Sốt xuất huyết Dengue thường khởi phát với các triệu chứng dễ nhầm lẫn với cảm cúm hoặc sốt siêu vi, khiến nhiều người chủ quan và tự điều trị tại nhà. Tuy nhiên, việc chẩn đoán muộn có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện các biến chứng nguy hiểm như sốc, xuất huyết nặng hoặc suy đa cơ quan. Vì vậy, xác định đúng thời điểm xét nghiệm sốt xuất huyết có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện sớm bệnh, theo dõi diễn tiến và can thiệp y tế kịp thời.
Các dấu hiệu nhận biết bệnh lý sốt xuất huyết
Để biết khi nào cần đi làm các chỉ định cận lâm sàng, trước hết bạn cần nhận diện được các biểu hiện lâm sàng đặc trưng của sốt xuất huyết. Bệnh lý này thường diễn tiến đột ngột qua 3 giai đoạn chính với các dấu hiệu nhận biết sau:
- Giai đoạn sốt (thường trong 3 ngày đầu): Người bệnh khởi phát cơn sốt cao một cách đột ngột, liên tục từ 39 đến 40 độ C. Dù đã sử dụng các thuốc hạ sốt thông thường đúng liều, thân nhiệt vẫn rất khó hạ hoặc chỉ giảm nhẹ rồi tăng nhanh trở lại. Đi kèm với sốt cao là tình trạng nhức đầu dữ dội (đặc biệt là vùng trán hoặc hai hốc mắt), đau mỏi các khớp cơ toàn thân, người mệt mỏi lả đi, có thể có cảm giác buồn nôn, chán ăn hoặc da sung huyết đỏ.
- Giai đoạn nguy hiểm (thường từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7): Đây là lúc virus tấn công mạnh vào hệ thống mạch máu và cơ quan đông máu. Người bệnh có thể đã giảm sốt hoặc hết sốt hẳn, khiến nhiều gia đình chủ quan nghĩ rằng bệnh đã thuyên giảm. Tuy nhiên, đây mới là thời điểm xuất hiện các dấu hiệu trở nặng rõ rệt: các chấm xuất huyết nhỏ li ti dưới da, chảy máu cam, chảy máu chân răng, đau bụng quằn quại (đặc biệt là ở vùng gan), nôn ói liên tục, tay chân lạnh ẩm, hoặc lờ đờ, li bì.
- Giai đoạn hồi phục (thường từ ngày thứ 7 đến ngày thứ 10): Người bệnh hết sốt hoàn toàn, thể trạng tốt lên, thèm ăn trở lại, mạch huyết áp ổn định và xuất hiện các mảng ban đỏ có ngứa nhẹ trên da.
Sốt cao liên tục kèm đau đầu, đau hốc mắt là biểu hiện điển hình của bệnh (Nguồn: Sưu tầm)
Sốt mấy ngày thì xét nghiệm sốt xuất huyết?
Quay lại câu hỏi cốt lõi: Bị sốt mấy ngày thì xét nghiệm sốt xuất huyết chính xác nhất? Theo các khuyến cáo từ Bộ Y tế và các chuyên gia truyền nhiễm, thời điểm lý tưởng và cho kết quả toàn diện nhất để làm xét nghiệm là từ ngày thứ 3 trở đi kể từ khi xuất hiện cơn sốt đầu tiên.
Tuy nhiên, trong bối cảnh y học hiện đại và đặc biệt là vào những thời kỳ cao điểm của mùa dịch bùng phát, bạn hoàn toàn có thể và nên đi xét nghiệm ngay sau 24 đến 48 giờ tính từ lúc khởi phát sốt (tức là ngày thứ 1 hoặc ngày thứ 2).
Lý do của sự phân chia thời gian này nằm ở đặc tính sinh học của virus trong cơ thể:
- Trong 2 ngày đầu (Giai đoạn sớm): Cơ thể vừa mới nhiễm virus, lượng virus trong máu đang ở mức rất cao. Lúc này, phương pháp tìm kháng nguyên virus (NS1) có thể cho kết quả chính xác ngay lập tức. Tuy nhiên, ở giai đoạn này, các chỉ số về tế bào máu như tiểu cầu hay độ cô đặc máu (Hematocrit) thường chưa có sự thay đổi rõ rệt.
- Từ ngày thứ 3 trở đi (Giai đoạn nguy hiểm): Lúc này, các kháng thể do cơ thể sản sinh ra bắt đầu xuất hiện để chống lại virus, đồng thời số lượng tiểu cầu có xu hướng sụt giảm nhanh và máu bắt đầu bị cô đặc do hiện tượng thoát huyết tương. Việc xét nghiệm từ ngày thứ 3 không chỉ giúp khẳng định sự hiện diện của virus thông qua cả kháng nguyên lẫn kháng thể, mà quan trọng hơn là giúp bác sĩ đánh giá được mức độ nguy hiểm của bệnh qua công thức máu để chủ động đưa ra phác đồ truyền dịch hay nhập viện kịp thời.
