Sốt xuất huyết giai đoạn đầu (1-3 ngày) thường bị nhầm lẫn với cảm cúm, khiến nhiều người tự điều trị sai cách dẫn đến biến chứng nguy hiểm. Nhận biết sớm các dấu hiệu khởi phát là yếu tố quyết định để chăm sóc đúng cách và tránh nguy cơ sốc hoặc xuất huyết nội tạng. Bài viết này sẽ hướng dẫn cách nhận diện triệu chứng đặc trưng và các bước xử trí y khoa cần thiết để bảo vệ sức khỏe an toàn trong mùa dịch.
Triệu chứng sốt xuất huyết giai đoạn đầu
Giai đoạn đầu của sốt xuất huyết thường bắt đầu rất đột ngột ngay sau khi thời gian ủ bệnh kết thúc. Người bệnh cần đặc biệt lưu ý đến tổ hợp các triệu chứng điển hình dưới đây:
Sốt cao đột ngột và dai dẳng là dấu hiệu nhận biết tiên quyết của bệnh sốt xuất huyết giai đoạn đầu (Nguồn: Sưu tầm)
1. Sốt cao
Đây là triệu chứng tiên quyết và xuất hiện sớm nhất. Người bệnh đột ngột bị sốt cao lên tới 39°C – 40°C. Cơn sốt có tính chất liên tục, dai dẳng ngày đêm và cực kỳ khó hạ. Ngay cả khi đã sử dụng các loại thuốc hạ sốt thông thường, thân nhiệt cũng chỉ giảm nhẹ một thời gian ngắn rồi nhanh chóng tăng cao trở lại.
2. Đầu đau dữ dội
Đi kèm với cơn sốt cao là tình trạng nhức đầu dữ dội, đặc biệt là cảm giác đau nhức vùng trán hoặc hai bên thái dương. Cơn đau đầu bóp nghẹt khiến người bệnh mệt mỏi, khó ngủ và sụt giảm tinh thần nhanh chóng.
3. Đau mắt
Một dấu hiệu mang tính đặc trưng của virus Dengue giai đoạn đầu là cảm giác đau nhức sâu trong hốc mắt. Khi người bệnh liếc mắt, đảo mắt hoặc ấn nhẹ vào vùng mi mắt, cảm giác đau thốn này sẽ tăng lên rõ rệt.
4. Đau cơ và khớp
Người bệnh có cảm giác đau nhức ê ẩm toàn thân, đau ê mỏi các khối cơ lớn (như cơ đùi, cơ bắp tay) và đau nhói ở các khớp xương. Biểu hiện này khiến người bệnh có cảm giác như cơ thể bị suy nhược, “bị bẻ gãy” từng khúc xương (vì thế sốt xuất huyết còn có tên gọi khác trong tiếng Anh là breakbone fever – sốt gãy xương).
5. Mệt mỏi, suy nhược
Do hệ miễn dịch phải huy động toàn bộ năng lượng để chống lại sự nhân lên ồ ạt của virus, cơ thể người bệnh rơi vào trạng thái suy nhược nghiêm trọng. Người bệnh lờ đờ, chân tay rã rời, không muốn vận động hay đi lại và chỉ muốn nằm một chỗ.
6. Buồn nôn và nôn
Độc tố của virus ảnh hưởng lên hệ tiêu hóa kết hợp với cơn sốt cao làm người bệnh chán ăn, ăn vào có cảm giác đắng miệng. Đi kèm với đó là triệu chứng buồn nôn, nôn khan hoặc nôn ra thức ăn loãng, gây khó khăn lớn cho việc bổ sung dinh dưỡng bằng đường uống.
7. Phát ban
Vào cuối ngày thứ 2 hoặc ngày thứ 3 của giai đoạn đầu, trên da người bệnh có thể xuất hiện tình trạng xung huyết đỏ (da mẩn đỏ như người đi nắng). Một số trường hợp có thể xuất hiện các nốt phát ban dạng chấm đỏ li ti ẩn dưới da, khi dùng ngón tay căng nhẹ vùng da xung quanh thì các chấm đỏ này không bị biến mất.
