Sốt xuất huyết Dengue là một trong những bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm với tốc độ diễn tiến rất nhanh và khó lường. Bên cạnh những biểu hiện điển hình phổ biến như sốt cao, đau đầu, phát ban hay chảy máu cam, nhiều người bệnh còn gặp phải tình trạng sưng phù ở các chi. Hiện tượng sốt xuất huyết bị phù tay chân không phải là triệu chứng thông thường, mà nó là một dấu hiệu cảnh báo lâm sàng quan trọng.
Nguyên nhân sốt xuất huyết bị phù tay chân
Để hiểu rõ tại sao người bệnh sốt xuất huyết lại bị phù tay chân, chúng ta cần phân tích sâu vào cơ chế bệnh sinh của virus Dengue khi tấn công vào cơ thể người. Tình trạng sưng phù này chủ yếu bắt nguồn từ các nguyên nhân cốt lõi sau:
- Hiện tượng tăng tính thấm thành mạch và thoát huyết tương: Đây là cơ chế nền tảng và nguy hiểm nhất của bệnh sốt xuất huyết. Dưới tác động của virus và các chất trung gian hóa học của phản ứng viêm, các khoảng cách giữa các tế bào nội mạc mạch máu bị nới rộng ra. Hiện tượng này làm cho thành mạch bị “rò rỉ”, khiến phần dịch huyết tương từ bên trong lòng mạch máu thoát ra ngoài không gian gian bào (mô kẽ). Khi một lượng dịch lớn tích tụ tại các mô ở vùng ngoại vi như bàn tay, bàn chân, ống chân, hiện tượng phù nề sẽ xuất hiện rõ rệt.
- Tình trạng giảm albumin trong máu: Huyết tương thoát ra ngoài mang theo một lượng lớn protein, đặc biệt là albumin – chất đóng vai trò giữ nước lại trong lòng mạch thông qua áp lực keo. Khi nồng độ albumin máu sụt giảm nghiêm trọng, áp lực keo giảm theo, khiến cơ thể không giữ được nước trong mạch máu, dòng dịch tiếp tục tràn ra các mô xung quanh, làm trầm trọng hơn tình trạng phù tay chân.
- Biến chứng quá tải dịch do bù dịch không đúng cách: Trong quá trình điều trị sốt xuất huyết, việc bù nước và dịch truyền là vô cùng cần thiết. Tuy nhiên, nếu người bệnh được truyền dịch quá nhiều, truyền với tốc độ quá nhanh tại nhà mà không có sự giám sát, đo đạc của bác sĩ, hoặc tự ý uống quá nhiều nước vượt quá khả năng đào thải của thận, lượng dịch dư thừa sẽ tích tụ lại ở các mô ngoại vi, gây ra phù nề tay chân, thậm chí dẫn đến phù phổi cấp vô cùng nguy hiểm.
- Suy giảm chức năng cơ quan (Gan, Thận, Tim): Trong các trường hợp sốt xuất huyết thể nặng, virus có thể tấn công gây tổn thương tế bào gan (làm giảm tổng hợp albumin), gây suy thận cấp (làm giảm khả năng bài tiết nước và muối) hoặc gây viêm cơ tim. Sự suy yếu của các cơ quan này đều gián tiếp hoặc trực tiếp làm ứ nước trong cơ thể, biểu hiện ra bên ngoài bằng tình trạng phù tay chân.
Hiện tượng phù tay chân thường xuất hiện rõ rệt vào giai đoạn nguy hiểm của bệnh sốt xuất huyết. (Nguồn: Sưu tầm)
Triệu chứng nhận biết sốt xuất huyết bị phù tay chân
Tình trạng phù tay chân ở bệnh nhân sốt xuất huyết thường không xuất hiện ngay từ những ngày đầu tiên của bệnh (giai đoạn sốt), mà có xu hướng khởi phát rõ rệt vào giai đoạn nguy hiểm (thường từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh), hoặc đôi khi xuất hiện ở đầu giai đoạn hồi phục do cơ thể tái hấp thu dịch.
Cha mẹ và người chăm sóc có thể dễ dàng nhận biết hiện tượng này thông qua các triệu chứng lâm sàng đặc trưng sau:
- Tăng kích thước chi thể: Bàn tay, ngón tay, mu bàn chân, cổ chân hoặc cẳng chân của người bệnh có biểu hiện sưng to, phồng lên một cách bất thường so với hình dạng hàng ngày.
