Sốt xuất huyết Dengue không chỉ gây sốt cao, đau nhức cơ thể và phát ban mà còn có thể làm thay đổi vị giác, khiến người bệnh cảm thấy đắng miệng, ăn uống kém ngon. Dù không phải là dấu hiệu cảnh báo biến chứng nguy hiểm, tình trạng này lại dễ dẫn đến chán ăn, giảm hấp thu dinh dưỡng và làm chậm quá trình hồi phục.
Sốt xuất huyết có gây đắng miệng không?
Câu trả lời là: Có, sốt xuất huyết rất thường xuyên gây ra tình trạng đắng miệng và rối loạn vị giác ở người bệnh.
Trên thực tế lâm sàng, phần lớn các bệnh nhân nhiễm virus Dengue đều phản ánh rằng họ cảm thấy miệng bị đắng, khô khốc, thậm chí ăn bất cứ món gì cũng đều thấy nhạt nhẽo hoặc có vị kim loại. Triệu chứng này có thể xuất hiện ngay từ những ngày đầu tiên khi cơ thể bắt đầu phát sốt và thường kéo dài dai dẳng xuyên suốt giai đoạn nguy hiểm cho đến đầu giai đoạn hồi phục.
Mặc dù đắng miệng là một phản ứng tự nhiên của cơ thể khi hệ miễn dịch đang tập trung năng lượng để chống lại virus, chúng ta không nên chủ quan bỏ qua. Cảm giác đắng miệng kéo dài sẽ tạo thành một vòng lặp bệnh lý: Đắng miệng dẫn đến chán ăn → chán ăn gây thiếu hụt dinh dưỡng và năng lượng → cơ thể suy nhược → hệ miễn dịch yếu đi → virus phát triển mạnh hơn và làm trầm trọng thêm các triệu chứng của bệnh.
Sốt cao, mất nước và rối loạn chức năng gan tạm thời là những nguyên nhân chính gây đắng miệng khi bị sốt xuất huyết (Nguồn: Sưu tầm)
Nguyên nhân sốt xuất huyết bị đắng miệng là gì?
Tình trạng đắng miệng khi mắc sốt xuất huyết không đơn thuần chỉ là cảm giác chủ quan, mà nó là hệ quả hệ thống của nhiều cơ chế sinh lý và bệnh học phức tạp diễn ra bên trong cơ thể:
Do sốt cao, nôn mửa
Sốt cao liên tục từ 39 đến 40°C trong những ngày đầu của sốt xuất huyết khiến cơ thể bị mất nước cấp tính qua đường mồ hôi và hơi thở. Khi cơ thể thiếu nước, quá trình sản xuất nước bọt của các tuyến nước bọt bị sụt giảm nghiêm trọng, dẫn đến tình trạng khô miệng. Nước bọt đóng vai trò hòa tan các phân tử thức ăn và làm sạch khoang miệng; khi thiếu nước bọt, các vi khuẩn kỵ khí trong miệng sẽ phát triển mạnh, phân hủy các tế bào chết và giải phóng các hợp chất lưu huỳnh gây ra vị đắng và hôi.
Bên cạnh đó, nếu người bệnh bị nôn mửa do virus kích ứng hệ tiêu hóa, dịch vị dạ dày (chứa axit và dịch mật đắng) sẽ trào ngược lên khoang miệng, bám vào các gai vị giác trên lưỡi, để lại cảm giác đắng ngắt dai dẳng.
Do tác dụng phụ của thuốc
Để kiểm soát các triệu chứng của sốt xuất huyết, người bệnh thường phải sử dụng một số loại thuốc, phổ biến nhất là thuốc hạ sốt Paracetamol, kết hợp với các loại thuốc kháng histamin giảm ngứa hoặc thuốc giảm nôn. Một số hoạt chất trong các loại thuốc này khi được hấp thu vào máu và bài tiết một phần nhỏ qua nước bọt có thể trực tiếp làm thay đổi vị giác, tạo ra vị đắng hoặc vị kim loại trong miệng. Hơn nữa, việc lạm dụng hoặc dùng thuốc hạ sốt liều cao sát nhau cũng khiến gan phải làm việc quá tải, gián tiếp gây đắng miệng.
