“Trúng gió” là một hiện tượng vô cùng phổ biến mà bất kỳ ai cũng có thể gặp phải khi thời tiết thay đổi đột ngột hoặc khi cơ thể mệt mỏi. Không phải ai cũng hiểu đúng bản chất y khoa cũng như biết cách xử lý chuẩn xác. Việc trang bị kiến thức về các biểu hiện điển hình và quy trình sơ cứu khi bị trúng gió đóng vai trò cực kỳ quan trọng, giúp người bệnh nhanh chóng ổn định thể trạng, đồng thời ngăn ngừa những biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra.
Trúng gió thường xuất hiện khi cơ thể phản ứng với sự thay đổi nhiệt độ đột ngột của môi trường. (Nguồn: Sưu tầm)
Tìm hiểu trúng gió là gì?
Nguyên nhân gây ra tình trạng trúng gió?
Theo quan niệm của Y học cổ truyền (Đông y), trúng gió (hay còn gọi là trúng phong) là hiện tượng các tác nhân gây bệnh từ bên ngoài—chủ yếu là “phong tà” (gió độc) kết hợp với “hàn tà” (cơ thể bị nhiễm lạnh) hoặc “thấp tà” (độ ẩm cao)—xâm nhập vào cơ thể qua các lỗ chân lông và các đường kinh lạc. Khi chính khí (sức đề kháng) của cơ thể bị suy giảm, các yếu tố độc hại này sẽ làm bế tắc sự lưu thông của khí huyết, gây rối loạn chức năng của các tạng phủ và biểu hiện ra các triệu chứng bệnh lý cấp tính.
Dưới góc nhìn của Y học hiện đại (Tây y), trúng gió không phải là một bệnh lý riêng biệt mà là một tập hợp các phản ứng của cơ thể trước các tác nhân kích thích từ môi trường. Nguyên nhân cốt lõi thường do hệ thần kinh thực vật phản ứng quá mẫn với sự thay đổi đột ngột của thời tiết, nhiệt độ hoặc áp suất không khí.
Khi cơ thể tiếp xúc với luồng khí lạnh một cách bất ngờ, các trung tâm điều nhiệt ở não bộ sẽ kích hoạt phản ứng tự vệ bằng cách làm co thắt đột ngột các mạch máu ngoại biên dưới da để giữ nhiệt. Quá trình co mạch hệ thống này làm giảm lưu lượng máu nuôi dưỡng đến các cơ bắp, các dây thần kinh ngoại biên và đặc biệt là làm giảm dòng máu tuần hoàn lên não, dẫn đến tình trạng thiếu máu cục bộ tạm thời.
Các biểu hiện của bệnh nhân bị trúng gió
Tùy thuộc vào thể trạng, sức đề kháng và mức độ nhiễm lạnh của từng người mà biểu hiện của trúng gió có thể diễn tiến từ nhẹ đến nặng. Người bệnh thường xuất hiện các dấu hiệu lâm sàng điển hình sau:
- Hệ thống cơ xương khớp và thần kinh: Người bệnh đột ngột cảm thấy ớn lạnh dọc sống lưng, sợ gió, sợ lạnh dù đang ở trong không gian ấm. Xuất hiện cảm giác đau đầu dữ dội hoặc đau âm ỉ vùng chẩm gáy, chóng mặt, hoa mắt, ù tai, mất thăng bằng. Các cơ bắp ở vùng cổ, vai, gáy và lưng bị co rút cứng, gây đau nhức và hạn chế vận động quay đầu.
- Hệ hô hấp và tiêu hóa: Xuất hiện các phản ứng kích ứng đường hô hấp trên như hắt hơi liên tục, chảy nước mũi trong, nghẹt mũi, có thể kèm theo ho húng hắng. Đối với hệ tiêu hóa, do mạch máu vùng bụng bị co thắt, người bệnh có thể cảm thấy buồn nôn, nôn mửa, đau quặn bụng âm ỉ hoặc tiêu chảy cấp.