- Cảm giác căng tức, nặng nề: Người bệnh luôn cảm thấy hai tay, hai chân căng cứng, nặng trịch, cử động các ngón tay ngón chân trở nên khó khăn, kém linh hoạt hơn. Trẻ nhỏ chưa biết nói thường quấy khóc, tỏ ra khó chịu khi được chạm vào hoặc khi cử động tay chân.
- Dấu hiệu hằn vết: Khi người bệnh đeo vòng tay, đồng hồ, đi tất hoặc đi dép, các vật dụng này sẽ để lại những vết hằn rất sâu, đỏ và lâu biến mất trên da do mô bên dưới bị ngậm nước và sưng phù.
- Thay đổi sắc tố da vùng phù: Làn da tại những vùng bị phù thường có xu hướng căng mọng, bóng bẩy hơn bình thường. Màu sắc da có thể nhợt nhạt do bị chèn ép mạch máu hoặc sung huyết đỏ nếu đi kèm với các nốt phát ban sốt xuất huyết.
Sốt xuất huyết bị phù tay chân có sao không?
Để trả lời cho câu hỏi “Sốt xuất huyết bị phù tay chân có sao không?”, các bác sĩ chuyên khoa thường phải dựa vào tính chất của vết phù khi dùng ngón tay ấn lâm sàng. Việc phân loại này giúp tiên lượng chính xác mức độ nguy hiểm của bệnh.
Phù mềm ấn lõm
Đây là hình thái phổ biến nhất. Khi dùng ngón tay cái ấn một lực vừa phải vào vùng da bị phù trên nền xương (như mặt trước xương chày ở cẳng chân hoặc mu bàn chân) và giữ trong khoảng 3–5 giây, sau khi nhấc tay ra, tại vị trí ấn sẽ để lại một vết lõm rõ rệt và mất một khoảng thời gian (vài giây đến vài chục giây) để vùng da đó đầy trở lại.
- Tiên lượng: Phù mềm ấn lõm chứng tỏ có sự tích tụ dịch lỏng tự do trong không gian gian bào. Nếu hiện tượng này xuất hiện ở ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh, nó là dấu hiệu cảnh báo cơ thể đang bị thoát huyết tương mạnh. Điều này rất nguy hiểm vì thoát huyết tương có thể dẫn đến sốc sốt xuất huyết (sập nguồn tuần hoàn), suy đa tạng.
- Tuy nhiên, nếu phù mềm ấn lõm xuất hiện ở ngày thứ 8 trở đi kèm theo các dấu hiệu như người bệnh tỉnh táo, hết sốt, thèm ăn, tiểu nhiều, thì đây lại là hiện tượng phù do tái hấp thu dịch từ mô kẽ trở lại lòng mạch. Trường hợp này là dấu hiệu lành tính báo hiệu bệnh đang thuyên giảm.
Phù cứng không ấn lõm
Khi thực hiện thao tác ấn ngón tay lên vùng sưng phù, da không hề bị lõm xuống hoặc nếu có thì biến mất ngay lập tức, cảm giác mô bên dưới rất chắc và cứng.
- Tiên lượng: Đây là một dấu hiệu rất đáng ngại. Phù cứng thường phản ánh tình trạng tắc nghẽn mạch bạch huyết nặng nề, viêm mô tế bào sâu, tổn thương cấu trúc tế bào nghiêm trọng, hoặc là hệ lụy của việc suy giảm chức năng tim, thận giai đoạn nặng, cơ thể giữ muối (natri) quá mức. Khi gặp hiện tượng phù cứng, người bệnh cần được can thiệp y tế chuyên sâu ngay lập tức vì nguy cơ biến chứng suy tim, suy thận là rất lớn.
Hướng dẫn theo dõi và xử trí phù tay chân khi bị sốt xuất huyết
Khi phát hiện người bệnh sốt xuất huyết có dấu hiệu phù tay chân, người chăm sóc cần bình tĩnh và thực hiện các bước xử trí, theo dõi khoa học sau đây:
- Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc lợi tiểu: Nhiều người thấy phù nề liền tự ý mua các loại thuốc lợi tiểu cho người bệnh uống với hy vọng giảm sưng. Đây là hành động cực kỳ nguy hiểm. Trong giai đoạn thoát huyết tương, lòng mạch đang bị thiếu dịch trầm trọng (dù mô bên ngoài bị phù). Dùng thuốc lợi tiểu sẽ làm cạn kiệt thêm dịch trong lòng mạch, đẩy người bệnh nhanh chóng rơi vào trạng thái sốc sâu, suy thận cấp và tử vĩnh vong.
