Tắm rửa giúp làm sạch cơ thể và mang lại cảm giác thư giãn, đặc biệt trong những ngày thời tiết nóng bức. Tuy nhiên, việc tắm không đúng cách, nhất là khi cơ thể đang quá nóng hoặc mệt mỏi, có thể khiến cơ thể khó thích nghi với sự thay đổi nhiệt độ đột ngột. Tình trạng này có thể gây choáng váng, tụt huyết áp hoặc các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng ở những người có yếu tố nguy cơ.
5 thói quen gây sốc nhiệt khi tắm
Sốc nhiệt khi tắm phần lớn không phải do bản chất của dòng nước, mà xuất phát từ sự thiếu kiến thức y khoa trong hành vi của người chăm sóc hoặc chính bản thân người tắm. Dưới đây là 5 sai lầm kinh điển phổ biến nhất trong mùa nắng nóng đẩy cơ thể vào trạng thái nguy kịch:
Tắm nước quá lạnh
Khi thời tiết oi bức, nhiều người có sở thích tắm nước đá hoặc dùng nước xả trực tiếp từ vòi lạnh với mục đích giải nhiệt nhanh chóng. Tuy nhiên, về mặt sinh lý bệnh, đây là một hành vi cực kỳ nguy hiểm. Khi làn da đang ở môi trường bình thường đột ngột tiếp xúc với dòng nước có nhiệt độ thấp hơn rất nhiều, hệ thống thần kinh giao cảm sẽ bị kích thích mạnh mẽ, phát ra tín hiệu co thắt khẩn cấp toàn bộ các mạch máu ngoại biên dưới da.
Sự co mạch đột ngột này đẩy dòng máu di chuyển ngược về trung tâm với áp lực cực lớn, khiến huyết áp tăng vọt lên cao trong vài giây. Đối với những người có sẵn nền bệnh lý tim mạch, huyết áp hoặc xơ vữa mạch máu, áp lực dòng máu tăng đột biến có thể làm vỡ các mạch máu nhỏ ở não (gây xuất huyết não) hoặc làm bong tróc các mảng xơ vữa, tạo thành cục máu đông làm tắc nghẽn động mạch vành (gây nhồi máu cơ tim cấp). Đối với người trẻ khỏe, nước quá lạnh có thể gây ra phản xạ co cơ, chuột rút toàn thân dẫn đến nguy cơ té ngã, chấn thương trong phòng tắm khép kín.
Đi ngoài nắng về tắm ngay
Đây là thói quen mà hầu như ai cũng từng mắc phải. Vừa di chuyển bằng xe máy dưới trời nắng gắt 39 – 40°C về đến nhà, cơ thể đang đầm đìa mồ hôi, chúng ta thường có xu hướng vào thẳng phòng tắm để dội nước cho mát. Khi bạn vừa đi nắng về, thân nhiệt cốt lõi của cơ thể đang ở mức cao, các lỗ chân lông và các mạch máu dưới da đang giãn nở hết mức để thực hiện cơ chế thoát nhiệt, bài tiết mồ hôi.
Nếu dội nước lạnh lên người ngay lúc này, dòng nước lạnh sẽ làm các lỗ chân lông bị b bịt kín lại đột ngột, ngăn cản quá trình thoát nhiệt tự nhiên của cơ thể. Nhiệt lượng không thoát được ra ngoài sẽ bị giữ kẹt lại bên trong, khiến thân nhiệt nội môi tăng cao hơn nữa, gây ra tình trạng say nắng, say nóng ngược ngay trong nhà. Đồng thời, sự chuyển đổi trạng thái mạch máu từ giãn mạch cực đại (do nắng) sang co mạch cực đại (do nước lạnh) quá nhanh sẽ làm xáo trộn hệ tuần hoàn, gây ra hiện tượng thiếu máu não cục bộ tạm thời, khiến người tắm bị hoa mắt, chóng mặt, ngất xỉu hoặc đột quỵ tại chỗ.