- Dấu hiệu toàn thân nặng: Trong các trường hợp nghiêm trọng, tình trạng thiếu máu não cục bộ có thể khiến người bệnh bị run rẩy tay chân, vã mồ hôi lạnh, da mặt tái nhợt, mạch đập nhanh nhưng yếu. Nặng hơn nữa, bệnh nhân có thể gặp hiện tượng co cơ mặt gây méo miệng, liệt mặt ngoại biên (liệt dây thần kinh số 7), khó nói, ngất xỉu hoặc mất ý thức tạm thời.
Nhận biết sớm các biểu hiện trúng gió giúp người bệnh được xử lý kịp thời (Nguồn: Sưu tầm)
Thời điểm thường dễ mắc phải bệnh trúng gió
Hiện tượng trúng gió có thể xảy ra quanh năm, tuy nhiên có những thời điểm mang tính chất “nhạy cảm” cao do sự biến động lớn của các yếu tố môi trường:
- Thời điểm giao mùa: Đặc biệt là từ cuối hạ sang đầu thu hoặc từ thu sang đông. Lúc này, nhiệt độ giữa ngày và đêm có sự chênh lệch rất lớn biên độ nhiệt cao, khiến cơ chế điều nhiệt của cơ thể không kịp thích ứng.
- Thời tiết chuyển lạnh đột ngột: Những ngày đông giá rét, có gió lùa mạnh hoặc khi trời bất chợt đổ mưa dông, độ ẩm không khí tăng cao khiến cơ thể dễ bị mất nhiệt nhanh chóng.
- Môi trường sinh hoạt thay đổi nhiệt độ đột biến: Thói quen ra vào phòng điều hòa có nhiệt độ quá thấp (dưới 20°C) vào mùa hè, hoặc tắm rửa bằng nước lạnh vào ban đêm, tắm ngay sau khi vừa đi ngoài trời nắng về là những dung môi hoàn hảo kích hoạt cơn trúng gió cấp tính.
Những đối tượng thường dễ bị trúng gió
Bất kỳ ai cũng có thể bị trúng gió, tuy nhiên những nhóm đối tượng có hệ miễn dịch yếu hoặc hệ mạch máu kém linh hoạt dưới đây sẽ có nguy cơ mắc phải cao hơn:
- Trẻ em và trẻ nhỏ: Do hệ thống điều hòa thân nhiệt ở não bộ của trẻ chưa phát triển hoàn thiện, lớp mỡ dưới da còn mỏng nên khả năng giữ nhiệt và chống chịu với các luồng gió độc rất kém.
- Người cao tuổi: Quá trình lão hóa tự nhiên khiến các mạch máu bị xơ vữa, giảm tính đàn hồi. Hệ thần kinh thực vật phản ứng chậm chạp trước sự thay đổi nhiệt độ, khiến người già rất dễ bị trúng gió và có nguy cơ cao chuyển biến thành đột quỵ.
- Người có thể trạng suy nhược: Những người vừa trải qua một trận ốm nặng, người bị mất ngủ kinh niên, phụ nữ đang trong thời kỳ kinh nguyệt hoặc vừa mới sinh nở đều có “chính khí” suy yếu, lỗ chân lông dễ bị giãn nở khiến hàn tà xâm nhập.
- Người có bệnh lý nền mãn tính: Bệnh nhân có tiền sử mắc bệnh cao huyết áp, tim mạch, hạ đường huyết hoặc hen suyễn rất nhạy cảm với các kích thích lạnh từ môi trường bên ngoài.
Cách sơ cứu khi bị trúng gió
Khi phát hiện một người có dấu hiệu bị trúng gió, nguyên tắc sơ cứu đầu tiên và tối quan trọng là phải ngay lập tức đưa người bệnh vào khu vực kín gió, ấm áp và đặt nằm nghỉ ngơi. Tuyệt đối không được để bệnh nhân tiếp tục đứng hoặc di chuyển vì có thể gây ngã quỵ do hạ huyết áp tư thế hoặc thiếu máu não.