- Điều chỉnh tư thế nằm: Hướng dẫn người bệnh nằm nghỉ ngơi tại giường, kê một chiếc gối mềm dưới hai tay và hai chân sao cho các chi cao hơn mức của tim một chút (khoảng 10–15cm). Tư thế này tận dụng trọng lực để hỗ trợ dòng máu và dịch tuần hoàn lưu thông dễ dàng hơn về tim, giảm áp lực lên các mao mạch ngoại vi, từ đó giúp xoa dịu cảm giác căng tức và giảm phù nề đáng kể.
- Hạn chế vận động mạnh: Người bệnh cần được nghỉ ngơi tuyệt đối, tránh đi lại nhiều hoặc làm các công việc nặng bằng tay khi đang bị phù, nhằm giảm áp lực lên hệ thống mạch máu đang suy yếu.
- Theo dõi sát lượng nước xuất nhập: Đo lường lượng nước người bệnh uống vào và lượng nước tiểu thải ra trong ngày. Nếu người bệnh uống nhiều nhưng tiểu quá ít, hoặc có biểu hiện chướng bụng, khó thở, phải báo ngay cho bác sĩ.
Khi nào cần đi khám/ cấp cứu ngay? Bạn cần đưa người bệnh đến bệnh viện ngay lập tức nếu phù tay chân đi kèm một trong các dấu hiệu cảnh báo sau:
- Trẻ lờ đờ, ngủ gà, mệt lả hoặc quấy khóc vật vã, bứt rứt.
- Đau bụng dữ dội, đặc biệt là đau ở vùng hạ sườn phải (vùng gan).
- Nôn ói liên tục (trên 3 lần/giờ hoặc trên 4 lần/vài giờ).
- Chảy máu lâm sàng: Chảy máu mũi, chảy máu chân răng ồ ạt, nôn ra máu, đi ngoài phân đen.
- Tay chân lạnh ngắt, ẩm ướt, da tái nhợt hoặc tím tái.
- Khó thở, thở nhanh, thở rút lõm lồng ngực.
- Không tiểu tiện được trong vòng 6 giờ liên tục.
Khi xuất hiện phù tay chân kèm theo các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm, cần đưa người bệnh đi cấp cứu ngay lập tức. (Nguồn: Sưu tầm)
Biện pháp phòng ngừa phù tay chân khi bị sốt xuất huyết
Để hạn chế tối đa nguy cơ gặp phải biến chứng phù tay chân khi mắc sốt xuất huyết, việc chăm sóc đúng cách ngay từ những ngày đầu tiên đóng vai trò quyết định:
- Tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định bù dịch: Chỉ thực hiện truyền dịch khi có chỉ định trực tiếp từ bác sĩ tại các cơ sở y tế đủ tiêu chuẩn. Tuyệt đối không tự ý thuê điều dưỡng về truyền dịch tại nhà. Khi uống nước bổ sung (nước lọc, oresol, nước trái cây), nên uống từng ngụm nhỏ, chia làm nhiều lần trong ngày, không uống một lượng lớn nước cùng một lúc.
- Chế độ ăn uống cân bằng, hạn chế muối: Trong suốt thời gian bị bệnh, nên cho người bệnh ăn các món ăn lỏng, dễ tiêu (cháo, súp) và chế biến nhạt hơn bình thường. Việc giảm bớt lượng muối (natri) trong khẩu phần ăn sẽ giúp cơ thể giảm thiểu tình trạng giữ nước trong các mô ngoại vi.
- Bổ sung đầy đủ dinh dưỡng, giàu protein: Khi người bệnh có thể ăn uống trở lại, cần bổ sung các thực phẩm giàu protein chất lượng cao như thịt nạc, cá, trứng, sữa để giúp cơ thể nhanh chóng tái tổng hợp lượng albumin máu đã mất, từ đó ổn định áp lực keo và giảm nguy cơ phù nề.
- Theo dõi sát tiến triển của bệnh: Thực hiện xét nghiệm máu (kiểm tra chỉ số HCT và tiểu cầu) hàng ngày theo lịch hẹn của bác sĩ để kịp thời phát hiện tình trạng cô đặc máu và có hướng xử lý sớm trước khi hiện tượng phù nề diễn ra trên diện rộng.
