Khi chăm sóc người bệnh sốt xuất huyết, việc duy trì môi trường nghỉ ngơi thoáng mát, dễ chịu rất quan trọng. Người bệnh vẫn có thể nằm máy lạnh nếu sử dụng đúng cách, giữ nhiệt độ phù hợp và tránh để gió lạnh thổi trực tiếp vào cơ thể. Những quan niệm kiêng hoàn toàn máy lạnh không có cơ sở khoa học, nhưng việc làm lạnh quá mức có thể khiến người bệnh khó chịu và ảnh hưởng đến quá trình hồi phục.
Sốt xuất huyết có được nằm máy lạnh không?
Theo các chuyên gia y tế, người bị sốt xuất huyết hoàn toàn có thể nằm máy lạnh được, nhưng cần phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc về nhiệt độ, thời gian và cách thức sử dụng để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho sức khỏe.
Sốt xuất huyết thường gây ra các cơn sốt cao dồn dập từ 39 đến 40°C, đi kèm với tình trạng đau đầu dữ dội và mệt mỏi rã rời. Trong giai đoạn này, cơ thể người bệnh liên tục tỏa nhiệt và tiết nhiều mồ hôi. Nếu ép người bệnh phải nằm trong một căn phòng oi bức, đóng kín cửa hoặc đắp chăn quá dày theo các quan niệm kiêng cữ cực đoan, thân nhiệt của người bệnh sẽ càng tăng cao, không thể thoát nhiệt, dẫn đến nguy cơ co giật do sốt cao (đặc biệt là ở trẻ nhỏ) và mất nước, mất điện giải trầm trọng hơn.
Do đó, việc sử dụng máy lạnh để điều hòa không khí, giữ cho không gian phòng ngủ luôn mát mẻ, thông thoáng là điều cần thiết. Tuy nhiên, do hệ miễn dịch của bệnh nhân sốt xuất huyết đang bị suy yếu, thành mạch máu yếu và tính thấm thành mạch thay đổi, cơ thể họ rất nhạy cảm với sự sụt giảm nhiệt độ đột ngột. Nếu bật máy lạnh quá lạnh, không khí quá khô sẽ làm kích ứng đường hô hấp, gây co mạch ngoại vi và dễ khiến người bệnh bị sốm lạnh, chuyển biến xấu. Vì vậy, người bệnh có được nằm máy lạnh hay không phụ thuộc hoàn toàn vào cách sử dụng điều hòa của người chăm sóc.
Người bị sốt xuất huyết hoàn toàn có thể nằm máy lạnh để hạ nhiệt phòng nhưng cần dùng đúng cách. (Nguồn: Sưu tầm)
Cách sử dụng điều hòa phù hợp cho người bệnh
Để biến máy lạnh thành công cụ hỗ trợ hạ nhiệt an toàn mà không gây hại cho người bệnh sốt xuất huyết, người chăm sóc cần thiết lập chế độ vận hành thiết bị theo các tiêu chuẩn y khoa dưới đây:
Chỉnh nhiệt độ phù hợp
Nhiệt độ phòng điều hòa cho bệnh nhân sốt xuất huyết lý tưởng nhất là duy trì ở mức 28 – 29°C, tối thiểu không được dưới 26°C. Đây là khoảng nhiệt độ an toàn giúp căn phòng mát mẻ vừa phải, không tạo ra sự chênh lệch quá lớn so với nhiệt độ môi trường bên ngoài.
Tuyệt đối không hạ nhiệt độ xuống quá thấp (20 – 22°C) với suy nghĩ giúp người bệnh “hạ sốt nhanh”. Điều này có thể gây ra hiệu ứng ngược, khiến cơ thể bị sốc nhiệt, các mạch máu dưới da co lại đột ngột làm cản trở quá trình thải nhiệt tự nhiên qua da, khiến nhiệt độ bên trong lõi cơ thể càng tăng cao nguy hiểm.