Tùy thuộc vào điều kiện thực tế, bạn có thể áp dụng các giải pháp sơ cứu theo Đông y hoặc Tây y dưới đây:
Sử dụng giải pháp trong Đông y
Y học cổ truyền sở hữu những phương pháp xử lý trúng gió rất hiệu quả nhờ cơ chế làm ấm cơ thể và lưu thông khí huyết bị ứ trệ:
- Liệu pháp nhiệt và thảo dược: Cho người bệnh uống ngay một ly trà gừng nóng, hoặc nước ấm hòa với gừng tươi giã nát. Tính ấm và vị cay của gừng có tác dụng phát tán phong hàn, làm giãn mạch và giữ ấm toàn thân. Có thể cho người bệnh ăn một bát cháo hành tía tô nóng để kích thích ra mồ hôi, giúp giải độc cơ thể.
- Sử dụng tinh dầu làm ấm: Dùng các loại tinh dầu có tính nóng như dầu gió, dầu tràm, dầu khuynh diệp xoa đều vào các vùng da nhạy cảm như lòng bàn tay, lòng bàn chân (huyệt Dũng Tuyền), vùng thái dương, vùng cổ gáy và dọc hai bên cột sống lưng để làm ấm các đường kinh lạc.
- Bấm huyệt phục hồi ý thức: Nếu người bệnh có biểu hiện lơ mơ hoặc ngất xỉu, người sơ cứu có thể dùng ngón tay cái bấm mạnh vào huyệt Nhân Trung (nằm ở vị trí 1/3 trên của rãnh nhân trung, dưới gốc mũi) để kích thích hệ thần kinh, hỗ trợ bệnh nhân hồi tỉnh. Ngoài ra, có thể kết hợp day bấm các huyệt Phong Trì (vùng hõm sau đầu) để giảm đau đầu, co cứng cổ.
Sử dụng giải pháp trong Tây y
Dưới góc độ Y học hiện đại, việc sơ cứu cần tập trung vào việc đảm bảo tuần hoàn, hô hấp và kiểm soát các chỉ số sinh tồn:
- Nới lỏng trang phục và tư thế nằm: Đặt bệnh nhân nằm ngửa trên một bề mặt phẳng, kê gối thấp dưới đầu. Tiến hành nới lỏng khuy áo, thắt lưng để lồng ngực được giãn nở tốt nhất, hỗ trợ quá trình hô hấp. Nếu bệnh nhân có biểu hiện buồn nôn, hãy nghiêng đầu sang một bên để tránh dịch nôn tràn vào đường thở gây ngạt.
- Ủ ấm cơ thể khoa học: Đắp thêm chăn ấm cho người bệnh. Bạn có thể sử dụng các túi chườm ấm bằng nước nóng (nhiệt độ khoảng 40°C – 50°C) đặt ở vùng lòng bàn chân, vùng bụng hoặc nách để hỗ trợ tăng thân nhiệt một cách từ từ. Tuyệt đối không chườm nước quá nóng trực tiếp lên da để tránh gây bỏng.
- Đo lường các chỉ số sinh tồn: Nếu có sẵn thiết bị tại nhà, hãy tiến hành đo huyết áp, nhịp tim và kiểm tra thân nhiệt cho người bệnh. Trường hợp người bệnh bị hạ huyết áp, có thể cho uống một ít nước đường ấm.
Cảnh báo y khoa quan trọng: Rất nhiều người thường nhầm lẫn giữa tình trạng trúng gió thông thường với dấu hiệu khởi phát của một cơn đột quỵ não (tai biến mạch máu não). Nếu người bệnh xuất hiện các dấu hiệu như nói ngọng, méo mặt, yếu liệt một bên tay chân, đau đầu dữ dội đột ngột, hãy lập tức gọi xe cấp cứu 115 để đưa bệnh nhân đến bệnh viện trong “giờ vàng”, tuyệt đối không được tự ý thực hiện cạo gió, châm cứu tại nhà vì có thể làm trầm trọng thêm tình trạng xuất huyết não.
Chế độ ăn uống cho người bị trúng gió
Sau khi đã qua giai đoạn sơ cứu cấp tính, cơ thể người bệnh vẫn còn rất mệt mỏi và hệ tiêu hóa đang trong trạng thái nhạy cảm. Việc xây dựng một chế độ dinh dưỡng hợp lý sẽ giúp thúc đẩy quá trình hồi phục:
- Ưu tiên các món ăn lỏng, ấm và dễ tiêu hóa: Người bệnh nên ăn các món như cháo, súp, canh nóng. Nên bổ sung nhiều hành lá, tía tô, tỏi và gừng vào các món ăn này vì chúng chứa các chất kháng sinh thực vật tự nhiên, giúp làm ấm tỳ vị và kích thích vị giác.