Do đó, nếu bạn sống trong vùng đang có dịch sốt xuất huyết lưu hành hoặc trong gia đình có người đã mắc bệnh, việc đi làm xét nghiệm máu ngay khi chớm sốt sang ngày thứ 2 là điều hoàn toàn cần thiết để không bỏ lỡ cơ hội chẩn đoán sớm.
Xét nghiệm sốt xuất huyết bao gồm những loại nào?
Để đưa ra kết luận một người có bị sốt xuất huyết Dengue hay không và bệnh đang ở mức độ nào, các bác sĩ không chỉ dựa vào một xét nghiệm đơn lẻ mà thường chỉ định một bộ công cụ kiểm tra cận lâm sàng bao gồm các loại sau:
3.1. Tổng phân tích tế bào máu (Công thức máu)
Đây là xét nghiệm nền tảng, bắt buộc phải thực hiện và theo dõi hàng ngày đối với bệnh nhân sốt xuất huyết. Bác sĩ sẽ chú trọng vào hai chỉ số sinh học cốt lõi:
- Số lượng tiểu cầu (Platelet – PLT): Tiểu cầu đóng vai trò quan trọng trong việc đông máu. Ở người bình thường, lượng tiểu cầu dao động từ 150.000 đến 400.000/mm³. Khi bị sốt xuất huyết, tiểu cầu sẽ sụt giảm nghiêm trọng. Nếu chỉ số này hạ xuống dưới 100.000/mm³, người bệnh cần được giám sát chặt chẽ; nếu hạ sâu dưới 20.000/mm³, nguy cơ xuất huyết tự phát (chảy máu nội tạng) rất cao, bắt buộc phải nhập viện hồi sức.
- Chỉ số Hematocrit (HCT): Đo tỷ lệ thể tích hồng cầu trong máu. Khi huyết tương bị thoát ra ngoài lòng mạch do tổn thương thành mạch, máu sẽ bị cô đặc lại, khiến chỉ số HCT tăng cao (thường tăng trên 20% so với giá trị nền). Chỉ số HCT tăng đồng thời với PLT giảm là bằng chứng thép cảnh báo bệnh đang chuyển sang giai đoạn nguy hiểm.
3.2. Xét nghiệm kháng nguyên Dengue NS1
Đây là xét nghiệm tìm kiếm một loại protein phi cấu trúc do chính virus Dengue tiết ra trong quá trình nhân bản. Xét nghiệm NS1 có giá trị chẩn đoán tối ưu trong giai đoạn sớm (từ ngày thứ 1 đến ngày thứ 3 của bệnh). Độ nhạy của phương pháp này có thể đạt tới hơn 90% ở những ngày đầu tiên. Từ ngày thứ 4 trở đi, khi lượng kháng thể trong cơ thể tăng lên và gắn kết với kháng nguyên tạo thành các phức hợp miễn dịch, nồng độ NS1 tự do trong máu giảm xuống, khiến xét nghiệm này dễ bị âm tính giả.
3.3. Xét nghiệm kháng thể IgM
Kháng thể IgM là loại kháng thể được hệ miễn dịch sản sinh ra đầu tiên để phản ứng lại sự tấn công cấp tính của virus. Kháng thể này thường bắt đầu xuất hiện trong máu từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 5 kể từ khi khởi phát sốt. Nếu kết quả xét nghiệm IgM dương tính, điều đó chứng tỏ người bệnh đang trong giai đoạn nhiễm virus Dengue cấp tính. Lượng IgM sẽ tăng dần, đạt đỉnh và tồn tại trong cơ thể khoảng từ 2 đến 3 tháng trước khi biến mất.
3.4. Xét nghiệm kháng thể IgG
Kháng thể IgG là loại kháng thể thể hiện cho “trí nhớ miễn dịch” của cơ thể, xuất hiện muộn hơn. Ở những người nhiễm sốt xuất huyết lần đầu tiên (nhiễm trùng tiên phát), IgG bắt đầu xuất hiện ở nồng độ thấp vào cuối tuần thứ nhất và tồn tại vĩnh viễn trong cơ thể để bảo vệ người bệnh khỏi chủng virus đó.
Tuy nhiên, đối với những người tái nhiễm sốt xuất huyết lần thứ 2 hoặc lần thứ 3 (nhiễm trùng thứ phát), do hệ miễn dịch đã được kích hoạt từ trước, lượng kháng thể IgG sẽ bùng phát tăng cao đột biến ngay từ những ngày đầu tiên của đợt sốt mới. Việc định lượng và so sánh tỷ lệ giữa hai loại kháng thể IgM và IgG giúp bác sĩ phân biệt chính xác người bệnh đang mắc sốt xuất huyết lần đầu hay là tái nhiễm để có hướng tiên lượng biến chứng phù hợp.
3.5. Các xét nghiệm khác hỗ trợ chẩn đoán và điều trị bệnh sốt xuất huyết
Bên cạnh các xét nghiệm chuyên biệt cho virus Dengue, tùy thuộc vào thể trạng và diễn tiến lâm sàng của người bệnh, bác sĩ có thể chỉ định thêm:
- Xét nghiệm chức năng gan (AST, ALT): Kiểm tra mức độ tổn thương hủy hoại tế bào gan do virus gây ra.