Hạn chế gió thổi trực tiếp vào người
Vị trí giường nằm của người bệnh cần được sắp xếp khéo léo để tránh xa luồng gió thổi trực tiếp từ cánh đảo gió của máy lạnh. Bạn nên điều chỉnh cánh hướng gió của điều hòa hướng lên trần nhà hoặc sang hai bên tường, hoặc bật chế độ thổi gió dễ chịu (Comfort Air) để hơi lạnh lan tỏa đều khắp phòng. Luồng gió lạnh thổi thẳng vào đầu, mặt hoặc ngực của người bệnh đang sốt sẽ làm khô niêm mạc mũi họng, gây tổn thương hệ thống biểu mô đường hô hấp và kích hoạt các cơn ho, viêm họng, hoặc cảm lạnh phối hợp.
Kiểm soát thời gian sử dụng máy lạnh hợp lý
Không nên để người bệnh nằm trong phòng máy lạnh liên tục 24/24 giờ. Việc ở trong môi trường điều hòa khép kín quá lâu sẽ khiến không khí bị tù hãm, tích tụ vi khuẩn và làm khô da, khô đường hô hấp của người bệnh.
Mỗi ngày, bạn nên tắt máy lạnh khoảng 2 – 3 lần (mỗi lần từ 1 – 2 tiếng), mở toang các cửa sổ và cửa ra vào để đón ánh nắng mặt trời và gió tự nhiên vào phòng, giúp lưu thông không khí, đẩy khí tù ra ngoài và tiêu diệt các mầm bệnh lơ lửng trong không gian. Thời điểm thích hợp để tắt máy lạnh là vào lúc sáng sớm hoặc chiều muộn khi thời tiết bên ngoài tương đối dịu mát.
Giữ ẩm không khí
Máy lạnh có cơ chế hoạt động là hút ẩm trong không khí để làm lạnh, điều này vô tình làm môi trường phòng trở nên khô khốc, khiến người bệnh sốt xuất huyết dễ bị khô môi, khô họng và ngạt mũi. Để khắc phục, bạn nên đặt một máy phun sương tạo ẩm nhỏ trong phòng hoặc đơn giản là đặt một chậu nước sạch ngay dưới hướng gió của máy lạnh. Ngoài ra, hãy nhắc nhở người bệnh uống nước liên tục (nước lọc, oresol, nước trái cây) để bù lại lượng nước bị thất thoát do không khí khô của máy lạnh.
Vệ sinh thông gió
Trước và trong mùa dịch sốt xuất huyết, lưới lọc và hệ thống thông gió của máy lạnh cần được tháo ra vệ sinh, xịt rửa sạch sẽ bụi bẩn, nấm mốc bám ngày này qua ngày khác. Một chiếc máy lạnh bẩn không chỉ làm giảm hiệu suất làm mát mà còn thổi ra hàng triệu bào tử nấm, vi khuẩn vào không khí, tấn công trực tiếp vào hệ hô hấp đang suy yếu của người bệnh, gây nguy cơ nhiễm trùng máu hoặc viêm phổi thứ phát vô cùng nguy hiểm.
Giữ không gian sống sạch sẽ
Phòng ngủ của người bệnh sốt xuất huyết phải luôn được dọn dẹp gọn gàng, lau chùi sạch sẽ bằng dung dịch sát khuẩn dịu nhẹ. Tuyệt đối không để phòng ẩm mốc, tích tụ quần áo bẩn hoặc các xô chậu chứa nước hở vì đây chính là nơi trú ngụ và sinh sản lý tưởng của muỗi vằn Aedes aegypti – tác nhân truyền virus Dengue. Giữ phòng sạch sẽ, kết hợp buông màn (mùng) khi người bệnh nằm ngủ (kể cả ban ngày trong phòng máy lạnh) để ngăn ngừa nguy cơ muỗi đốt truyền bệnh cho những người xung quanh.
Trường hợp sốt xuất huyết không được nằm máy lạnh
Mặc dù máy lạnh mang lại nhiều sự thoải mái, nhưng trong một số trường hợp cụ thể dưới đây dưới góc độ lâm sàng, người chăm sóc tuyệt đối không được cho người bệnh nằm máy lạnh hoặc phải tắt thiết bị ngay lập tức:
Bệnh nhân có triệu chứng nặng
Khi người bệnh bước vào giai đoạn nguy hiểm và xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nặng như: Chân tay lạnh ngắt, ẩm ướt, da tái nhợt, mạch nhanh nhỏ, tụt huyết áp hoặc đang có hiện tượng xuất huyết niêm mạc ồ ạt (chảy máu cam nhiều, nôn ra máu, đi ngoài phân đen).