Tắm ngay khi vừa đi ngoài trời nắng nóng về dễ gây co mạch đột ngột và đột quỵ trong phòng tắm (Nguồn: Sưu tầm)
Tắm khuya
Thói quen tắm sau 22 giờ đêm là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các ca cấp cứu đột quỵ do sốc nhiệt vào mùa hè. Vào ban đêm, nhiệt độ môi trường giảm xuống thấp, kéo theo nhiệt độ nguồn nước cũng giảm theo một cách tự nhiên. Đồng thời, sau một ngày dài hoạt động, các cơ quan sinh học của cơ thể bước vào giai đoạn nghỉ ngơi, tuần hoàn máu chậm lại, sức đề kháng tổng thể suy giảm rõ rệt.
Việc tắm đêm bằng nước lạnh, hoặc thậm chí tắm nước ấm nhưng phòng tắm bị gió lùa, sẽ khiến cơ thể bị nhiễm lạnh một cách âm thầm. Sự chênh lệch nhiệt độ giữa cơ thể và môi trường ban đêm làm các mạch máu ở vùng cổ gáy bị co thắt mạnh. Điều này làm cản trở dòng máu giàu oxy lưu thông lên não bộ, gây ra hiện tượng thiếu máu não hệ sống – nền, biểu hiện bằng các triệu chứng đau đầu nhức nhối, méo miệng, liệt nửa người, hoặc ngưng tim trong đêm mà người nhà khó lòng phát hiện kịp thời.
Tắm sau khi uống rượu
Nhiều người, đặc biệt là nam giới, sau khi tham gia các buổi tiệc tùng, uống rượu bia về thường đi tắm với suy nghĩ giúp cơ thể tỉnh táo, giải bớt nồng độ cồn. Đây là một quan niệm sai lầm y khoa nghiêm trọng. Dưới tác động của chất cồn (Ethanol), các mạch máu dưới da của cơ thể sẽ bị giãn nở mạnh (biểu hiện bằng hiện tượng đỏ mặt, đỏ da sau khi uống rượu) và làm tăng nhịp tim, hạ huyết áp tư thế.
Bên cạnh đó, rượu bia làm ức chế quá trình sản sinh glucose của gan, khiến lượng đường trong máu sụt giảm một cách âm thầm. Nếu đi tắm ngay lúc này, sự kết hợp giữa việc cơ thể mất nhiệt qua dòng nước và tình trạng giãn mạch sẵn có do cồn sẽ đẩy tốc độ tiêu hao năng lượng và hạ đường huyết lên gấp nhiều lần. Người tắm sẽ nhanh chóng bị rơi vào trạng thái choáng váng, tụt huyết áp nghiêm trọng, co giật, mất ý thức hoặc đột quỵ do không đủ máu nuôi tim và não.
Vừa ăn xong đi tắm
Ngay sau khi kết thúc bữa ăn, cơ thể cần tập trung một lượng máu rất lớn (khoảng 60 – 70% khối lượng tuần hoàn) đổ dồn về khu vực dạ dày, ruột và các cơ quan tiêu hóa để phục vụ cho quá trình co bóp, tiết dịch vị và hấp thu các chất dinh dưỡng từ thức ăn.
Nếu bạn đi tắm ngay sau khi ăn, dòng nước và các thao tác kỳ cọ trên da sẽ kích thích hệ tuần hoàn tái phân phối lại dòng máu, ép buộc máu phải di chuyển ngược từ dạ dày ra phía ngoài da để điều hòa nhiệt độ bề mặt. Hậu quả là cơ quan tiêu hóa bị thiếu máu nuôi dưỡng đột ngột, làm giảm nhu động ruột, trì trệ quá trình tiêu hóa, gây ra các triệu chứng đầy bụng, khó tiêu, buồn nôn, đau quặn bụng. Trong trường hợp nghiêm trọng ở người lớn tuổi, sự dịch chuyển dòng máu này có thể làm giảm lượng máu cung cấp cho động mạch não và động mạch vành, gây ra các cơn thiếu máu não cục bộ nguy hiểm.