Chức năng gan tạm thời bị rối loạn
Virus sốt xuất huyết Dengue có ái tính rất cao với các tế bào gan. Khi xâm nhập vào cơ thể, virus có thể trực tiếp tấn công hoặc kích hoạt các phản ứng viêm hệ thống làm tổn thương tế bào gan, dẫn đến tình trạng viêm gan cấp tính do virus hoặc làm tăng men gan (AST và ALT).
Khi chức năng gan bị rối loạn tạm thời, quá trình tổng hợp, chuyển hóa chất và bài tiết dịch mật của gan bị ảnh hưởng. Dịch mật có thể bị trào ngược nhẹ vào hệ thống tuần hoàn hoặc kích thích các dây thần kinh vị giác, biểu hiện ra bên ngoài bằng cảm giác đắng miệng rất rõ rệt, đi kèm với các triệu chứng khác như vàng mắt nhẹ, chán ăn, sợ mùi dầu mỡ.
Tuyến nước bọt bị viêm nhiễm và tổn thương
Trong một số ít trường hợp, phản ứng viêm toàn thân do sốt xuất huyết gây ra có thể làm ảnh hưởng lan rộng đến các tuyến nước bọt ngoại vi (như tuyến mang tai, tuyến dưới hàm). Sự tấn công này làm giảm cả số lượng lẫn chất lượng nước bọt, khiến nước bọt trở nên đặc hơn, chứa nhiều glycoprotein và các kháng thể miễn dịch hơn, làm thay đổi môi trường hóa học trong khoang miệng và kích thích các thụ thể cảm nhận vị đắng trên lưỡi.
Sức khỏe bị suy giảm
Khi bị sốt xuất huyết, cơ thể sẽ giải phóng một lượng lớn các cytokine hướng viêm (như TNF-alpha, Interleukin). Các chất trung gian hóa học này không chỉ gây sốt, đau cơ mà còn tác động trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương và các dây thần kinh vị giác (dây thần kinh số VII, IX, X), làm nhiễu loạn khả năng dẫn truyền tín hiệu vị giác từ lưỡi về não bộ. Kết quả là não bộ nhận diện sai lệch các vị giác thông thường thành vị đắng, ngay cả khi người bệnh không ăn uống gì.
Lưu ý khi sốt xuất huyết bị đắng miệng
Mặc dù đắng miệng phần lớn là triệu chứng lành tính đi kèm với cơn sốt, nhưng trong một số bối cảnh lâm sàng cụ thể, hiện tượng đắng miệng diễn tiến nặng có thể là chiếc “gương soi” phản chiếu các biến chứng nội tạng sâu bên trong:
Tổn thương gan (viêm gan cấp hay tăng men gan)
Nếu cảm giác đắng miệng xuất hiện ngày càng dữ dội, người bệnh hoàn toàn không thể nuốt được thức ăn, đi kèm với các dấu hiệu như đau tức âm ỉ hoặc căng nặng ở vùng hạ sườn phải (vùng gan), chướng bụng, nước tiểu có màu vàng sậm như nước chè đặc, và lòng trắng mắt có xu hướng ngả vàng. Đây là những bằng chứng rõ ràng cho thấy virus đang gây tổn thương gan nghiêm trọng (tăng men gan cấp tính). Tình trạng này cần được làm xét nghiệm máu kiểm tra chức năng gan ngay lập tức để tránh biến chứng suy gan cấp.
Rối loạn tiêu hóa, nhiễm trùng thứ phát
Tình trạng khô miệng và đắng miệng kéo dài làm mất đi hàng rào bảo vệ tự nhiên của nước bọt, khiến niêm mạc miệng dễ bị tổn thương. Người bệnh rất dễ bị nhiễm trùng thứ phát như nhiễm nấm candida đường miệng (biểu hiện bằng các mảng trắng bám trên lưỡi, vòm họng gây đau rát) hoặc viêm loét niêm mạc miệng. Đồng thời, sự mất cân bằng này cũng làm ảnh hưởng đến hệ vi sinh đường ruột, gây ra các triệu chứng rối loạn tiêu hóa như đầy hơi, tiêu chảy hoặc táo bón.