Trong trạng thái dọa sốc hoặc sốc sốt xuất huyết này, hệ tuần hoàn ngoại vi đang bị suy sụp trầm trọng, cơ thể không thể tự điều hòa thân nhiệt. Việc tiếp tục cho nằm máy lạnh sẽ làm tăng cường co mạch ngoại vi, khiến tình trạng thiếu máu nuôi dưỡng các cơ quan nội tạng trở nên tồi tệ hơn. Trường hợp này cần giữ ấm cơ thể cho người bệnh và đưa đi cấp cứu ngay lập tức.
Bệnh nhân bị bệnh hô hấp kèm theo
Nếu người bệnh sốt xuất huyết có tiền sử hoặc đang bị viêm phế quản cấp, hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD) hoặc viêm xoang nặng, việc nằm máy lạnh sẽ khiến không khí lạnh tràn vào đường thở, làm co thắt phế quản, tăng tiết dịch đờm nhầy và bùng phát các cơn hen cấp tính nguy hiểm, gây chồng chéo bệnh lý làm suy hô hấp.
Trẻ nhỏ và người lớn tuổi
Trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ dưới 2 tuổi và người già yếu có trung tâm điều hòa thân nhiệt ở não bộ hoạt động chưa hoàn thiện hoặc đã bị lão hóa. Khả năng thích ứng với sự thay đổi nhiệt độ của các đối tượng này rất kém. Nằm máy lạnh không đúng cách có thể khiến trẻ nhỏ và cụ già bị hạ thân nhiệt đột ngột mà người chăm sóc khó phát hiện ra, dễ dẫn đến biến chứng viêm phổi cấp.
Thời gian nằm máy lạnh quá lâu
Như đã phân tích, nằm máy lạnh liên tục không ngắt quãng trong nhiều ngày liền mà không mở cửa thông gió sẽ khiến người bệnh bị kiệt quệ độ ẩm cơ thể, tăng cảm giác đau đầu, uể oải và làm giảm khả năng tự phục hồi của hệ miễn dịch.
Bệnh nhân có triệu chứng lạnh hoặc ớn lạnh
Trong các cơn sốt xuất huyết, người bệnh thường trải qua các giai đoạn sốt rét run hoặc ớn lạnh dọc xương sống dù thân nhiệt đo được rất cao. Khi người bệnh đang kêu lạnh, đắp chăn run rẩy, việc bật máy lạnh là hoàn toàn chống chỉ định. Lúc này cần tắt máy lạnh, dùng quạt nhẹ thoảng qua để lưu thông khí và lau người bằng nước ấm để hỗ trợ giãn mạch, hạ sốt.
Khi người bệnh có dấu hiệu lạnh run, tay chân lạnh hoặc trở nặng, tuyệt đối không được bật máy lạnh. (Nguồn: Sưu tầm)
Lợi ích khi dùng máy lạnh khi bị sốt xuất huyết
Nếu được sử dụng một cách khoa học, điều hòa nhiệt độ mang lại những lợi ích thiết thực, hỗ trợ đắc lực cho phác đồ điều trị sốt xuất huyết tại nhà:
- Hỗ trợ hạ nhiệt môi trường, giảm sốt gián tiếp: Máy lạnh giúp duy trì một nhiệt độ phòng ổn định, mát mẻ, tạo điều kiện thuận lợi cho cơ thể bức xạ và tỏa nhiệt ra môi trường xung quanh một cách dễ dàng, hỗ trợ các loại thuốc hạ sốt như Paracetamol phát huy tác dụng tối ưu.
- Ngăn ngừa mất nước do đổ mồ hôi trộm: Trong phòng mát mẻ, người bệnh sẽ bớt vã mồ hôi ồ ạt, từ đó giảm thiểu nguy cơ mất nước và các chất điện giải quan trọng qua da, giảm áp lực lên hệ tuần hoàn và thận.