- Xét nghiệm chức năng thận (Ure, Creatinin): Theo dõi và phát hiện sớm biến chứng suy thận cấp do thiếu máu nuôi dưỡng hoặc do tình trạng sốc kéo dài.
- Xét nghiệm điện giải đồ (Na+, K+, Cl-): Đánh giá mức độ rối loạn các ion khoáng trong cơ thể khi bệnh nhân sốt cao, nôn ói nhiều để điều chỉnh lượng dịch truyền bù đắp phù hợp.
Bộ xét nghiệm giúp xác định chính xác sự hiện diện của virus và mức độ tiểu cầu trong máu (Nguồn: Sưu tầm)
Một số câu hỏi liên quan đến sốt xuất huyết
Xung quanh vấn đề xét nghiệm máu kiểm tra sốt xuất huyết, người bệnh thường gặp phải một số thắc mắc phổ biến sau đây:
Trẻ sốt mấy ngày thì xét nghiệm máu?
Cơ thể của trẻ em, đặc biệt là trẻ nhũ nhi và trẻ nhỏ, có tốc độ diễn tiến bệnh và mất nước nhanh hơn người lớn rất nhiều. Đối với trẻ nhỏ, các bậc phụ huynh nên đưa con đi xét nghiệm máu sau khi trẻ đã sốt liên tục 2 ngày (sang ngày thứ 3 của bệnh).
Tuy nhiên, nếu trong thời gian đó trẻ có kèm theo các biểu hiện bất thường như quấy khóc vô cớ liên tục, lờ đờ, bỏ bú, nôn ói tất cả mọi thứ sau khi ăn, hoặc tay chân lạnh, thở nhanh, thì cần phải đưa trẻ đến viện cấp cứu ngay lập tức để làm xét nghiệm máu khẩn cấp mà không cần phải chờ đợi đủ số ngày sốt.
Sốt virus xét nghiệm máu có ra không?
Bản chất của sốt xuất huyết cũng là một dạng sốt do virus (virus Dengue). Tuy nhiên, cụm từ “sốt virus” hay “sốt siêu vi” thông thường trên lâm sàng thường dùng để chỉ tình trạng nhiễm các loại virus lành tính khác như Adenovirus, Rhinovirus hay virus cúm mùa.
Khi làm xét nghiệm công thức máu, nếu là sốt siêu vi thông thường, số lượng bạch cầu có thể giảm nhẹ hoặc bình thường, nhưng chỉ số tiểu cầu (PLT) và độ cô đặc máu (HCT) hầu như giữ ở mức ổn định ổn định và không bao giờ giảm sâu. Ngược lại, xét nghiệm tìm kháng nguyên NS1 và các kháng thể chuyên biệt cho virus Dengue sẽ cho kết quả âm tính đối với các trường hợp sốt siêu vi thông thường. Do đó, xét nghiệm máu hoàn toàn có thể giúp bác sĩ phân biệt rõ ràng giữa một ca sốt virus thông thường và một ca sốt xuất huyết Dengue nguy hiểm.
Xét nghiệm sốt xuất huyết có cần nhịn ăn không?
Đây là một lưu ý rất quan trọng đối với người bệnh. Các xét nghiệm tìm kháng nguyên, kháng thể virus Dengue và tổng phân tích tế bào máu hoàn toàn không yêu cầu người bệnh phải nhịn ăn trước khi lấy máu. Các chỉ số này không bị thay đổi hay ảnh hưởng bởi các chất dinh dưỡng có trong thức ăn hàng ngày.
Do đó, người bệnh, đặc biệt là trẻ em và người già, vẫn nên ăn nhẹ các món súp, cháo lỏng và uống đủ nước trước khi đi làm xét nghiệm để tránh tình trạng bị hạ đường huyết hoặc lả người do đói và mệt mỏi trong quá trình chờ đợi tại bệnh viện. Chỉ trong các trường hợp bác sĩ muốn kết hợp kiểm tra thêm các chỉ số sinh hóa chuyên sâu khác như mỡ máu hay đường huyết đói thì mới cần thực hiện nhịn ăn theo hướng dẫn cụ thể.
Người bệnh hoàn toàn không cần nhịn ăn trước khi thực hiện lấy máu xét nghiệm (Nguồn: Sưu tầm)
Tóm lại, việc hiểu rõ sốt mấy ngày thì xét nghiệm sốt xuất huyết là chìa khóa then chốt giúp bạn chủ động nắm bắt “thời điểm vàng” để chẩn đoán chính xác bệnh. Khi có biểu hiện sốt cao đột ngột kéo dài trên 2 ngày trong mùa dịch, hãy đến ngay các cơ sở y tế uy tín để thực hiện xét nghiệm máu theo dõi, tuyệt đối không tự ý điều trị mò tại nhà để bảo vệ an toàn cao nhất cho tính mạng của bản thân và gia đình.
Nguồn tham khảo:
Trạm y tế:
https://tytphuonghoathanh.medinet.gov.vn/chuyen-muc/sot-may-ngay-thi-xet-nghiem-sot-xuat-huyet-co-nhung-loai-xet-nghiem-nao-cmobile9422-110651.aspx
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.