Biến chứng thần kinh nhẹ
Trong một số trường hợp hiếm gặp, virus sốt xuất huyết có thể gây ra phản ứng viêm nhẹ ở các bao dây thần kinh sọ não phụ trách vị giác và cảm giác vùng mặt. Nếu đắng miệng đi kèm với các triệu chứng thần kinh như tê bì đầu lưỡi, giảm cảm giác một bên mặt, lờ đờ, hoặc đau đầu dữ dội không đáp ứng với thuốc hạ sốt, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay để loại trừ biến chứng viêm não hoặc màng não.
Biện pháp cải thiện tình trạng đắng miệng khi bị sốt xuất huyết
Để giúp người bệnh xua tan cảm giác đắng miệng, kích thích lại vị giác và ăn uống ngon miệng hơn, bạn có thể áp dụng các biện pháp chăm sóc khoa học và an toàn sau đây:
Uống nhiều nước
Đây là biện pháp cốt lõi và hiệu quả nhất. Việc bổ sung nước liên tục giúp tăng thể tích tuần hoàn, hạ nhiệt độ cơ thể và kích thích các tuyến nước bọt hoạt động trở lại bình thường.
- Cách uống: Uống từng ngụm nhỏ, chia làm nhiều lần trong ngày.
- Loại nước nên dùng: Ưu tiên nước điện giải Oresol (pha đúng tỷ lệ), nước dừa tươi nguyên chất, hoặc các loại nước ép trái cây như nước cam, nước chanh, nước bưởi. Vị chua ngọt tự nhiên và lượng Vitamin C dồi dào trong các loại quả này có tác dụng trung hòa vị đắng trong miệng một cách rất hiệu quả, đồng thời làm tăng độ bền của thành mạch máu.
Vệ sinh răng miệng đúng cách
Giữ gìn khoang miệng sạch sẽ sẽ giúp loại bỏ các vi khuẩn gây mùi và các mảng bám chứa dịch vị axit trào ngược.
- Súc miệng bằng nước muối sinh lý: Hướng dẫn người bệnh súc miệng bằng dung dịch nước muối sinh lý 0,9% sau mỗi 2 – 3 tiếng hoặc ngay sau khi nôn mửa. Nước muối giúp sát khuẩn, làm sạch khoang họng và giữ ẩm cho niêm mạc miệng rất tốt.
- Đánh răng nhẹ nhàng: Sử dụng bàn chải có lông siêu mềm để đánh răng ít nhất 2 lần/ngày. Thao tác phải thật nhẹ nhàng, tuyệt đối không dùng lực mạnh hoặc dùng các dụng cụ cạo lưỡi sắc nhọn vì có thể làm tổn thương, chảy máu nướu và lưỡi trong bối cảnh tiểu cầu đang giảm.
Ăn nhai kẹo cao su không đường
Khi người bệnh cảm thấy miệng quá đắng và khô khốc nhưng chưa đến giờ ăn, có thể cho người bệnh nhai một viên kẹo cao su không đường (ưu tiên vị bạc hà hoặc hương chanh dịu nhẹ). Hành động nhai cơ học sẽ kích thích hệ thần kinh phát tín hiệu cho các tuyến nước bọt tăng cường bài tiết nước bọt một cách tự nhiên, giúp làm loãng và rửa trôi vị đắng trong khoang miệng một cách nhanh chóng.
Nghỉ dưỡng đầy đủ
Người bệnh cần được nghỉ ngơi hoàn toàn tại giường trong phòng thoáng khí, tránh gió lùa. Giấc ngủ sâu và đủ giấc giúp cơ thể giảm sản sinh các cytokine gây viêm, làm dịu hệ thần kinh trung ương, từ đó hỗ trợ các dây thần kinh vị giác sớm phục hồi chức năng dẫn truyền bình thường.
Chế độ dinh dưỡng khoa học
Thay đổi cách chế biến món ăn là chìa khóa giúp người bệnh đắng miệng dễ dung nạp chất dinh dưỡng hơn:
- Thức ăn lỏng, mềm: Chế biến các món ăn dưới dạng lỏng, nhiều nước, dễ nuốt và dễ tiêu hóa như cháo bổ dưỡng (cháo thịt băm, cháo gà), súp, canh hầm. Thức ăn lỏng giúp người bệnh dễ nuốt hơn khi miệng bị khô và đắng.