- Xua đuổi và hạn chế hoạt động của muỗi: Muỗi vằn truyền bệnh sốt xuất huyết có xu hướng hoạt động mạnh mẽ và bay đi tìm mồi trong môi trường nóng ẩm, ánh sáng mờ. Khi phòng được bật máy lạnh mát mẻ và khô ráo, nhiệt độ thấp sẽ làm giảm khả năng hoạt động, hạn chế sự bay nhảy và đốt người của muỗi, giúp bảo vệ người bệnh lẫn người chăm sóc khỏi nguy cơ bị muỗi vằn tấn công thêm.
- Tạo giấc ngủ ngon, thư giãn tinh thần: Không gian mát mẻ, không có tiếng vo ve của muỗi giúp người bệnh xua tan cảm giác bứt rứt, giảm đau đầu âm ỉ, dễ đi vào giấc ngủ và ngủ sâu giấc hơn. Giấc ngủ chất lượng chính là chìa khóa vàng để hệ miễn dịch tái tạo năng lượng đánh bại virus.
Lưu ý khi sử dụng máy lạnh cho người bị sốt xuất huyết
Để đảm bảo quá trình nằm máy lạnh của bệnh nhân sốt xuất huyết không xảy ra bất kỳ tai biến nào, người chăm sóc cần ghi nhớ nằm lòng các lưu ý quan trọng sau:
- Tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột (Sốc nhiệt): Khi người bệnh đang ở trong phòng máy lạnh 28°C, tuyệt đối không được đột ngột đi ra ngoài khu vực có thời tiết nắng nóng (35 – 37°C) hoặc ngược lại, vừa đi ngoài nắng về không được vào ngay phòng lạnh sâu. Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột này có thể làm tê liệt hệ thống mạch máu ngoại vi, gây ngất xỉu hoặc đột quỵ. Nếu muốn ra ngoài, hãy tắt máy lạnh trước đó 15 – 20 phút, mở cửa phòng để cơ thể thích nghi dần với nhiệt độ môi trường.
- Mặc quần áo phù hợp: Cho người bệnh mặc quần áo rộng rãi, chất liệu cotton mềm mại, thấm hút mồ hôi tốt. Khi nằm máy lạnh, nên đắp một chiếc chăn mỏng (mền mỏng) ngang bụng để bảo vệ vùng rốn và ngực không bị nhiễm lạnh, đồng thời đi tất (vớ) mỏng nếu người bệnh bị lạnh chân.
- Tuyệt đối không tắm nước lạnh trước khi vào phòng điều hòa: Việc tắm nước lạnh khi bị sốt xuất huyết đã là một sai lầm nguy hiểm, nếu kết hợp thêm việc vào phòng máy lạnh ngay sau đó sẽ khiến các mạch máu co thắt cực đoan, đẩy huyết áp tăng vọt hoặc gây vỡ các mạch máu nhỏ do áp lực dòng máu thay đổi, dẫn đến xuất huyết dưới da trầm trọng.
Người bệnh nằm phòng máy lạnh cần mặc quần áo cotton thoáng mát và đắp chăn mỏng vùng bụng để tránh nhiễm lạnh. (Nguồn: Sưu tầm)
Tóm lại, máy lạnh không phải là “kẻ thù” của bệnh nhân sốt xuất huyết nếu chúng ta biết kiểm soát nó một cách thông minh. Hãy duy trì nhiệt độ phòng ở mức 28 – 29°C, giữ ẩm không khí, vệ sinh máy sạch sẽ và luôn theo dõi sát sao biểu hiện cơ thể của người bệnh. Việc kết hợp một không gian nghỉ ngơi mát mẻ với chế độ bù nước đầy đủ sẽ là nền tảng vững chắc giúp người bệnh vượt qua hành trình chiến thắng virus Dengue an toàn.
Nguồn tham khảo
CỔNG THÔNG TIN BỘ Y TẾ https://moh.gov.vn/index.jsp?pageId=5803&aid=126508&cid=8354
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.