Vừa ăn no xong đi tắm làm đảo trộn hệ tuần hoàn và gây áp lực tiêu hóa lớn cho cơ thể (Nguồn: Sưu tầm)
Cách ngăn ngừa hiện tượng sốc nhiệt khi tắm
Sốc nhiệt khi tắm hoàn toàn có thể phòng tránh tuyệt đối nếu chúng ta thiết lập và tuân thủ các nguyên tắc tắm rửa chuẩn khoa học dưới đây vào mùa hè:
- Nghỉ ngơi ổn định thân nhiệt trước khi tắm: Khi vừa đi ngoài trời nắng về hoặc sau khi vận động thể lực ra nhiều mồ hôi, tuyệt đối không được vào phòng tắm ngay. Hãy ngồi nghỉ ngơi ở nơi thoáng mát, có quạt gió nhẹ từ 20 đến 30 phút. Dùng khăn khô lau sạch toàn bộ mồ hôi trên cơ thể. Chờ đến khi nhịp thở, nhịp tim trở lại bình thường và làn da không còn cảm giác nóng ran thì mới bắt đầu đi tắm.
- Thực hiện quy trình tắm “thích nghi nhiệt” từ từ: Khi bắt đầu tắm, không dội nước trực tiếp từ đỉnh đầu hoặc ngực xuống. Hãy dùng vòi hoa sen hoặc gáo nước xối nhẹ nhàng vào các phần xa trung tâm cơ thể trước: bắt đầu từ bàn chân, cẳng chân, sau đó lên tay, bờ vai, vùng cổ và mặt để hệ thần kinh trung ương và các mạch máu có thời gian co giãn thích nghi dần với nhiệt độ của nước. Cuối cùng mới dội nước lên toàn bộ cơ thể.
- Điều chỉnh nhiệt độ nước phù hợp: Vào mùa hè, nhiệt độ nước tắm lý tưởng nhất cho cơ thể là nước ấm vừa phải (khoảng 30 – 35°C), tương đương hoặc thấp hơn nhiệt độ cơ thể một chút. Tắm nước ấm vừa giúp làm sạch sâu các bã nhờn, mồ hôi bít tắc ở lỗ chân lông hiệu quả hơn nước lạnh, vừa duy trì trạng thái giãn mạch ổn định, không gây áp lực lên hệ tim mạch.
- Lựa chọn thời điểm tắm an toàn: Thời gian tắm lý tưởng nhất trong ngày là vào buổi sáng hoặc buổi chiều tối trước 20 giờ. Hạn chế tối đa việc tắm rửa sau 22 giờ đêm. Nếu bắt buộc phải làm sạch cơ thể muộn, hãy chọn cách lau người bằng khăn nhúng nước ấm trong phòng kín gió, tuyệt đối không ngâm bồn hoặc dội nước lạnh toàn thân. Thời gian cho mỗi lần tắm chỉ nên kéo dài từ 10 đến 15 phút, không nên tắm quá lâu.
Những câu hỏi thường gặp về sốc nhiệt khi tắm
Triệu chứng sốc nhiệt nóng?
Triệu chứng của sốc nhiệt nói chung và sốc nhiệt nóng xảy ra khi tắm thường tiến triển rất nhanh qua các giai đoạn. Ban đầu, người bệnh sẽ cảm thấy lảo đảo, chóng mặt, hoa mắt, ù tai, đầu óc ong ong đau nhức, lồng ngực đập dồn dập, khó thở. Tiếp theo, da của người bệnh có biểu hiện đỏ rực, nóng ran, môi khô khốc. Khi trạng thái sốc nhiệt tiến triển nặng ngay trong phòng tắm, người bệnh sẽ bị kiệt sức, bủn rủn tay chân dẫn đến té ngã, suy giảm tri giác, lơ mơ, co giật các chi hoặc mất ý thức, hôn mê hoàn toàn.
Cách xử lý khi bị sốc nhiệt nóng?