- Chia nhỏ bữa ăn: Thay vì ép người bệnh ăn 3 bữa lớn như ngày thường, hãy chia nhỏ thành 5 – 6 bữa phụ trong ngày. Mỗi lần chỉ cần ăn một lượng nhỏ để giảm áp lực lên hệ tiêu hóa và gan.
- Nhiệt độ thức ăn vừa phải: Nên cho người bệnh ăn thức ăn khi còn ấm vừa phải, tránh ăn các món quá nóng (gây kích ứng niêm mạc) hoặc các món quá lạnh, nhiều dầu mỡ (gây đầy bụng, khó tiêu và tăng cảm giác buồn nôn, đắng miệng).
Súc miệng bằng nước muối sinh lý thường xuyên giúp giữ ẩm khoang miệng và giảm bớt vị đắng (Nguồn: Sưu tầm)
Câu hỏi liên quan (FAQ)
Bị sốt đắng miệng nên ăn gì?
Khi bị sốt xuất huyết kèm theo đắng miệng, chế độ ăn uống cần ưu tiên các thực phẩm có khả năng kích thích vị giác một cách nhẹ nhàng, dễ tiêu hóa nhưng vẫn đảm bảo cung cấp đủ năng lượng và các vitamin thiết yếu:
- Các loại cháo, súp giàu đạm và vitamin: Cháo gà hạt sen, cháo thịt lợn nạc nấu cùng hành hoa tía tô, súp cua, súp bí đỏ thịt băm. Hành và tía tô không chỉ có tác dụng giải cảm, hạ sốt theo dân gian mà mùi thơm dịu của chúng còn giúp lấn át vị đắng trong miệng, kích thích khứu giác và vị giác của người bệnh.
- Trái cây tươi giàu vitamin C và mọng nước: Cam, bưởi, quýt, dâu tây, kiwi, thanh long. Người bệnh có thể ăn trực tiếp hoặc ép lấy nước uống. Vị chua thanh, ngọt nhẹ của các loại quả này giúp bẻ gãy cảm giác đắng ngắt ở các gai vị giác rất nhanh.
- Rau xanh luộc hoặc nấu canh thanh mát: Canh rau mồng tơi nấu tôm, canh rau ngót thịt băm, mướp đắng (khổ qua) nhồi thịt (vị đắng tự nhiên của khổ qua đôi khi lại giúp trung hòa cảm giác đắng bệnh lý một cách lạ kỳ ở một số người), rau cải cải cúc. Những loại rau này cung cấp nhiều chất xơ, nước và khoáng chất giúp mát gan, hỗ trợ chức năng giải độc của gan.
- Sữa và các chế phẩm từ sữa: Sữa tươi ấm, sữa chua. Sữa chua chứa nhiều lợi khuẩn (probiotics) giúp cải thiện hệ tiêu hóa, đồng thời vị chua ngọt và cảm giác mát lạnh mịn màng của sữa chua giúp làm dịu niêm mạc họng, giảm cảm giác đắng và khô miệng rất tốt.
Các món súp, cháo ấm và trái cây giàu Vitamin C là lựa chọn hoàn hảo cho người bệnh bị đắng miệng. (Nguồn: Sưu tầm)
Tóm lại, tình trạng sốt xuất huyết bị đắng miệng là một biểu hiện lâm sàng rất phổ biến do sự kết hợp của hiện tượng mất nước, tác dụng của thuốc và phản ứng của gan trước virus. Bằng việc áp dụng các biện pháp chăm sóc răng miệng đúng cách, tích cực bù nước bằng đường uống và duy trì một chế độ dinh dưỡng lỏng, chia nhỏ bữa ăn, người bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát và giảm nhẹ triệu chứng này, tạo đà tốt cho cơ thể nhanh chóng phục hồi sức khỏe toàn diện.
Nguồn tham khảo
National institute of health
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4377157/
BỘ Y TẾ VIỆT NAM
https://moh.gov.vn/index.jsp?pageId=5803&aid=126522&cid=8354
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.