Cách chẩn đoán sốt xuất huyết giai đoạn 1
Để khẳng định một người có chính xác đang mắc sốt xuất huyết hay không, y học hiện đại phối hợp chặt chẽ giữa các yếu tố dịch tễ, biểu hiện lâm sàng lâm sàng và các kỹ thuật xét nghiệm máu chuyên sâu:
Thực hiện xét nghiệm máu ngay trong 3 ngày đầu giúp chẩn đoán chính xác chủng virus Dengue (Nguồn: Sưu tầm)
Thông qua triệu chứng lâm sàng
Bác sĩ sẽ kiểm tra các yếu tố: Người bệnh có đang sống hoặc đi qua vùng đang có ổ dịch sốt xuất huyết hay không? Có tiền sử bị muỗi vằn đốt ban ngày không? Đi kèm với đó là việc đánh giá các triệu chứng lâm sàng như sốt cao liên tục trên 2 ngày, đau đầu, nhức hốc mắt và có dấu hiệu phát ban hay chảy máu chân răng nhẹ hay không.
Làm xét nghiệm máu
Đây là phương pháp mang giá trị khẳng định. Khi thực hiện tổng phân tích tế bào máu (CBC) trong giai đoạn đầu (ngày 1 – ngày 3), chỉ số bạch cầu (WBC) thường có xu hướng giảm nhẹ. Trong khi đó, hai chỉ số cực kỳ quan trọng là tiểu cầu (PLT) và dung tích hồng cầu (HCT) thông thường vẫn nằm trong giới hạn bình thường hoặc chỉ biến động rất ít, chưa tụt sâu hay tăng cao như ở giai đoạn nguy hiểm (ngày thứ 4 – ngày thứ 7).
Xét nghiệm NS1 để chẩn đoán Dengue
Xét nghiệm kháng nguyên NS1 là “chìa khóa vàng” để chẩn đoán chính xác bệnh ở giai đoạn đầu. Kháng nguyên NS1 là một loại protein cấu trúc do virus Dengue tiết ra máu khi chúng nhân bản. Xét nghiệm này đạt độ nhạy và độ chính xác cao nhất từ ngày thứ 1 đến ngày thứ 3 tính từ khi khởi phát cơn sốt đầu tiên. Nếu kết quả hiển thị Dương tính (Positive), người bệnh chắc chắn đã nhiễm sốt xuất huyết.
Xét nghiệm phát hiện kháng thể
Bao gồm xét nghiệm tìm kháng thể IgM và IgG trong huyết thanh:
- Kháng thể IgM thường bắt đầu xuất hiện muộn hơn, từ ngày thứ 4 hoặc thứ 5 của bệnh.
- Kháng thể IgG xuất hiện muộn hẳn về sau (sau 14 ngày) hoặc tăng lên rất sớm nếu đây là lần nhiễm sốt xuất huyết thứ hai trong đời của người bệnh. Do đó, trong 3 ngày đầu tiên của bệnh, xét nghiệm kháng thể thường chưa có giá trị chẩn đoán cao bằng xét nghiệm tìm kháng nguyên NS1.
Hướng dẫn chăm sóc và điều trị sốt xuất huyết giai đoạn đầu
Vì sốt xuất huyết Dengue chưa có thuốc điều trị đặc hiệu diệt virus, mục tiêu chính trong giai đoạn đầu là điều trị triệu chứng, hạ sốt an toàn, bù nước tích cực và nâng đỡ thể trạng để ngăn bệnh chuyển biến nặng.
Người bệnh sốt xuất huyết cần nghỉ ngơi tuyệt đối tại giường và bổ sung dung dịch điện giải Oresol liên tục (Nguồn: Sưu tầm)
Nghỉ ngơi
Người bệnh cần được nằm nghỉ ngơi hoàn toàn tại giường trong phòng thoáng mát, yên tĩnh, tránh gió lùa trực tiếp. Hạn chế tối đa việc vận động mạnh, đi lại nhiều ngoài trời hay làm việc quá sức, bởi hệ mạch máu lúc này đang chịu áp lực lớn từ virus, việc vận động nhiều dễ gây hạ huyết áp tư thế hoặc kích hoạt tình trạng xuất huyết sớm.