Những câu hỏi thường gặp về sốt xuất huyết bị phù tay chân
Dưới đây là lời giải đáp y khoa cho những thắc mắc phổ biến nhất của người bệnh và thân nhân liên quan đến tình trạng này:
Sốt tê tay chân là bệnh gì?
Sốt kèm theo triệu chứng tê bì, châm chích ở tay chân có thể là biểu hiện của nhiều bệnh lý khác nhau. Trong bối cảnh dịch tễ sốt xuất huyết, virus Dengue có thể gây ra phản ứng viêm hệ thống ảnh hưởng nhẹ đến các đầu dây thần kinh ngoại vi, hoặc tình trạng thiếu hụt các chất điện giải (như canxi, kali do mất nước) dẫn đến cảm giác tê tay chân. Tuy nhiên, nếu sốt tê tay chân xuất hiện đột ngột kèm theo yếu liệt chi, co quắp, đó có thể là dấu hiệu của các bệnh lý nguy hiểm khác như viêm não, viêm màng não, hội chứng Guillain-Barré, hoặc các biến chứng thần kinh hiếm gặp của chính bệnh sốt xuất huyết. Người bệnh cần được bác sĩ thăm khám và thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng để chẩn đoán phân biệt chính xác.
Sốt xuất huyết ngứa lòng bàn tay bàn chân?
Hiện tượng ngứa ngáy dữ dội, đặc biệt là ở vùng lòng bàn tay và lòng bàn chân, là một biểu hiện cực kỳ phổ biến và đặc trưng của sốt xuất huyết. Cơn ngứa này thường xuất hiện ở giai đoạn hồi phục (từ ngày thứ 7 đến ngày thứ 10 của bệnh). Nguyên nhân là do cơ thể đang bước vào quá trình tái hấp thu lượng dịch từ các mô kẽ trở lại lòng mạch, kết hợp với quá trình phục hồi, tái tạo lại lớp tế bào da và các nốt ban xuất huyết bắt đầu bay đi. Khi gặp triệu chứng này, người bệnh có thể hoàn toàn yên tâm vì đây là dấu hiệu tốt báo hiệu bệnh đã đạt đỉnh và đang trên đà khỏi hoàn toàn. Để giảm ngứa, có thể thoa các loại kem dưỡng ẩm dịu nhẹ, mát hoặc tham khảo ý kiến bác sĩ để dùng thuốc kháng histamin, tuyệt đối không gãi mạnh làm trầy xước da gây nhiễm trùng.
Giai đoạn nguy hiểm nhất của sốt xuất huyết kéo dài bao lâu?
Giai đoạn nguy hiểm nhất của bệnh sốt xuất huyết thường kéo dài trong khoảng 3 đến 4 ngày, bắt đầu từ ngày thứ 3 và có thể kéo dài đến hết ngày thứ 7 tính từ khi người bệnh bắt đầu có triệu chứng sốt đầu tiên. Đây là thời điểm đánh lừa người bệnh nhiều nhất vì cơn sốt cao có xu hướng giảm xuống hoặc hết hẳn, khiến nhiều người chủ quan nghĩ rằng mình đã khỏi bệnh. Thực chất, đây mới là lúc các biến chứng nặng như thoát huyết tương dẫn đến phù nề, tràn dịch màng phổi, giảm tiểu cầu gây xuất huyết nghiêm trọng và sốc sốt xuất huyết dễ xảy ra nhất. Qua được ngày thứ 7 an toàn, người bệnh mới chính thức bước vào giai đoạn hồi phục.
Cơn ngứa lòng bàn tay, bàn chân thường là dấu hiệu lành tính xuất hiện ở giai đoạn hồi phục của bệnh. (Nguồn: Sưu tầm)
Sốt xuất huyết bị phù tay chân là một dấu hiệu lâm sàng không thể coi thường. Việc trang bị đầy đủ kiến thức về nguyên nhân, cách nhận biết tính chất phù và các dấu hiệu cảnh báo đi kèm sẽ giúp người chăm sóc đưa ra những quyết định y tế kịp thời, bảo vệ an toàn tối đa cho sức khỏe của bản thân và gia đình trước căn bệnh nguy hiểm này.
Nguồn tham khảo
Bộ Y Tế TP.HCM:
https://trungtamytebinhtan.medinet.gov.vn/benh-sot-xuat-huyet/ghi-nhan-ca-mac-sot-xuat-huyet-bien-chung-hiem-gap-cmobile16834-255528.aspx
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.