- Uống đủ nước ấm: Khuyến khích người bệnh uống nhiều nước lọc ấm, nước ép trái cây giàu Vitamin C như nước cam, nước chanh ấm pha mật ong để bù lại lượng nước đã mất qua mồ hôi và tăng cường sức đề kháng cho cơ thể.
- Thực phẩm cần kiêng khem tuyệt đối: Tránh xa các loại thức ăn, nước uống lạnh hoặc lấy trực tiếp từ tủ lạnh ra. Kiêng ăn các thực phẩm có tính hàn cao như đồ hải sản sống, nghêu, sò, ốc, hến, dưa chuột, mướp đắng. Đồng thời, không sử dụng rượu, bia, cà phê và các chất kích thích vì chúng gây rối loạn vận mạch, làm chậm quá trình phục hồi của cơ thể.
Biện pháp phòng ngừa trúng gió
Để bảo vệ bản thân và các thành viên trong gia đình khỏi nguy cơ bị trúng gió, bạn nên chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa khoa học dưới đây:
- Giữ ấm cơ thể chủ động: Luôn chú ý theo dõi dự báo thời tiết để mặc trang phục phù hợp. Khi đi ra ngoài trời lạnh, cần giữ ấm kỹ các vùng cơ quan nhạy cảm bao gồm: đầu, cổ, ngực, mũi và lòng bàn chân bằng cách quàng khăn, đội mũ, đeo khẩu trang và đi tất đầy đủ.
- Tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột: Không đi từ phòng điều hòa có nhiệt độ quá lạnh ra ngay ngoài trời nắng nóng và ngược lại. Trước khi bước ra ngoài, nên tắt điều hòa hoặc mở cửa phòng vài phút để cơ thể làm quen với nhiệt độ môi trường. Tránh ngồi trực tiếp dưới luồng gió thổi của quạt điện hoặc điều hòa.
- Từ bỏ các thói quen xấu vào ban đêm: Tuyệt đối không tắm rửa, gội đầu bằng nước lạnh vào ban đêm (sau 20 giờ), bởi đây là thời điểm nhiệt độ môi trường hạ thấp, các mạch máu dưới da đang co lại, tắm muộn rất dễ kích hoạt các cơn co thắt mạch máu não nguy hiểm. Không ngủ ở những nơi có gió lùa trực tiếp hoặc mở toang cửa sổ khi trời có dông gió.
- Nâng cao chính khí của cơ thể: Duy trì một lối sống lành mạnh bằng cách tập thể dục thể thao đều đặn hằng ngày để tăng cường độ dẻo dai của hệ mạch máu. Đảm bảo ngủ đủ giấc (7 – 8 tiếng/ngày), không để cơ thể rơi vào trạng thái làm việc quá sức hay căng thẳng kéo dài. Xây dựng thực đơn ăn uống khoa học, giàu vitamin và khoáng chất để hệ miễn dịch luôn vững vàng trước mọi sự biến đổi của thời tiết.
Giữ ấm cơ thể đầy đủ và tăng cường vận động là cách hiệu quả giúp phòng ngừa trúng gió, đặc biệt vào mùa lạnh. ( Nguồn: Sưu tầm ) (Nguồn: Sưu tầm)
Hiện tượng trúng gió tuy là một tình trạng cấp tính thường gặp và có thể xử lý hiệu quả tại nhà, nhưng tuyệt đối không được phép chủ quan. Việc nắm rõ các biểu hiện đặc trưng và thực hiện đúng các bước sơ cứu khi bị trúng gió như đưa vào phòng kín, giữ ấm cơ thể bằng trà gừng hay nới lỏng quần áo chính là ranh giới giúp bảo vệ người bệnh an toàn.
Nguồn tham khảo:
Báo điện tử Pháp Luật thành phố Hồ Chí Minh
https://plo.vn/dung-coi-thuong-trung-gio-post170279.html