huyết kèm theo ngứa ngáy là một biểu hiện lâm sàng hoàn toàn bình thường và là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang bước vào giai đoạn khỏi bệnh. Việc thấu hiểu nguyên nhân, kiềm chế phản xạ gãi và áp dụng các phương pháp chăm sóc da khoa học, uống đủ nước, giữ cơ thể mát mẻ sẽ giúp người bệnh nhanh chóng vượt qua sự khó chịu này một cách an toàn, tránh được những biến chứng nhiễm trùng da không đáng có.
Nguồn tham khảo:
Trạm Y Tế phường Phú Thọ Hòa
http://tytphuongphuthohoa.medinet.gov.vn/giao-duc-suc-khoe/sot-xuat-huyet-co-ngua-khong-neu-co-thi-lam-sao-de-het-ngua-ha-sot-cmobile8161-74329.aspx
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.