Khi phát hiện một người có dấu hiệu bị sốc nhiệt hoặc ngất xỉu trong phòng tắm, người nhà cần phải lập tức tiến hành các bước sơ cứu khẩn cấp y khoa tại chỗ, vì mỗi giây phút chậm trễ đều làm tăng nguy cơ tổn thương não không phục hồi:
- Đưa nạn nhân ra khỏi phòng tắm khép kín: Nhanh chóng bế hoặc dìu nạn nhân ra khỏi phòng tắm ngột ngạt, đưa đến một không gian rộng rãi, thoáng mát, có bóng râm và lưu thông không khí tốt.
- Đặt tư thế nằm an toàn: Đặt nạn nhân nằm ngửa, kê hai chân cao hơn ngực một góc khoảng 30 độ để hỗ trợ dòng máu giàu oxy dễ dàng lưu thông ngược về não bộ. Nếu nạn nhân có biểu hiện buồn nôn hoặc nôn mửa, hãy đặt họ nằm nghiêng sang một bên (tư thế an toàn) để tránh chất nôn tràn vào đường thở gây ngạt thở vong.
- Làm mát cơ thể cơ học: Cởi bỏ quần áo bó sát hoặc các lớp khăn quấn trên người nạn nhân. Dùng các chiếc khăn mềm nhúng vào nước mát hoặc nước ấm nhẹ (không dùng đá lạnh) lau liên tục lên các vùng có mạch máu lớn như vùng nách, vùng bẹn, vùng cổ để giải phóng nhiệt lượng cốt lõi. Có thể bật quạt gió nhẹ thổi hướng về phía nạn nhân để tăng tốc độ bay hơi nước và tản nhiệt.
- Bù dịch nếu tỉnh táo: Nếu nạn nhân hoàn toàn tỉnh táo, phản xạ nuốt tốt, hãy cho uống từng ngụm nhỏ nước lọc mát hoặc nước bù điện giải oresol. Tuyệt đối không đổ nước vào miệng nếu nạn nhân đang lơ mơ hoặc hôn mê sâu vì sẽ gây sặc vào phổi.
- Gọi cấp cứu 115: Song song với các thao tác sơ cứu, hãy lập tức liên hệ y tế để đưa nạn nhân đến bệnh viện gần nhất kiểm tra và điều trị biến chứng chuyên khoa.
Các bước sơ cứu khẩn cấp lau mát, bù nước điện giải quyết định cơ hội sống sót của người bị sốc nhiệt khi tắm (Nguồn: Sưu tầm)
Tại sao bị sốc nhiệt?
Cơ thể con người bị sốc nhiệt là do sự sụp đổ hoàn toàn của hệ thống trung tâm điều hòa thân nhiệt nằm ở vùng hạ đồi của não bộ. Dưới tác động của sự thay đổi nhiệt độ môi trường quá đột ngột, quá mức (từ cực nóng sang cực lạnh khi tắm, hoặc tiếp xúc với bức xạ nhiệt mặt trời quá lớn), cơ thể sinh ra một lượng nhiệt lớn hơn rất nhiều so với khả năng tự làm mát qua da. Sự tích tụ nhiệt lượng này khiến nhiệt độ lõi cơ thể tăng vọt lên trên 40°C, gây ra hiện tượng biến tính protein, tổn thương màng tế bào, dẫn đến phản ứng viêm hệ thống và suy chức năng đa cơ quan, đặc biệt là hệ thần kinh trung ương và hệ tim mạch.
Chăm sóc cơ thể thông qua việc tắm rửa là nhu cầu thiết yếu hằng ngày, nhưng hãy biến nó thành một thói quen an toàn bằng việc thấu hiểu và áp dụng các nguyên tắc y khoa đúng đắn. Hãy từ bỏ những sai lầm trong sinh hoạt để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình đi qua những ngày hè oi ả một cách vẹn tròn nhất.
Nguồn tham khảo:
Sở Y tế TP.HC:
https://tytphuongtaythanh.medinet.gov.vn/chuyen-muc/tam-nuoc-lanh-ngay-sau-khi-di-nang-bac-si-canh-bao-dieu-gi-cmobile7868-220815.aspx
📝Nguồn tài liệu: Chọn lọc từ nhiều nguồn y tế uy tín
🔎Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tổng quan. Vui lòng tham khảo ý kiến của Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên gia y tế để nhận được hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.