Uống nhiều nước ấm
Sốt cao liên tục khiến cơ thể mất nước và khoáng chất qua da và đường hô hấp rất lớn. Việc bù nước là nguyên tắc sống còn:
- Dung dịch điện giải Oresol: Là ưu tiên số một. Người chăm sóc cần pha dung dịch Oresol chính xác theo đúng tỷ lệ hướng dẫn in trên bao bì gói thuốc (không pha quá đặc hoặc quá loãng). Cho người bệnh uống từng ngụm nhỏ, rải rác nhiều lần trong ngày.
- Các loại nước bổ sung: Có thể cho người bệnh uống thêm nước lọc ấm, nước dừa tươi, các loại nước ép trái cây giàu vitamin C (như nước cam, nước chanh, nước bưởi) để vừa hỗ trợ làm mát cơ thể, vừa làm vững bền thành mạch máu.
Uống thuốc hạ sốt
Việc sử dụng thuốc hạ sốt trong bệnh sốt xuất huyết phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình chuẩn y khoa để bảo vệ tính mạng:
- Loại thuốc được phép dùng: Chỉ sử dụng duy nhất hoạt chất Paracetamol (Acetaminophen) đơn chất để hạ sốt và giảm đau đầu, đau cơ.
- Liều lượng an toàn: Dùng đúng liều từ 10 – 15mg cho mỗi kg thể trọng cho một lần uống. Khoảng cách giữa hai lần uống thuốc bắt buộc phải cách nhau từ 4 đến 6 tiếng. Tổng liều lượng thuốc nạp vào cơ thể tuyệt đối không được vượt quá 60mg/kg thể trọng trong vòng 24 giờ để tránh tổn thương, ngộ độc tế bào gan cấp tính.
- Tuyệt đối tránh xa: Không được tự ý sử dụng các thuốc hạ sốt, giảm đau kháng viêm như Aspirin, Ibuprofen, Diclofenac hoặc các thuốc nhóm NSAIDs khác. Những nhóm hoạt chất này có tác dụng phụ ức chế kết tập tiểu cầu và kích ứng niêm mạc dạ dày rất mạnh. Nếu dùng cho bệnh nhân sốt xuất huyết, chúng sẽ kích hoạt tình trạng xuất huyết nội tạng (xuất huyết tiêu hóa) diễn ra ồ ạt, máu chảy không cầm được, rất dễ dẫn đến tử vong.
- Kết hợp biện pháp vật lý: Nếu người bệnh vẫn sốt cao sau khi đã uống Paracetamol đúng liều, người chăm sóc cần dùng khăn mềm thấm nước ấm (nhiệt độ thấp hơn thân nhiệt người bệnh khoảng 2°C) để lau nhẹ nhàng ở các vùng trán, nách, bẹn để giúp cơ thể tản nhiệt nhanh hơn. Tuyệt đối không dùng nước đá lạnh hoặc cồn để lau người vì sẽ gây co mạch ngoại vi, khiến nhiệt độ bên trong cơ thể không thoát ra ngoài được.
Nhận biết đúng dấu hiệu sốt xuất huyết giai đoạn đầu giúp kiểm soát bệnh hiệu quả. Hãy hạ sốt bằng Paracetamol, bù Oresol liên tục và tránh dùng Aspirin hay Ibuprofen. Nếu sốt cao đột ngột trên 2 ngày, hãy đến ngay cơ sở y tế để xét nghiệm. Ngoài ra, bạn có thể ghé Pharmacity để mua nhiệt kế, Oresol, vitamin và sản phẩm chống muỗi chính hãng, cùng nhận tư vấn chuyên môn từ các dược sĩ.
Nguồn tham khảo:
Bộ Y Tế TP.HCM:
https://tytphuonganphudong.medinet.gov.vn/giao-duc-suc-khoe/cac-giai-doan-sot-xuat-huyet-cmobile8117-265873.aspx
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.